Mahabharata · Chapter 13.142

athātripramukhā rājanvane tasminmaharṣayaḥ /
vyacaranbhakṣayanto vai mūlāni ca phalāni ca //

athāpaśyansupīnāṃsapāṇipādamukhodaram /
parivrajantaṃ sthūlāṅgaṃ parivrājaṃ śunassakham //

arundhatī tu taṃ dṛṣṭvā sarvāṅgopacitaṃ śubham /
bhavitāro bhavanto vai naivamityabravīdṛṣīn //
vasiṣṭha uvāca /

naitasyeha yathā'smākamagnihotramanirhutam /
sāyaṃ prātaśca hotavyaṃ tena pīvāñśunassakhaḥ //
atriruvāca /

naitasyeha yathā'smākaṃ kṣudhayā vīryamāhatam /
kṛcchrādhītaṃ pranaṣṭaṃ ca tena pīvāñchunassakhaḥ //
viśvāmitra uvāca /

naitasyeha yathā'smākaṃ śaśvacchāstrakṛto jvaraḥ /
alasaḥ kṣutparo mūrkhastena pīvāñśunassakhaḥ //
jamadagniruvāca /

naitasyeha yathā'smākaṃ bhaktamindhanameva ca /
sañcityaṃ vārṣikaṃ citte tena pīvāñśunassakhaḥ //
kaśyapa uvāca /

naitasyeha yathā'smākaṃ catvāraśca sahodarāḥ /
dehidehīti bhikṣanti tena pīvāñśunassakhaḥ //
bharadvāja uvāca /

naitasyeha yathā'smākaṃ brahmabandhoracetasaḥ /
śoko bhāryāpavādena tena pīvāñśunassakhaḥ //
gautama uvāca /

naitasyeha yathā'smākaṃ trikauśeyaṃ ca rāṅkavam /
ekaikaṃ vai trivarṣīyaṃ tena pīvāñśunassakhaḥ //
bhīṣma uvāca /

atha dṛṣṭvā parivrāṭ sa tānmaharṣīñśunassakhaḥ /
abhivādya yathānyāyaṃ pāṇisparśamathācarat //

paricaryāṃ vane tāṃ tu kṣutpratīkārakāṅkṣiṇaḥ /
anyonyena nivedyātha prātiṣṭhanta sahaiva te //

ekaniścayakāryāśca vyacaranta vanāni te /
ādadānāḥ samuddhṛtya mūlāni ca phalāni ca //

kadācidvicarantaste vṛkṣairaviralairvṛtām /
śucipūrṇaprasannodāṃ dadṛśuḥ padminīṃ śubhām //

bālādityavapuḥprakhyaiḥ puṣkarairupaśobhitām /
vaiḍūryavarṇasadṛśaiḥ padmapatrairathāvṛtām //

nānāvidhaiśca vihagairjalapravarasevibhiḥ /
ekadvārāmanādeyāṃ sūpatīrthāmakardamām //

vṛṣādarbhiprayuktā tu kṛtyā vikṛtadarśanā /
yātudhānīti vikhyātā padminīṃ tāmarakṣata //

śunassakhasahāyāstu bisārthaṃ te maharṣayaḥ /
padminīmabhijagmuste sarve kṛtyābhirakṣitām //

tataste yātudhānīṃ tāṃ dṛṣṭvā vikṛtadarśanām /
sthitāṃ kamalinītīre kṛtyāmūcurmaharṣayaḥ //

ekā tiṣṭhasi kā ca tvaṃ kasyārthe kiṃ prayojanam /
padminītīramāśritya brūhi tvaṃ kiṃ cikīrṣasi //
yātudhānyuvāca /

yā'smi kā'smyanuyogo me na kartavyaḥ kathañcana /
ārakṣiṇīṃ mā padminyā vitta sarve tapodhanāḥ //
ṛṣaya ūcuḥ /

sarva eva kṣudhārtāḥ sma na cānyatkiñcidasti naḥ /
bhavatyāḥ sammate sarve gṛhṇīyāma bisānyuta //
yātudhānyuvāca /

samayena bisānīto gṛhṇīdhvaṃ kāmakārataḥ /
ekaiko nāma me proktvā tato gṛhṇīta māciram //
bhīṣma uvāca /

vijñāya yātudhānīṃ tāṃ kṛtyamṛṣivadhaiṣiṇīm /
atriḥ kṣudhā parītātmā tato vacanamabravīt //
attriruvāca /

arāttrirattriḥ sā rātriryāṃ nādhīte triradya vai /
arātriratrirityeva nāma me viddhi śobhane //
yātudhānyuvāca /

yathodāhṛtametatte tvayā nāma mahādyute /
durdhāryametanmanasā gacchā'vatara padminīm //
vasiṣṭha uvāca /

vasiṣṭho'smi variṣṭho'smi vase vāsagṛheṣvapi /
variṣṭhatvācca vāsācca vasiṣṭha iti viddi mām //
yātudhānyuvāca /

nāma nairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
kaśyapa uvāca /

kulankulaṃ ca kuvamaḥ kuvamaḥ kaśyapo dvijaḥ /
kāśyaḥ kāśanikāśatvādetanme nāma dhāraya //
yātudhānyuvāca /

yathodāhṛtametatte mayi nāma mahādyute /
durdhāryametanmanasā gacchā'vatara padminīm //
bharadvāja uvāca /

bhare'sutānbhare poṣyānbhare devānbhare dvijān /
bhare bhāryāmahaṃ vyājādbharadvājo'smi śobhane //
yātudhānyuvāca /

nāma nairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
gautama uvāca /

godamo damato'dhūmo'damaste samadarśanāt / viddhi māṃ gotamaṃ kṛtye yātudhāni nibodha māṃ
yātudhānyuvāca /

yathodāhṛtametatte mayi nāma mahāmune /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
viśvāmitra uvāca /

viśvedevāśca me mitraṃ mitramasmi gavāṃ tathā / viśvāmitra iti khyātaṃ yātudhāni nibodha māṃ
yātudhānyuvāca /

nāma nairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
jamadagniruvāca /

jājamadyajajāne'haṃ jijāhīha jijāyiṣi /
jamadagniriti khyātaṃ tato māṃ viddhi śobhane //
yātudhānyuvāca /

yathodāhṛtametatte mayi nāma mahāmune /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
arundhatyuvāca /

dharāndharitrīṃ vasudhāṃ bhartustiṣṭhāmyanantaram /
mano'nurundhatī bharturiti māṃ viddhyarundhatīm //
yātudhānyuvāca /

nāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
gaṇḍovāca /

vaktraikadeśe gaṇḍeti dhātumetaṃ pracakṣate /
tenonnatena gaṇḍeti viddhi mā'nalasambhave //
yātudhānyuvāca /

nāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm //
paśusakha uvāca /

paśūnyañjāmi dṛṣṭvā'haṃ paśūnāṃ ca sadā sakhā /
gauṇaṃ paśusakhetyevaṃ viddhi māmagnisambhave //
yātudhānyuvāca /

nāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram /
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchā'vatara padminīm //
śunaḥsakha uvāca /

ebhiruktaṃ yathā nāma nāhaṃ vaktumihotsahe /
śunaḥsakhasakhāyaṃ māṃ yātudhānyupadhāraya //
yātudhānyuvāca /

nāma na vyaktamuktaṃ vai vākyaṃ sandigdhayā girā /
tasmātsakṛdidānīṃ tvaṃ brūhi yannāma te dvija //
śunaḥsakha uvāca /

sakṛduktaṃ mayā nāma na gṛhītaṃ tvayā yadi /
tasmāttridaṇḍābhihatā gaccha bhasmeti māciram //
bhīṣma uvāca /

sā brahmadaṇḍakalpena tena mūrdhni hatā tadā /
kṛtyā papāta medinyāṃ bhasma sāca jagāma ha //

śunaḥsakhaśca hatvā tāṃ yātudhānīṃ mahābalām /
bhuvi tridaṇḍaṃ viṣṭabhya śādvale samupāviśat //

tataste munayaḥ sarveḥ puṣkarāṇi bisāni ca /
yathākāmamupādāya samuttasthurmudā'nvitāḥ //

śrameṇa mahatā yuktāste bisāni kalāpaśaḥ /
tīre nikṣipya padminyāstarpaṇaṃ cakrurambhasā //

athotthāya jalāttasmātsarve te samupāgaman /
nāpaśyaṃścāpi te tāni bisāni puruṣarṣabhāḥ //
ṛṣaya ūcuḥ /

kena kṣudhābhibhūtānāmasmākaṃ pāpakarmaṇām /
nṛśaṃsenāpanītāni bisānyāhārakāṅkṣiṇām //
bhīṣma uvāca /

te śaṅkamānāstvanyonyaṃ papracchurdvijasattamāḥ /
ta ūcuḥ śapathaṃ sarve kurma ityarikarśana //

ta uktvā bāḍhamityeva sarva eva tadā samam /
kṣudhārtāḥ supariśrāntāḥ śapathāyopacakramuḥ //
atriruvāca /

sa gāṃ spṛśatu pādena sūryaṃ ca pratimehatu /
adhyāyeṣvadhīyīta bisastainyaṃ karoti yaḥ //
vasiṣṭha uvāca /

anadhyāye paṭhelloke śunaḥ sa parikarṣatu /
parivrāṭ kāmavṛttistu bisastainyaṃ karoti yaḥ //

śaraṇāgataṃ hantu mitraṃ svasutāṃ copajīvatu /
arthānkāṅkṣatu kīnāśādbisastainyaṃ karoti yaḥ //
kaśyapa uvāca /

viṣṇuṃ brahmaṇyadeveśaṃ devadevaṃ jagadgurum / ādhātāraṃ vidhātāraṃ sandhātāraṃ jagadgurum /
vihāya sa bhajatvanyaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ //

sarvatra sarvaṃ lapatu nyāsalopaṃ karotu ca /
kūṭasākṣitvamabhyetu bisastainyaṃ karoti yaḥ //

vṛthā māṃsāśanaścāstu vṛthā dānaṃ karotu ca /
yātu striyaṃ divā caiva bisastainyaṃ karoti yaḥ //
bharadvāja uvāca /

nṛśaṃsastyaktadharmā'stu strīṣu jñātiṣu goṣu ca /
brāhmaṇaṃ cāpi jayatāṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ //

upādhyāyamadhaḥ kṛtvā ṛco'dhyetu yajūṃṣi ca /
juhotu ca sa kakṣāgnau bisastainyaṃ karoti yaḥ //
jamadagniruvāca /

purīṣamutsṛjatvapsu hantu gāṃ caiva druhyat /
anṛtau maithunaṃ yātu bisastainyaṃ karoti yaḥ //

dveṣyo bhāryopajīvī syāddurabandhuśca vairavān /
anyonyasyātithiścāstu bisastainyaṃ karoti yaḥ //
gautama uvāca /

adhītya vedāṃstyajatu trīnagnīnapavidhyatu /
vikrīṇātu tathā somaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ //

udapānodake grāme brāhmaṇo vṛṣalīpatiḥ /
tasya sālokyatāṃ yātu bisastainyaṃ karoti yaḥ //
viśvāmitra uvāca /

jīvato vai gurūnbhṛtyānbharantvasya pare janāḥ /
daridro bahuputraḥ syādbisastainyaṃ karoti yaḥ //

aśucirbrahmakūṭo'stu mithyā caivāpyahaṅkṛtaḥ /
karṣako matsarī cāstu bisastainyaṃ karoti yaḥ //

harṣaṃ karotu bhṛtako rājñaśvāstu purohitaḥ / ayājyasya bhavedṛtvik bisastainyaṃ karoti yaḥ
arundhatyuvāca /

nityaṃ paribhavecchvaśrūṃ bharturbhavatu durmanāḥ /
ekā svādu samaśnātu bisastainyaṃ karoti yā //

jñātīnāṃ gṛhamadhyasthā saktūnattu dinakṣaye /
abhogyā vīrasūrastu bisastainyaṃ karoti yā //
gaṇḍovāca /

anṛtaṃ bhāṣatu sadā bandhubhiśca virudhyatu /
dadātu kanyāṃ śulkena bisastainyaṃ karoti yā //

sādhayitvā svayaṃ prāśeddāsye jīryatu caiva ha /
vikarmaṇā pramīyeta bisastainyaṃ karoti yā //
paśusakha uvāca /

dāsa eva prajāyetāmaprasūtirakiñcana /
daivateṣvanamaskāro bisastainyaṃ karoti yaḥ //
śunaḥsakha uvāca /

adhvaryave duhitaraṃ vā dadātu cchandoge vā'caritabrahmacarye /
ātharvaṇaṃ vedamadhītya vipraḥ snāyīta vā yo harate bisāni //
ṛṣaya ūcuḥ /

iṣṭametaddvijātīnāṃ yo'yaṃ te śapathaḥ kṛtaḥ /
tvayā kṛtaṃ bisastainyaṃ sarveṣāṃ naḥ śunaḥsakha //
śunaḥsakha uvāca /

nyastamadyaṃ na paśyadbhiryaduktaṃ kṛtakarmabhiḥ /
satyametanna mithyaitadbisastainyaṃ kṛtaṃ mayā //

mayā hyantarhitānīha bisānīmāni paśyata /
parīkṣārthaṃ bhagavatāṃ kṛtamevaṃ mayā'naghāḥ //

rakṣaṇārthaṃ ca sarveṣāṃ bhavatāmahamāgataḥ /
yātudhānī hyatikrūrā kṛtyaiṣā vo vadhaiṣiṇī //

vṛṣādarbhiprayuktaiṣā nihatā me tapodhanāḥ /
duṣṭā hiṃsyādiyaṃ pāpā yuṣmānpratyagnisambhavā //

tasmādasmyāgato viprā vāsavaṃ māṃ nibodhata / alobhādakṣayā lokāḥ prāptā vaḥ sārvakāmikāḥ /
uttiṣṭhadhvamitaḥ kṣipraṃ tānavāpnuta vai dvijāḥ //
bhīṣma uvāca /

tato maharṣayaḥ prītāstathetyuktvā purandaram /
sahaiva tridaśendreṇa sarve jagmustriviṣṭapam //

evamete mahātmāno yogairbahuvidhairapi / kṣudhā paramayā yuktāśchandyamānā mahātmabhiḥ /
naiva lobhaṃ tadā yakrustataḥ svargamavāpnuvan //

tasmātsarvāsvavasthāsu naro lobhaṃ vivarjayet /
eṣa dharmaḥ paro rājaṃstasmāllobhaṃ vivarjayet //

idaṃ naraḥ sucaritaṃ samavāyeṣu kīrtayan /
arthabhāgī ca bhavati na ca durgāṇyavāpnute //

prīyante pitaraścāsya ṛṣayo devatāstathā /
yaśodharmārthabhāgī ca bhavati pretya mānavaḥ //