Mahabharata · Chapter 13.226

devadeva mahādeva śrutaṃ me bhagavannidam /
ātmano jātisambandhaṃ brūhi strīpuruṣāntaram //

strīprāṇāḥ puruṣaprāṇā ekataḥ pṛthageva vā /
eṣa me saṃśayo deva taṃ me chettuṃ tvamarhasi //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu sarvaṃ samāhitā /
strītvaṃ puṃstvamiti prāṇe sthitirnāsti śubhekṣaṇe //

nirvikāraḥ sadaivātmā strītvaṃ puṃstvaṃ na cātmani /
karmaprakāreṇa tathā jātyāṃ jātyāṃ prajāyate //

kṛtvā karma pumānstrī vā strī pumānapi jāyate /
strībhāvaṃ yatpumānkṛtvā karmaṇā pramadā bhavet //
umovāca /

bhagavansarvalokeśa karmātmā na karoti cet /
ko'nyaḥ karmakaro dehe tanme tvaṃ vaktumarhasi //
maheśvara uvāca /

śṛṇu bhāmini kartāramātmā hi na ca karmakṛt /
prakṛtyā guṇayuktena kriyate karma nityaśaḥ //

śarīraṃ prāṇināṃ loke yathā pittakaphānilaiḥ /
vyāptamebhistribhirdoṣaistathā vyāptaṃ tribhirguṇaiḥ //

satvaṃ rajastamaścaiva guṇāstvete śarīriṇaḥ /
prakāśātmakameteṣāṃ satvaṃ satatamiṣyate //

rajo duḥkhatmakaṃ tatra tamo mohātmakaṃ smṛtam /
tribhiretairguṇairyuktaṃ loke karma pravartate //

satyaṃ prāṇidayā śaucaṃ śreyaḥ prītiḥ kṣamā damaḥ /
evamādi tathā'nyaśca karma sātvikamucyate //

dākṣyaṃ karmaparatvaṃ ca lobho moho vidhiṃ prati / kalatrasaṅgo mādhuryaṃ nityamaiśvaryalubdhatā /
rajasaścodbhavaṃ caitatkarma nānāvidhaṃ sadā //

anṛtaṃ caiva pāruṣyaṃ dhṛtirvidveṣitā bhṛśam / hiṃsā'satyaṃ ca nāstikyaṃ nidrālasyabhayāni ca /
tamasaścodbhavaṃ caitatkarma pāpayutaṃ tathā //

tasmādguṇamayaḥ sarvaḥ kāryārambhaḥ śubhāśubhaḥ /
tasmādātmānamavyagraṃ viddhyakartāramavyayam //

sātvikāḥ puṇyalokeṣu rājasā mānuṣe pade /
tiryagyonau ca narake tiṣṭheyustāmasā narāḥ //
umovāca /

kimarthamātmā bhinne'smindehe śastreṇa vā hate /
svayaṃ prayāsyati tadā tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te prakṣyāmi śṛṇu kalyāṇi kāraṇam /
etannirṇāyakaiścāpi muhyante sūkṣmabuddhibhiḥ //

karmakṣaye tu samprāpte prāṇināṃ janmadhāriṇām /
upadravo bhaveddehe yena kenāpi hetunā //

tannimittaṃ śarīrī tu śarīraṃ prāpya sankṣayam /
apayāti parityajya tataḥ karmavaśena saḥ //

dehakṣayepi naivātmā vedanābhirna cālyate /
tiṣṭhetkarmaphalaṃ yāvadvrajetkarmakṣaye punaḥ //

ādiprabhṛti loke'sminnevamātmagatiḥ smṛtā /
etatte kathitaṃ devi kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //