Mahabharata · Chapter 13.103

tilānāṃ kīdṛśaṃ dānamatha dīpasya caiva hi /
annānāṃ vāsasā caiva bhūya eva bravīhi me //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
brāhmaṇasya ca saṃvādaṃ yamasya ca yudhiṣṭhira //

madhyadeśe mahāngrāmo brāhmaṇānāṃ babhūva ha /
gaṅgāyamunayormadhye yāmunasya gireradhaḥ //

parṇaśāleti vikhyāto ramaṇīyo narādhipa /
vidvāṃśastatra bhūyiṣṭhā brāhmaṇāścāvasaṃstathā //

atha prāha yamaḥ kañcitpuruṣaṃ kṛṣṇavāsasam /
raktākṣamūrdhvaromāṇaṃ kākajaṅghākṣināsikam //

gaccha tvaṃ brāhmaṇagrāmaṃ tato gatvā tamānaya /
agastyaṃ gotrataścāpi nāmataścāpi śarmiṇam //

śame niviṣṭaṃ vidvāṃsamadhyāpakamanāvṛtam /
mā cānyamānayethāstvaṃ sagotraṃ tasya pārśvataḥ //

sa hi tādṛgguṇastena tulyo'dhyayanajanmanā / apatyeṣu tathā vṛtte samastenaiva dhīmatā /
tamānaya yathoddiṣṭaṃ pūjā kāryā hi tasya me //

sa gatvā pratikūlaṃ taccakāra yamaśāsanam /
tamākramyānayāmāsa pratiṣiddho yamena yaḥ //

tasmai yamaḥ samutthāya pūjā kṛtvā ca vīryavān /
provāca nīyatāmeṣa so'nya ānīyatāmiti //

evamukte tu vacane dharmarājena sa dvijaḥ / uvāca dharmarājānaṃ nirviṇṇo'dhyayanena vai /
yo me kālo bhaveccheṣastaṃ vaseyamihācyuta //
yama uvāca /

nāhaṃ kālasya vihitaṃ prāpnomīha kathañcana /
yo hi dharmaṃ carati vai taṃ tu jānāmi kevalam //

gaccha vipra tvamadyaiva ālayaṃ svaṃ mahādyute /
brūhi sarvaṃ yathā svairaṃ karavāṇi kimacyuta //
brāhmaṇa uvāca /

śuddhadānaṃ ca sumahatpuṇyaṃ syāttadbravīhi me /
sarvasya hi pramāṇaṃ tvaṃ trailokyasyāpi sattama //
yama uvāca /

śṛṇu tattvena viprarpe pradānavidhimuttamam /
tilāḥ paramakaṃ dānaṃ puṇyaṃ caiveha śāśvatam //

tilāśca sampradātavyā yathāśakti dvijarṣabha /
nityadānātsarvakāmāṃstilā nirvartayantyuta //

tilāñśrāddhe praśaṃsanti dānametaddhyanuttamam /
tānprayacchasva viprebhaayo vidhidṛṣṭena karmaṇāḥ //

vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ tu tilāndadyāddvijātiṣu / tilā bhakṣayitavyāśca sadā tvālambhaṃ ca taiḥ

kāryaṃ satatamicchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe /
tathā'paḥ sarvadā deyāḥ peyāścaiva na saṃśayaḥ //

puṣkariṇyastaṭākāni kūpāṃścaivātra khānayet /
etatsudurlabhataramiha loke dvijottama //

āpo nityaṃ pradeyāste puṇyaṃ hyetadanuttamam / prapāśca kāryā dānārthaṃ nityaṃ te dvijasattama /
bhukte'pyatha pradeyaṃ tu pānīyaṃ vai viśeṣataḥ //

pānīyābhyarthinaṃ dṛṣṭvā prītyā dattvā tvarānvitaḥ /
vastre tantupramāṇena dīpe nimiṣavatsaram //

gavāṃ romapramāṇena svargabhogamupāśnute /
jalabindupramāṇena tadetānyupavartaya //
bhīṣma uvāca /

ityukte sa tadā tena yamadūtena vai gṛhān /
nītaśca kārayāmāsa sarvaṃ tadyamaśāsanam //

nītvā taṃ yamadūto'pi gṛhītvā śarmiṇaṃ tadā /
yayau sa dharmarājāya nyavedayata cāpi tam //

taṃ dharmarājo dharmajñaṃ pūjayitvā pratāpavān /
kṛtvā ca saṃvidaṃ tena visasarja yathāgatam //

tasyāpi ca yamaḥ sarvamupadeśaṃ cakāra ha /
pretyaitya ca tataḥ sarvaṃ cakāroktaṃ yamena tat //

tathā praśaṃsane dīpānyamaḥ pitṛhitepsayā /
tasmāddīpaprado nityaṃ santārati vai pitṝn //

dātavyāḥ satataṃ dīpāstasmādbharatasattama /
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca cakṣuṣyaṃ cātmanāṃ vibho //

ratnadānaṃ ca sumahatpuṇyamuktaṃ janādhipa /
yastānvikrīya yajate brāhmaṇo hyabhayankaram //

yadvai dadāti viprebhyo brāhmaṇaḥ pratigṛhya vai /
ubhayoḥ syāttadakṣayyaṃ dāturādātureva ca //

yo dadāti sthitaḥ sthityāṃ tādṛśāya pratigraham /
ubhayorakṣayaṃ dharmaṃ taṃ manuḥ prāha dharmavit //

vāsasāṃ sampradāneni svadāranirato naraḥ /
suvastraśca suveṣaśca bhavatītyanuśuśruma //

gāvaḥ suvarṇaṃ ca tathā tilāścaivānuvarṇitāḥ /
bahuśaḥ puruṣavyāghra vedaprāmāṇyadarśanāt //

vivāhāṃścaiva kurvīta putrānutpādayeta ca /
putralābho hi kauravya sarvalābhādviśiṣyate //