Mahabharata · Chapter 13.141

brāhmaṇebhyaḥ prayacchanti dānāni vividhāni ca /
dātṛpratigrahītrorvai ko viśeṣaḥ pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

sādhoryaḥ pratigṛhṇīyāttathaivāsādhuto dvijaḥ /
guṇavatyalpadoṣaḥ syānnirguṇe tu nimajjati //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
vṛṣādarbheśca saṃvādaṃ saptarṣīṇāṃ ca bhārata //

kaśyapo'trirvasiṣṭhaśca bharadvājo'tha gautamaḥ /
viśvāmitro jamadagniḥ sādhvī caivāpyarundhatī //

sarveṣāmatha teṣāṃ tu gaṇḍābhūtparicārikā /
śūdraḥ paśusakhaścaiva bhartā cāsyā babhūva ha //

te ca sarve tapasyantaḥ purā cerurmahīmimām /
samādhinā pratīkṣanto brahmalokaṃ sanātanam //

athābhavadanāvṛṣṭirmahatī kurunandana /
kṛcchraprāṇo'bhavadyatra loko'yaṃ vai kṣudhānvitaḥ //

kasmiṃścicca purā yajñe yājyena śibisūnunā / dakṣiṇārthe'tha ṛtvigbhyo dattaḥ putro'nilaḥ kila

asminkāle'tha so'lpāyurdiṣṭāntamagamatprabhuḥ /
te taṃ kṣudhābhisantaptāḥ parivāryopatasthire //

yājyātmajamatho dṛṣṭvā gatāsumṛṣisattamāḥ / apacanta tadā sthālyāṃ kṣudhārtāḥ kila bhārata

nājīvye martyaloke'sminnātmānaṃ te parīpsavaḥ /
kṛcchrāmāpedire vṛttimannahetostapasvinaḥ //

aṭamāno'tha tānmārge pacamānānmahīpatiḥ /
rājā śaibyo vṛṣādarbhiḥ kliśyamānāndadarśa ha //
vṛṣādarbhiruvāca /

pratigrahastārayati puṣṭirvai pratigṛhṇatām /
mayi yadvidyate vittaṃ tadvṛṇudhvaṃ tapodhanāḥ //

pratigraho brāhmaṇānāṃ sṛṣṭā vṛttiraninditā / tasmāddadāmi vo vittaṃ tadvṛṇudhvaṃ tapodhanāḥ //

priyo hi me brāhmaṇo yācamāno dadyāmahaṃ vo'śvatarīsahasram /
dhenūnāṃ dadyāmayutaṃ samagra- mekaikaśaḥ savṛṣāḥ samprasūtāḥ //

aśvāṃstathā śīghragāñśvetarūpāṃ- nmanojavānpradadāmyarbudāni /
kulambharānanaḍuhaḥ śataṃ śatā- ndhuryāñśvetānsarvaśo'haṃ dadāmi / praṣṭhauhīnāṃ pīvarāṇāṃ ca tāva- dagryā gṛṣṭīrdhenavaḥ suvratāśca //

varāngramānvrīhirasaṃ yavāṃśca ratnaṃ cānyaddurlabhaṃ kiṃ dadāni /
nāsminnabhakṣye bhāvamevaṃ kurudhvaṃ puṣṭyarthaṃ vaḥ kiṃ prayacchāmyahaṃ vai //
ṛṣaya ūcuḥ /

rājanpratigraho rājñaṃ madhvāsvādo viṣopamaḥ /
tajjānamānaḥ kasmāttvaṃ kuruṣe naḥ pralobhanam //

daśasūnāsamaścakrī daśacakrisamo dhvajī /
daśadhvajisamā veśyā daśaveśyāsamo nṛpaḥ //

daśasūnāsahasrāṇi yo vāhayati saunikaḥ / tena tulyo bhavedrājā ghorastasya pratigrahaḥ //

kṣetraṃ hi daivatamiva brāhmaṇānsamupāśritam /
amalo hyeṣa tapasā prītaḥ prīṇāti devatāḥ //

ahnāyeha tapo jātu brāhmaṇasyopajāyate /
taddāva iva nirdahyātprāpto rājapratigrahaḥ //

kuśalaṃ saha dānena rājannastu sadā tava /
arthibhyo dīyatāṃ sarvamityuktvā tenyato yayuḥ //

apakvameva tanmāṃsamabhūtteṣāṃ mahātmanām /
atha hitvā yayu sarve vanamāhārakāṅkṣiṇaḥ //

tataḥ pracoditā rājñā vanaṃ gatvā'sya mantriṇaḥ /
pracīyodumbarāṇi sma dātuṃ teṣāṃ pracakrire //

dṛṣṭvā phalāni munayaste grahītumupādravan //

udumbarāṇyathānyāni hemagarbhāṇyupāharan /
bhṛtyāsteṣāṃ tatastāni pragrāhitumupādravan //

gurūṇīti viditvā'tha na grāhyāṇyatrirabravīt /
nāsmeha mandavijñānā nāsma mānuṣabuddhayaḥ //

haimānīmāni jānīmaḥ pratibuddhāḥ sma jāgṛma / iha hyetadupāvṛttaṃ pretya syātkaṭukodayam /
apratigrāhyamevaitatpretyeha ca sukhepsunā //
vasiṣṭha uvāca /

śatena niṣkaguṇitaṃ sahasreṇa ca sammitam /
tathā bahu pratīcchanvai pāpiṣṭhāṃ labhate gatim //
kaśyapa uvāca /

yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ /
sarvaṃ tannālamekasya tasmādvidvāñśamaṃ vrajet //
bharadvāja uvāca /

utpannasya ruroḥ śṛṅgaṃ vardamānasya vardhate /
prārthanā puruṣasyeva tasya mātrā na vidyate //
gautama uvāca /

na talloke dravyamasti yallobhaṃ pratipūrayet /
samudrakalpaḥ puruṣo na kadācana pūryate //
viśvāmitra uvāca /

kāmaṃ kāmayamānasya yadā kāmaḥ samṛdhyate /
athainamaparaḥ kāma iṣṭo vidhyati bāṇavat //
atriruvāca /

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati / haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate //
jamadagniruvāca /

pratigrahe saṃyamo vai tapo dhārayate dhruvam /
taddhanaṃ brāhmaṇasyeha lubhyamānasya visravet //
arundhatyuvāca /

dharmārthaṃ sañcayo yo vā dravyāṇāṃ pakṣasammataḥ /
tapaḥsañcaya eveha viśiṣṭo dravyasañcayāt //
caṇḍovāca /

ugrādito bhayādyasmādbibhyatīme mameśvarāḥ /
balīyaso durbalavadbibhemyahamataḥ param //
paśusasva uvāca /

yadvai dharmātparaṃ nāsti tādṛśaṃ brāhmaṇā viduḥ /
vinayātsādhu vidvāṃsamupāseyaṃ yathātatham //
ṛṣaya ūcuḥ /

kuśalaṃ saha dānena tasmai yasya prajā imāḥ /
phalānyupadhiyuktāni ya evaṃ naḥ prayacchati //
bhīṣma uvāca /

ityuktvā hemagarbhāṇi hitvā tāni phalāni te /
ṛṣayo jagmuranyatra sarva eva dṛḍhavratāḥ //

atha te mantriṇaḥ sarve rājānamidamabruvan / upadhiṃ śaṅkamānāste hitvā tāni phalāni vai /
tato'nyatraiva gacchanti viditaṃ te'stu pārthiva //

ityuktaḥ sa tu bhṛtyaistairvṛṣādarbhiścukopa ha /
teṣāṃ vai pratikartuṃ ca sarveṣāmagamadgṛham //

sa gatvā'havanīye'gnau tīvraṃ niyamamāsthitaḥ /
juhāva saṃskṛtairmantrairekaikāmāhutiṃ nṛpaḥ //

tasmādagneḥ samuttasthau kṛtyā lokabhayankarī /
tasyā nāma vṛṣādarbhiryātudhānītyathākarot //

sā kṛtyā kālarātrīva kṛtāñjalirupasthitā /
vṛṣādarbhi narapatiṃ kiṃ karomīti cābravīt //
vṛṣādarbhiruvāca /

ṛṣīṇāṃ gaccha saptānāmarundhatyāstathaiva ca /
dāsībhartuśca dāsyāśca manasā nāma dhāraya //

jñātvā nāmāni caivaiṣāṃ sarvānetānvināśaya /
vinaṣṭeṣu tathā svairaṃ gaccha yatrepsitaṃ tava //

sā tatheti pratiśrutya yātudhānī svarūpiṇī /
jagāma tadvanaṃ yatra viceruste maharṣayaḥ //