Mahabharata · Chapter 13.177

ahiṃsā paramo dharma ityuktaṃ bahuśastvayā /
śrāddheṣu ca bhavānāha pitṝṇāṃ māṃsamīpsitam //

māṃsairbahuvidhaiḥ proktastvayā śrāddhavidhiḥ purā /
ahatvā ca kuto māṃsamevametadvirudhyate //

jāto naḥ saṃśayo dharme māṃsasya parivarjane /
doṣo bhakṣayata kaḥ syātkaścābhakṣayato guṇaḥ //

hatvā bhakṣayato vā'pi pareṇopahṛtasya vā /
hanyādvā yaḥ parasyārthe krītvā vā bhakṣayennaraḥ //

etadicchāmi tattvena kathyamānaṃ tvayā'nagha /
niścayena cikīrṣāmi dharmametaṃ sanātanam //

kathamāyuravāpnoti kathaṃ bhavati satvavān /
kathamavyaṅgatāmeti lakṣaṇyo jāyate katham //
bhīṣma uvāca /

māṃsasyābhakṣaṇādrājanyo dharmaḥ kurunandana /
taṃ me śṛṇu yathātattvaṃ yaścāsya vidhiruttamaḥ //

rūpamavyaṅgatāmāyurbuddhiṃ satvaṃ balaṃ smṛtim /
prāptukāmairnarairhiṃsā varjanīyā kṛtātmabhiḥ //

ṛṣīṇāmatra saṃvādo bahuśaḥ kurunandana /
babhūva teṣāṃ tu mataṃ yattacchṛṇu yudhiṣṭhira //

yo yajetāśvamedhena māsimāsi yatavrataḥ /
varjayenmadhu māṃsaṃ ca samametadyudhiṣṭhira //

saptarṣayo vālakhilyāstathaiva ca marīcipāḥ /
māṃsasyābhakṣaṇaṃ rājanpraśaṃsanti manīṣiṇaḥ //

na bhakṣayati yo māṃsaṃ na ca hanyānna ghātayet /
tanmitraṃ sarvabhūtānāṃ manuḥ svāyambhuvo'bravīt //

adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ viśvāsyaḥ sarvajantuṣu /
sādhūnāṃ sammato nityaṃ bhavenmāṃsaṃ vivarjayan //

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitumicchati /
aviśvāsyo'vasīdetsa iti hovāca nāradaḥ //

dadāti yajate cāpi tapasvī ca bhavatyapi /
madhumāṃsanivṛttyeti prāha caivaṃ bṛhaspatiḥ //

māsimāsyaśvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ /
na khādati ca yo māṃsaṃ samametanmataṃ mama //

sadā yajati satreṇa sadā dānaṃ prayacchati /
sadā tapasvī bhavati madyamāṃsavivarjanāt //

sarve vedā na tatkuryuḥ sarve yajñāśca bhārata /
yo bhakṣayitvā māṃsāni paścādapi nivartate //

bhakṣayitvā nimitte'pi duṣkaraṃ kurute tapaḥ / duṣkaraṃ ca rasajñena māṃsasya parivarjanam /
cartuṃ vratamidaṃ śreṣṭhaṃ sarvaprāṇyabhayapradam //

sarvabhūteṣu yo vidvāndadātyabhayadakṣiṇām / dātā bhavati loke sa prāṇānāṃ nātra saṃśayaḥ /
evaṃ vai paramaṃ dharmaṃ praśaṃsanti manīṣiṇaḥ //

prāṇā yathā'tmano'bhīṣṭā bhūtānāmapi vai tathā /
ātmaupamyena gantavyaṃ buddhimadbhiḥ kṛtātmabhiḥ //

vikīrṇakarṇakenāpi tṛṇamaspandane bhayam / kiṃ punarhanyamānānāṃ tarasā jīvitārthinām /
arogāṇāmapāpānāṃ pāpairmāṃsopajīvibhiḥ //

mṛtyuto bhayamastīti śaṅkāyāṃ duḥkhamuttaram /
dharmasyāyatanaṃ tasmānmāṃsasya parivarjanam //

ahiṃsā paramo dharmastathā'hiṃsā paraṃ tapaḥ /
ahiṃsā paramaṃ satyaṃ tato dharmaḥ pravartate //

na hi māṃsaṃ tṛṇātkāṣṭhādupalādvā'pi jāyate /
hatvā jantuṃ tato māṃsaṃ tasmāddoṣastu bhakṣaṇe //

svāhāsvādhāmṛtabhujo devāḥ satyārjavapriyāḥ /
rākṣasendrabhayānmuktāḥ sarvabhūtaparāyaṇāḥ //

kāntāreṣvatha ghoreṣu durgeṣu gahaneṣu ca /
rātrāvahani sandhyāsu catvareṣu sabhāsu ca //

udyateṣu ca śastreṣu mṛgavyālahateṣu ca /
amāṃsabhakṣaṇādrājanna bhayaṃ teṣu vidyate //

śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ viśvāsyaḥ sarvajantuṣu /
anudvegakaro loke na cāpyudvijate sadā //

yadi cetsvādako na syānna tadā ghātako bhavet /
ghātakaḥ khādakārthāya taddhātayati vai naraḥ //

abhakṣyametaditi vai iti hiṃsā nivartate /
khādakakramato hiṃsā mṛgādīnāṃ pravartate //

yasmādgrasati caivāyurhiṃsakānāṃ mahādyute /
tasmādvivarjayenmāṃsaṃ ya icchedbhūtimātmanaḥ //

trātāraṃ nādhigacchanti raudrāḥ prāṇivihiṃsakāḥ /
udvejakāstu bhūtānāṃ yathā vyālamṛgāstathā //

lobhādvā buddhimohādvā balavīryārthameva ca /
saṃsargādatha pāpānāmadharmo rucito nṛṇām //

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitumicchati /
udvignarāṣṭre vasati yatra yatrābhijāyate //

dhanyaṃ yaśasyāmāyuṣyaṃ svargyaṃ svastyayanaṃ mahat /
māṃsasyābhakṣaṇaṃ prāhurniyatāḥ paramarṣayaḥ //

idaṃ tu khalu kaunteya śrutamāsītpurā mayā /
mārkaṇḍeyasya vadato ye doṣā māṃsabhakṣaṇe //

yo hi khādati sāṃsāni prāṇināṃ jīvitaiṣiṇām /
sadā bhavati vai pāpaḥ prāṇihantā tathaiva saḥ //

dhanena krayiko hanti khādakaścopabhogataḥ /
ghātako vadhabandhābhyāmityeṣa trividho vadhaḥ //

akhādannanumodaṃśca bhāvadoṣeṇa mānavaḥ /
yo'numodati hanyantaṃ so'pi doṣeṇa lipyate //

adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāmāyuṣmānnirujaḥ sadā /
bhavatyabhakṣayanmāsaṃ dayāvānprāṇināmiha //

hiraṇyadānairgodānairbhūmidānaiśca sarvaśaḥ /
māṃsasyābhakṣaṇe dharmo viśiṣṭa iti naḥ śrutiḥ //

aprokṣitaṃ vṛthāmāsaṃ vidhihīnaṃ na bhakṣayet /
bhakṣayannirayaṃ yāti naro nāstyatra saṃśayaḥ //

prokṣitābhyukṣitaṃ māṃsaṃ tathā brāhmṇakāmyayā /
alpadoṣamiti jñeyaṃ viparite tu lipyate //

khādakasya kṛte jantūnyo hanyātpuruṣādhamaḥ /
mahādoṣakarastatra ghātako na tu khādakaḥ //

ijyāyajñaśrutikṛtairyā mārgairabudho'dhamaḥ /
hanyājjantūnmāṃsagṛdhnuḥ sa vai narakabhāṅnaraḥ //

bhakṣayitvā'pi yo māṃsaṃ paścādapi nivartate /
tasyāpi sumahāndharmo yaḥ pāpādvinivartate //

āhartā cānumantā ca viśastā krayavikrayī /
saṃskartā copabhoktā ca ghātakāḥ sarva eva te //

idamanyattu vakṣyāmi pramāṇaṃ vidhinirmitam /
purāṇamuṣibhirjuṣṭaṃ vedeṣu pariniścitam //

pravṛttilakṣaṇe dharme phalārthibhirabhidrute /
yathoktaṃ rājaśārdūla na tu tanmokṣakāraṇam //

haviryatsaṃskṛtaṃ mantraiḥ prokṣitābhyukṣitaṃ śuci / vedoktena pramāṇena pitṝṇāṃ prakriyāsu ca /
pravṛttidharmiṇā bhakṣyaṃ nānyathā manurabravīt //

asvargyamayaśasyaṃ ca rakṣovadbharatarṣabha /
vidhihīnaṃ naraḥ pūrvaṃ māṃsaṃ rājanna bhakṣayet //

ya icchetpuruṣo'tyantamātmānaṃ nirupadravam /
sa varjayeta māṃsāni prāṇināmiha sarvaśaḥ //

śrūyate hi purākalpe nṛṇāṃ vrīhimayaḥ paśuḥ /
yenāyajanta vidvāṃsaḥ puṇyalokaparāyaṇāḥ //

ṛṣibhiḥ saṃśayaṃ pṛṣṭo vasuścedipatiḥ purā /
abhakṣyamapi māṃsaṃ yaḥ prāha bhakṣyamiti prabho //

ākāśādavaniṃ prāptastataḥ sa pṛthivīpatiḥ /
yastadeva punaścoktvā viveśa dharaṇītalam //

prajānāṃ hitakāmena tvagastyena mahātmanā /
āraṇyāḥ sarvadaivatyāḥ prokṣitāstāpasairmṛgāḥ //

kriyā hyevaṃ na hīyante pitṛdaivatasaṃśritāḥ /
prīyante pitaraścaiva nyāyato māṃsatarpitāḥ //

idaṃ tu śṛṇu rājendra māṃsasyābhakṣaṇe guṇāḥ / [abhakṣaṇe sarvasukhaṃ māṃsasya manujādhipa // ]

yastu varṣaśataṃ pūrṇaṃ tapastapyetsudāruṇam /
yaścaiva varjayenmāṃsaṃ samametanmataṃ mama //

kaumudyāstu viśeṣeṇa śuklapakṣe narādhipa /
varjayetsarvamāṃsāni dharmo hyatra vidhīyate //

[caturo vārṣikānmāsānyo māṃsaṃ parivarjayet /
catvāri bhadrāṇyāpnoti kīrtimāyuryaśo balam //

athavā māsamekaṃ vai sarvamāṃsānyabhakṣayan /
atītya sarvaduḥkhāni sukhaṃ jīvennirāmayaḥ //

varjayanti hi māṃsāni māsaśaḥ pakṣaśopi vā / teṣāṃ hiṃsānivṛttānāṃ brahmaloko vidhīyate // ]

māṃsaṃ tu kaumudaṃ pakṣaṃ varjitaṃ pārtha rājabhiḥ /
sarvabhūtātmabhūtasthairviditārthaparāvaraiḥ //

nābhāgenāmbarīṣeṇa gayena ca mahātmanā /
āyuṣā'thānaraṇyena dilīparaghusūnubhiḥ //

kārtavīryāniruddhābhyāṃ nahuṣeṇa yayātinā /
nṛgeṇa viṣvagaśvena tathaiva śaśabindunā //

yuvanāśvena ca tathā śibinauśīnareṇa ca /
mucukundena māndhātrā hariścandreṇa vā vibho //

satyaṃ vadata mā'satyaṃ satyaṃ dharmaḥ sanātanaḥ /
hariścandraścarati vai divi satyena candravat //

śyenacitreṇa rājendra somakena vṛkeṇa ca /
raivate rantidevena vasunā sṛñjayena ca //

etaiścānyaiśca rājendra kṛpeṇa bharatena ca / duṣyantena karūśena rāmālarkanalaistathā /
vicakāśvena niminā janakena ca dhīmatā //

ailena pṛthunā caiṃva vīrasenena caiva ha /
ikṣvākuṇā śambhunā ca śvetena sagareṇa ca //

ajena dhundhunā caiva tathaiva ca subāhunā /
haryaśvena ca rājendra kṣupeṇa bharatena ca //

etaiścānyaiśca rājendri purā māṃsaṃ na bhakṣitam /
śāradaṃ kaumudaṃ māsaṃ tataste svargamāpnuvan //

brahmaloke ca tiṣṭhanti jvalamānāḥ śriyā'nvitāḥ /
upāsyamānā gandharvaiḥ strīsahasrasamanvitāḥ //

tadetaduttamaṃ dharmamahiṃsādharmalakṣaṇam /
ye caranti mahātmāno nākapṛṣṭhe vasanti te //

madhu māṃsaṃ ca ye nityaṃ varjayantīha dhārmikāḥ /
janmaprabhṛti madyaṃ ca sarva te munayaḥ smṛtāḥ //

imaṃ dharmamamāṃsādaṃ yaścarenacchrāvayīta vā /
api cetsudurācāro na jātu nirayaṃ vrajet //

paṭhedvā ca idaṃ rājañśṛṇuyādvā'pyabhīkṣṇaśaḥ /
amāṃsabhakṣaṇavidhiṃ pavitramṛṣipūjitam //

vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sarvakāmairmahīyate / viśiṣṭatāṃ jñātiṣu ca labhate nātra saṃśayaḥ /
ahiṃsro dānaśīlaśca madhumāṃsavivarjitaḥ //

āpannaścāpado mucyedbaddho mucyeta bandhanāt /
mucyettathā'turo rogādduḥkhānmucyeta duḥkhitaḥ //

tiryagyoniṃ na gaccheta rūpavāṃśca bhavennaraḥ /
ṛddhimānvai kuruśreṣṭha prāpnuyācca mahadyaśaḥ //

etatte kathitaṃ rājanmāṃsasya parivarjane /
pravṛttau ca nivṛttau ca vidhānamṛṣinirmitam //