Mahabharata · Chapter 13.178

ime vai mānavā loke bhṛśaṃ māṃseṣu gṛddhinaḥ /
visṛjya vividhānbhakṣyānmahārakṣogaṇā iva //

apūpānvividhākārāñśākāni vividhāni ca /
pādapānrasasaṃyuktānna cecchanti yathā'miṣam //

tatra me buddhiratreva viṣaye parimuhyate /
na manye rasataḥ kiñcinmāṃsato'stīti kiñcana //

tadicchāmi guṇāñśrotuṃ māṃsasyābhakṣaṇe prabho /
bhakṣaṇe caiva ye doṣāstāṃścaiva puruṣarṣabha //

sarvasattvena dharmajña yathāvadiha dharmataḥ /
kiṃ vā bhakṣyamabhakṣyaṃ vā sarvametadvadasva me //

yathaitadyādṛśaṃ caiva guṇā ye cāsya varjane /
doṣā bhakṣayato ye'pi tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

sarvametanmahābāho yathā vadasi bhārata /
na māṃsātparamaṃ kiñcidrasato vidyate bhuvi //

kṣatakṣīṇābhitaptānāṃ grāmyadharmaratātmanām /
adhvanā karśitānāṃ ca na māṃsādvidyate param //

sadyo vardhayati prāṇānpuṣṭimagryāṃ dadhāti ca /
nāśo bhakṣaṇadoṣaḥ syāddānameva sadā matam //

kṣudhitānāṃ dvijānāṃ ca sarveṣāṃ cāpi jīvitam /
dattvā bhavati pūtātmā śraddhayā lobhavarjitaḥ //

śikṣayanti na yācante darśayanti svamūrtibhiḥ / avastheyamadānasya mā bhūdevaṃ bhavāniti /
dānādyaḥ suśucirmāṃsaṃ punarnaiva ca bhakṣayet //

na bhakṣyo'bhyādhikaḥ kaścinmāṃsādasti parantapa / vivarjane tu bahavo guṇāḥ kauravanandana /
ye bhavanti manuṣyāṇāṃ tānme nigadataḥ śṛṇu //

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitumicchati /
nāsti kṣudratarastasmātsa nṛśaṃsataro naraḥ //

na hi prāṇātpriyataraṃ loke kiñcana vidyate /
tasmāddayāṃ naraḥ kuryādyathā'tmani tathā pare //

śukrācca tāta sambhūtirmāṃsasyeha na saṃśayaḥ /
bhakṣaṇe tu mahāndoṣo malena sa hi kalpyate //

ahiṃsālakṣaṇo dharma iti vedavido viduḥ /
yadahiṃsraṃ bhavetkarma tatkuryādātmavinnaraḥ //

pitṛdaivatayajñeṣu prokṣitaṃ havirucyate / vidhinā vedadṛṣṭena tadbhuktveha na duṣyati //

yajñārthe paśavaḥ sṛṣṭā ityapi śrūyate śrutiḥ /
ato'nyathā pravṛttānāṃ rākṣaso vidhirucyate //

kṣatriyāṇāṃ tu yo dṛṣṭo vidhistamapi me śṛṇu /
vīryeṇopārjitaṃ māṃsaṃ yathā bhuñjanna duṣyati //

āraṇyāḥ sarvadaivatyāḥ sarvaśaḥ prokṣitā mṛgāḥ /
agastyena purā rājanmṛgayā yena pūjyate //

rakṣaṇārthāya bhūtānāṃ hiṃsrānhanyānmṛgānpunaḥ / nātmānamaparityajya mṛgayā nāma vidyate //

samatāmupasaṅgamya rūpaṃ hanyānna vā nṛpa / ato rājarṣayaḥ sarve mṛgayāṃ yānti bhārata /
na hi lipyanti pāpena na caitatpātakaṃ bhuvi //

na hyataḥ sadṛśaṃ kiñcidiha loke paratra ca /
yatsarveṣviha bhūteṣu dayā kauravandana //

na bhayaṃ vidyate jātu narasyeha dayāvataḥ /
dayāvatāmime lokāḥ pare cāpi tapasvinām //

abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadāti dayāparaḥ /
abhayaṃ tasya bhūtāni dadatītyanuśuśruma //

kṣataṃ ca skhalitaṃ caiva patitaṃ klinnamāhatam / sarvabhūtāni rakṣanti sameṣu viṣameṣu ca /

nainaṃ vyālamṛgā ghnanti na piśācā na rākṣasāḥ /
mucyate bhayakāleṣu mokṣayedyo bhaye parān //

prāṇadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati /
na hyātmanaḥ priyataraṃ kiñcidastīha niścitam //

aniṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ maraṇaṃ nāma bhārata /
mṛtyukāle hi bhūtānāṃ sadyo jāyati vepathuḥ //

vyādhijanmajarāduḥkhairnityaṃ saṃsārasāgare /
jantavaḥ parivartante maraṇādudvijanti ca //

garbhavāseṣu pacyante kṣārāmlakaṭukai rasaiḥ /
mūtrasvedapurīṣāṇāṃ paruṣairbhṛśadāruṇaiḥ //

jātāścāpyavaśāstatra cchidyamānāḥ punaḥpunaḥ /
hanyamānāśca dṛśyante vivaśā māṃsagṛddhinaḥ //

kumbhīpāke ca pacyante tāṃ tāṃ yonimupāgatāḥ /
ākramya māryamāṇāśca trāsyantyanye punaḥpunaḥ //

nātmano'sti priyataraḥ pṛthivīmanusṛtya ha /
tasmātprāṇiṣu sarveṣu dayāvānātmavānbhavet //

sarvamāṃsāni yo rājanyāvajjīvaṃ na bhakṣayet /
āśvāsaṃ vipulaṃ sthānaṃ prāpnuyānnātra saṃśayaḥ //

ye bhakṣayanti māṃsāni bhūtānāṃ jīvitaiṣiṇām /
bhakṣyante te'pi bhūtaistairiti me nāsti saṃśayaḥ //

māṃ sa bhakṣayate yasmādbhakṣayiṣye tamapyaham /
etanmāṃsasya māṃsatvamanubuddhyasva bhārata //

ghātako vadhyate nityaṃ tathā badhyeta bandhakaḥ /
ākroṣṭā krudhyate rājandveṣṭā dveṣyatvamāpnute //

yenayena śarīreṇa yadyatkarma karoti yaḥ /
tenatena śarīreṇa tattatphalamupāśnute //

ahiṃsā paramo dharmastathā'hiṃsā paro damaḥ /
ahiṃsā paramaṃ dānamahiṃsā paramaṃ tapaḥ //

ahiṃsā paramaṃ mimahiṃsā paramaṃ sukham // sarvayajñeṣu vā dānaṃ sarvatīrtheṣu vā plutam /

sarvadānaphalaṃ vā'pi naitattulyamahiṃsayā // ahiṃsasya tapo'kṣayyamahiṃsro jayate sadā /

ahiṃsraḥ sarvabhūtānāṃ yathā mātā yathā pitā // etatphalamahiṃsāyāṃ bhūyaśca kurupuṅgava /

na hi śakyā guṇā vaktumapi varṣaśatairapi //