મહાભારત · અધ્યાય 13.178

ઇમે વૈ માનવા લોકે ભૃશં માંસેષુ ગૃદ્ધિનઃ ।
વિસૃજ્ય વિવિધાન્ભક્ષ્યાન્મહારક્ષોગણા ઇવ ॥

અપૂપાન્વિવિધાકારાઞ્શાકાનિ વિવિધાનિ ચ ।
પાદપાન્રસસંયુક્તાન્ન ચેચ્છન્તિ યથાઽમિષમ્ ॥

તત્ર મે બુદ્ધિરત્રેવ વિષયે પરિમુહ્યતે ।
ન મન્યે રસતઃ કિઞ્ચિન્માંસતોઽસ્તીતિ કિઞ્ચન ॥

તદિચ્છામિ ગુણાઞ્શ્રોતું માંસસ્યાભક્ષણે પ્રભો ।
ભક્ષણે ચૈવ યે દોષાસ્તાંશ્ચૈવ પુરુષર્ષભ ॥

સર્વસત્ત્વેન ધર્મજ્ઞ યથાવદિહ ધર્મતઃ ।
કિં વા ભક્ષ્યમભક્ષ્યં વા સર્વમેતદ્વદસ્વ મે ॥

યથૈતદ્યાદૃશં ચૈવ ગુણા યે ચાસ્ય વર્જને ।
દોષા ભક્ષયતો યેઽપિ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સર્વમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત ।
ન માંસાત્પરમં કિઞ્ચિદ્રસતો વિદ્યતે ભુવિ ॥

ક્ષતક્ષીણાભિતપ્તાનાં ગ્રામ્યધર્મરતાત્મનામ્ ।
અધ્વના કર્શિતાનાં ચ ન માંસાદ્વિદ્યતે પરમ્ ॥

સદ્યો વર્ધયતિ પ્રાણાન્પુષ્ટિમગ્ર્યાં દધાતિ ચ ।
નાશો ભક્ષણદોષઃ સ્યાદ્દાનમેવ સદા મતમ્ ॥

ક્ષુધિતાનાં દ્વિજાનાં ચ સર્વેષાં ચાપિ જીવિતમ્ ।
દત્ત્વા ભવતિ પૂતાત્મા શ્રદ્ધયા લોભવર્જિતઃ ॥

શિક્ષયન્તિ ન યાચન્તે દર્શયન્તિ સ્વમૂર્તિભિઃ । અવસ્થેયમદાનસ્ય મા ભૂદેવં ભવાનિતિ ।
દાનાદ્યઃ સુશુચિર્માંસં પુનર્નૈવ ચ ભક્ષયેત્ ॥

ન ભક્ષ્યોઽભ્યાધિકઃ કશ્ચિન્માંસાદસ્તિ પરન્તપ । વિવર્જને તુ બહવો ગુણાઃ કૌરવનન્દન ।
યે ભવન્તિ મનુષ્યાણાં તાન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥

સ્વમાંસં પરમાંસેન યો વર્ધયિતુમિચ્છતિ ।
નાસ્તિ ક્ષુદ્રતરસ્તસ્માત્સ નૃશંસતરો નરઃ ॥

ન હિ પ્રાણાત્પ્રિયતરં લોકે કિઞ્ચન વિદ્યતે ।
તસ્માદ્દયાં નરઃ કુર્યાદ્યથાઽત્મનિ તથા પરે ॥

શુક્રાચ્ચ તાત સમ્ભૂતિર્માંસસ્યેહ ન સંશયઃ ।
ભક્ષણે તુ મહાન્દોષો મલેન સ હિ કલ્પ્યતે ॥

અહિંસાલક્ષણો ધર્મ ઇતિ વેદવિદો વિદુઃ ।
યદહિંસ્રં ભવેત્કર્મ તત્કુર્યાદાત્મવિન્નરઃ ॥

પિતૃદૈવતયજ્ઞેષુ પ્રોક્ષિતં હવિરુચ્યતે । વિધિના વેદદૃષ્ટેન તદ્ભુક્ત્વેહ ન દુષ્યતિ ॥

યજ્ઞાર્થે પશવઃ સૃષ્ટા ઇત્યપિ શ્રૂયતે શ્રુતિઃ ।
અતોઽન્યથા પ્રવૃત્તાનાં રાક્ષસો વિધિરુચ્યતે ॥

ક્ષત્રિયાણાં તુ યો દૃષ્ટો વિધિસ્તમપિ મે શૃણુ ।
વીર્યેણોપાર્જિતં માંસં યથા ભુઞ્જન્ન દુષ્યતિ ॥

આરણ્યાઃ સર્વદૈવત્યાઃ સર્વશઃ પ્રોક્ષિતા મૃગાઃ ।
અગસ્ત્યેન પુરા રાજન્મૃગયા યેન પૂજ્યતે ॥

રક્ષણાર્થાય ભૂતાનાં હિંસ્રાન્હન્યાન્મૃગાન્પુનઃ । નાત્માનમપરિત્યજ્ય મૃગયા નામ વિદ્યતે ॥

સમતામુપસઙ્ગમ્ય રૂપં હન્યાન્ન વા નૃપ । અતો રાજર્ષયઃ સર્વે મૃગયાં યાન્તિ ભારત ।
ન હિ લિપ્યન્તિ પાપેન ન ચૈતત્પાતકં ભુવિ ॥

ન હ્યતઃ સદૃશં કિઞ્ચિદિહ લોકે પરત્ર ચ ।
યત્સર્વેષ્વિહ ભૂતેષુ દયા કૌરવન્દન ॥

ન ભયં વિદ્યતે જાતુ નરસ્યેહ દયાવતઃ ।
દયાવતામિમે લોકાઃ પરે ચાપિ તપસ્વિનામ્ ॥

અભયં સર્વભૂતેભ્યો યો દદાતિ દયાપરઃ ।
અભયં તસ્ય ભૂતાનિ દદતીત્યનુશુશ્રુમ ॥

ક્ષતં ચ સ્ખલિતં ચૈવ પતિતં ક્લિન્નમાહતમ્ । સર્વભૂતાનિ રક્ષન્તિ સમેષુ વિષમેષુ ચ ।

નૈનં વ્યાલમૃગા ઘ્નન્તિ ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ ।
મુચ્યતે ભયકાલેષુ મોક્ષયેદ્યો ભયે પરાન્ ॥

પ્રાણદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
ન હ્યાત્મનઃ પ્રિયતરં કિઞ્ચિદસ્તીહ નિશ્ચિતમ્ ॥

અનિષ્ટં સર્વભૂતાનાં મરણં નામ ભારત ।
મૃત્યુકાલે હિ ભૂતાનાં સદ્યો જાયતિ વેપથુઃ ॥

વ્યાધિજન્મજરાદુઃખૈર્નિત્યં સંસારસાગરે ।
જન્તવઃ પરિવર્તન્તે મરણાદુદ્વિજન્તિ ચ ॥

ગર્ભવાસેષુ પચ્યન્તે ક્ષારામ્લકટુકૈ રસૈઃ ।
મૂત્રસ્વેદપુરીષાણાં પરુષૈર્ભૃશદારુણૈઃ ॥

જાતાશ્ચાપ્યવશાસ્તત્ર ચ્છિદ્યમાનાઃ પુનઃપુનઃ ।
હન્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે વિવશા માંસગૃદ્ધિનઃ ॥

કુમ્ભીપાકે ચ પચ્યન્તે તાં તાં યોનિમુપાગતાઃ ।
આક્રમ્ય માર્યમાણાશ્ચ ત્રાસ્યન્ત્યન્યે પુનઃપુનઃ ॥

નાત્મનોઽસ્તિ પ્રિયતરઃ પૃથિવીમનુસૃત્ય હ ।
તસ્માત્પ્રાણિષુ સર્વેષુ દયાવાનાત્મવાન્ભવેત્ ॥

સર્વમાંસાનિ યો રાજન્યાવજ્જીવં ન ભક્ષયેત્ ।
આશ્વાસં વિપુલં સ્થાનં પ્રાપ્નુયાન્નાત્ર સંશયઃ ॥

યે ભક્ષયન્તિ માંસાનિ ભૂતાનાં જીવિતૈષિણામ્ ।
ભક્ષ્યન્તે તેઽપિ ભૂતૈસ્તૈરિતિ મે નાસ્તિ સંશયઃ ॥

માં સ ભક્ષયતે યસ્માદ્ભક્ષયિષ્યે તમપ્યહમ્ ।
એતન્માંસસ્ય માંસત્વમનુબુદ્ધ્યસ્વ ભારત ॥

ઘાતકો વધ્યતે નિત્યં તથા બધ્યેત બન્ધકઃ ।
આક્રોષ્ટા ક્રુધ્યતે રાજન્દ્વેષ્ટા દ્વેષ્યત્વમાપ્નુતે ॥

યેનયેન શરીરેણ યદ્યત્કર્મ કરોતિ યઃ ।
તેનતેન શરીરેણ તત્તત્ફલમુપાશ્નુતે ॥

અહિંસા પરમો ધર્મસ્તથાઽહિંસા પરો દમઃ ।
અહિંસા પરમં દાનમહિંસા પરમં તપઃ ॥

અહિંસા પરમં મિમહિંસા પરમં સુખમ્ ॥ સર્વયજ્ઞેષુ વા દાનં સર્વતીર્થેષુ વા પ્લુતમ્ ।

સર્વદાનફલં વાઽપિ નૈતત્તુલ્યમહિંસયા ॥ અહિંસસ્ય તપોઽક્ષય્યમહિંસ્રો જયતે સદા ।

અહિંસ્રઃ સર્વભૂતાનાં યથા માતા યથા પિતા ॥ એતત્ફલમહિંસાયાં ભૂયશ્ચ કુરુપુઙ્ગવ ।

ન હિ શક્યા ગુણા વક્તુમપિ વર્ષશતૈરપિ ॥