Mahabharata · Chapter 13.101

dahyamānāya viprāya yaḥ prayacchatyupānahau /
yatphalaṃ tasya bhavati tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

upānahau prayacchedyo brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ /
mardate kaṇṭakānsarvānviṣamānnistaratyapi //

sa śatrūṇāmupari ca santiṣṭhati yudhiṣṭhira /
yānaṃ cāśvatarīyuktaṃ tasya śubhraṃ viśāmpate //

upatiṣṭhati kaunteya raupyakāñcanabhūṣitam /
śakaṭaṃ damyasaṃyuktaṃ dattaṃ bhavati caiva hi //
yudhiṣṭhira uvāca /

yatphalaṃ tiladāne ca bhūmidāne ca kīrtitam /
godāne cānnadāne ca bhūyastadbrūhi kaurava //
bhīṣma uvāca /

śṛṇuṣva mama kauntaiya tiladānasya yatphalam /
niśamya ca yathānyāyaṃ prayaccha kurusattama //

pitṝṇāṃ prathamaṃ bhojyaṃ tilāḥ sṛṣṭāḥ svayambhuvā /
tiladānena vai tasmātpitṛpakṣaḥ pramodate //

māghamāse tilānyastu brāhmaṇebhyaḥ prayacchati /
sarvasatvasamākīrṇaṃ narakaṃ sa na paśyati //

sarvasatraiśca yajate yastilairyajate pitṝn /
na cākāmena dātavyaṃ tilaiḥ śrāddhaṃ kadācana //

maharṣeḥ kaśyapasyaite gātrebhyaḥ prasṛtāstilāḥ / tato divyaṃ gatā bhāvaṃ pradāneṣu tilāḥ prabho

pauṣṭikā rūpadāścaiva tathā pāpavināśanāḥ /
tasmātsarvapradānebhyastiladānaṃ viśiṣyate //

āpastambaśca medhāvī śaṅkhaśca likhitastathā /
maharṣirgautamaścāpi tiladānairdivaṃ gatāḥ //

tilahomaratā viprāḥ sarve saṃyatamaithunāḥ /
samā gavyena haviṣā pravṛttiṣu ca saṃsthitāḥ //

sarveṣāmiti dānānāṃ tiladānaṃ viśiṣyate /
akṣayaṃ sarvadānānāṃ tiladānamihocyate //

ucchinne tu purā havye kuśikarṣiḥ parantapaḥ /
tilairagnitrayaṃ hutvā prāptavāngatimuttamām //

iti proktaṃ kuruśreṣṭha tiladānamanuttamam /
vidhānaṃ yena vidhinā tilānāmiha śasyate //

ata ūrdhvaṃ nibodhedaṃ devānāṃ yaṣṭumicchatām /
samāgame mahārāja brahmaṇā vai svayambhuvā //

devāḥ sametya brahmāṇaṃ bhūmibhāge yiyaśravaḥ /
śubhaṃ deśamayācanta yajema iti pārthiva //
devā ūcuḥ /

bhagavaṃstvaṃ prabhurbhūmeḥ sarvasya tridivasya ca /
yajema hi mahābhāga yajñaṃ bhavadanujñayā //

nānanujñātabhūmirhi yajñasya phalamaśnute / tvaṃ hi sarvasya jagataḥ sthāvarasya carasya ca /
prabhurbhavasi tasmāttvaṃ samanujñātumarhasi //
brahmovāca /

dadāni medinībhāgaṃ bhavadbhyo'haṃ surarṣabhāḥ /
yasmindeśe kariṣyadhvaṃ yajñānkāśyapanandanāḥ //
daivā ūcuḥ /

bhagavankṛtakāmāḥ sma yakṣmahe svāptadakṣiṇaiḥ /
imaṃ tu deśaṃ munayaḥ paryupāsanti nityadā //

tato'gastyaśca kaṇvaśca bhṛguratrirvṛṣākapiḥ /
asito devalaścaiva devayajñamupāgaman //

tato devā mahātmāna ījire yajñamacyutam /
tathā samāpayāmāsuryathākālaṃ surarṣabhāḥ //

ta iṣṭayajñāstridaśā himavatyacalottame / ṣaṣṭhamaṃśaṃ kratostasya bhūmidānaṃ pracakrire /

prādeśamātraṃ bhūmestu yo dadyādanupaskṛtam /
na sīdati sa kṛcchreṣu na ca durgāṇyavāpnute //

śītavātātapasahāṃ yāgabhūmiṃ susaṃskṛtām /
pradāya suralokasthaḥ puṇyānte'pi na cālyate //

mudito vasati prājñaḥ śakreṇa saha pārthiva /
patiśrayapradānācca so'pi svarge mahīyate //

adhyāpakakule jātaḥ śrotriyo niyatendriyaḥ /
gṛhe yasya vasettuṣṭaḥ pradhānaṃ lokamaśnute //

tathā gavārthe śaraṇaṃ śītavarṣasahaṃ dṛḍham /
āsaptamaṃ tārayati kulaṃ bharatasattama //

kṣetrabhūmiṃ dadalloke śubhāṃ śriyamavāpnuyāt /
ratnabhūmiṃ pradadyāttu kulavaṃśaṃ pravardhayet //

na coṣarāṃ na nirdagdhāṃ mahīṃ dadyātkathañcana /
na śmaśānaparītāṃ ca na ca pāpaniṣevitām //

pārakye bhūmideśe tu pitṝṇāṃ nirvapettu yaḥ /
tadbhūmiṃ vā'pi pitṛbhiḥ śrāddhakarma vihanyate //

tasmātkrītvā mahīṃ dadyātsvalpāmapi vicakṣaṇaḥ /
piṇḍaḥ pitṛbhyo datto vai tasyāṃ bhavati śāśvataḥ //

aṭavī parvatāścaiva nadyastīrthāni yāni ca /
sarvāṇyasvāmikānyāddurna hi tatra parigrahaḥ //

ityetadbhūmidānasya phalamuktaṃ viśāmpate /
ataḥ paraṃ tu godānaṃ kīrtayiṣyāmi te'nagha //

gāvo'dhikāstapasvibhyo yasmātsarvebhya eva ca /
tasmānmaheśvaro devastapastābhiḥ sahāsthitaḥ //

brāhme loke vasantyetāḥ somena saha bhārata /
yāṃ tāṃ brahmarṣayaḥ siddhāḥ prārthayanti parāṃ gatim //

payasā haviṣā dadhnā śakṛtā cātha carmaṇā /
asthibhiścopakurvanti śṛṅgairvālaiśca bhārata //

nāsāṃ śītātapau syātāṃ sadaitāḥ karma kurvate /
na varṣaviṣayaṃ vā'pi duḥkhamāsāṃ bhavatyuta //

brāhmaṇaiḥ sahitā yānti tasmātpāramakaṃ padam /
ekaṃ gobrāhmaṇaṃ tasmātpravadanti manīṣiṇaḥ //

rantidevasya yajñe tāḥ paśutvenopakalpitāḥ / ataścarmaṇvatī rājangocarmabhyaḥ pravartitā / paśutvācca vinirmuktāḥ pradānāyopakalpitāḥ //

tā imā vipramukhyebhyo yo dadāti mahīpate /
nistaredāpadaṃ kṛcchrāṃ viṣamastho'pi pārthiva //

gavāṃ sahasradaḥ pretya narakaṃ na prapadyate /
sarvatra vijayaṃ cāpi labhate manujādhipa //

amṛtaṃ vai gavāṃ kṣīramityāha tridaśādhipaḥ /
tasmāddadāti yo dhenumamṛtaṃ sa prayacchati //

agnīnāmavyayaṃ hyetaddhaumyaṃ vedavido viduḥ /
tasmāddadāti yo dhenuṃ sa haumyaṃ samprayacchati //

svargo vai mūrtimāneṣa vṛṣabhaṃ yo gavāṃ patim /
vipre guṇayute dadyātsa vai svarge mahīyate //

prāṇā vai prāṇināmete procyante bharatarṣabha /
tasmāddadāti yo dhenuṃ prāṇāneṣa prayacchati //

gāvaḥ śaraṇyā bhūtānāmiti vedavido viduḥ /
tasmāddadāti yo dhenuṃ śaraṇaṃ samprayacchati //

na vadhārthaṃ pradātavyā na kīnāśe na nāstike / gojīvine na dātavyā tathā gaurbharatarṣabha /
gorasānāṃ na vikretū rasaṃ ca yajanasya ca //

dadatsa tādṛśānāṃ vai naro gāṃ pāpakarmaṇām /
akṣayaṃ narakaṃ yātītyevamāhurmaharṣayaḥ //

na kṛśāṃ nāpavatsāṃ vā vandhyāṃ rogānvitāṃ tathā /
na vyaṅgāṃ na pariśrāntāṃ dadyādgāṃ brāhmaṇāya vai //

daśagosahasradaḥ samyak śakreṇa saha modate /
akṣayām̐llabhate lokānnaraḥ śatasahasraśaḥ //

ityetadgopradānaṃ ca tiladānaṃ ca kīrtitam /
tathā bhūmipradānaṃ ca śṛṇuṣvānne ca bhārata //

annadānaṃ pradhānaṃ hi kaunteya paricakṣate /
annasya hi pradānena rantidevo divaṃ gataḥ //

śrāntāya kṣudhitāyānnaṃ yaḥ prayacchati bhūmipa /
svāyambhuvaṃ mahātsthānaṃ sa gacchati narādhipa //

na hiraṇyairna vāsobhirnānyadānena bhārata /
prāpnuvanti narāḥ śreyo yathā hyannapradāḥ prabho //

annaṃ vai prathamaṃ dravyamannaṃ śrīśca parā matā /
annātprāṇaḥ prabhavati tejo vīryaṃ balaṃ tathā //

sadyo dadāti yaścānnaṃ sadaikāgramanā naraḥ /
na sa durgāṇyavāpnotītyevamāha parāśaraḥ //

arcayitvā yathānyāyaṃ devebhyo'nnaṃ nivedayet /
yadannā hi narā rājaṃstadannāstasya devataḥ //

kaumudyāṃ śuklapakṣe tu yo'nnadānaṃ karotyuta /
sa santarati durgāṇi pretya cānantyamaśnute //

abhuktvā'titheye cānnaṃ prayacchedyaḥ samāhitaḥ /
sa vai brahmavidāṃ lokānprāpnuyādbharatarṣabha //

sukṛcchrāmāpadaṃ prāptaścānnadaḥ puruṣastaret /
pāpaṃ tarati caiveha duṣkṛtaṃ cāpakarṣati //

ityetadannadānasya tiladānasya caiva ha /
bhūmidānasya ca phalaṃ godānasya ca kīrtitam //