Mahabharata · Chapter 12.98

ke lokā yudhyamānānāṃ śūrāṇāmanivartinām /
bhavanti nidhanaṃ prāpya tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
ambarīpasya saṃvādamindrasya ca yudhiṣṭhira //

ambarīṣo hi nābhāgaḥ svargaṃ gatvā sudurlabham /
dadarśa sura--kasthaṃ śakreṇa sacivaiḥ saha //

sarvatejomayaṃ divyaṃ vimānavaramāsthitam /
u---gacchantaṃ sthānaṃ senāpatiṃ śubham //

sa daṣṭvāpari gacchantaṃ senāpatimudāradhīḥ / śūrasthānamanuprāptaṃ sudevaṃ nāma nāmataḥ /
ṛddhiṃ dṛṣṭvā sudevasya vismitaḥ prāha vāsavam //
ambarīpa uvāca /

sāgarāntāṃ mahīṃ kṛtsnāmanuśāsya yathāvidhi /
cāturvarṇye yathāśāstraṃ pravṛtto dharmakāmyayā //

brahmacaryeṇa ghoreṇa gurvācāreṇa sevayā /
vedānadhītya dharmeṇa rājaśāstraṃ ca kevalam //

atithīnannapānena pitṝṃśca svadhayā tathā /
ṛṣīnsvādhyāyadīkṣābhirdevānyajñairanuttamaiḥ //

kṣatradha--sthito bhūtvā yathāśāstraṃ yathāvidhi /
udīkṣamāṇaḥ pṛtanāṃ jayāmi yudhi vāsava //

de--ja sudevo'yaṃ mama senāpatiḥ purā / āsādyodhaḥ praśāntātmā so'yaṃ kasmādatīva mām /
vimānaṃ sūryasaṅkāśamāsthito modate divi //

anena ṛtubhirmukhyairneṣṭaṃ nāpi dvijātayaḥ /
tarpitā vidhivacchakra so'yaṃ kasmādatītya mām //

aiśvaryamīdṛśaṃ prāptaḥ sarvadevaiḥ sudurlabham /
indra uvāca /
yadanena kṛtaṃ karma pratyakṣaṃ te mahīpate /
purā pālayataḥ samyakpṛthivīṃ dharmato nṛpa //

śatravo nirjitāḥ sarve ye tavāhitakāriṇaḥ /
saṃyamo viyamaścaiva suyamaśca nahābalaḥ //

rākṣasā durjayā loke trayaste yuddhadurmadāḥ /
putrāste śataśṛṅgasya rākṣasasya mahīpateḥ //

tathā tasmiñśubhe kāle tava yajñaṃ vitanvataḥ /
aśvamedhaṃ mahāyāgaṃ devānāṃ hitakāmyayā //

tasya te khalu vighnārthamāgatā rākṣasāstrayaḥ / koṭīśataparīvārāṃ rākṣasānāṃ mahācamūm /
parigṛhya tataḥ sarvāḥ prajā vandīkṛtāstava //

vihvalāśca prajāḥ sarvāḥ sarve ca tava sainikāḥ /
nirākṛtastu yaccāsītsudevaḥ sainyanāyakaḥ //

tatrāmātyavacaḥ śrutvā nirastaḥ sarvakarmasu /
śrutvā teṣāṃ vaco bhūyaḥ sopadhaṃ vasudhādhipaḥ //

sarvasainyasamāyuktaḥ sudevaḥ preritastvayā /
sākṣasānāṃ vadhārthāya durjayānāṃ narādhipa //

nājitvā rākṣasīṃ senāṃ punarāgamanaṃ tava /
bandīmokṣamakṛtvā ca na cāgamanamiṣyate //

sudevastadvacaḥ śrutvā prasthānamakaronnṛpa /
samprāptaśca sa taṃ deśaṃ yatra bandīkṛtāḥ prajāḥ //

paśyati sma mahāghorāṃ rākṣasānāṃ mahācamūm /
dṛṣṭvā sucintayāmāsa sudevo vāhinīpatiḥ //

neyaṃ śakyā camūrjetumapi sendraiḥ surāsuraiḥ / nāmbarīṣaḥ kalāmekāmeṣāṃ kṣapayituṃ kṣamaḥ /
divyāstrabalabhūyiṣṭhaḥ kimahaṃ punarīdṛśaḥ //

tataḥ senāṃ punaḥ sarvāṃ preṣayāmāsa pārthiva /
yatra tvaṃ sacivaiḥ sarvairmantribhiḥ sopadhairnṛpa //

tato rudraṃ mahādevaṃ prapanno jagataḥ patim /
śmaśānanilayaṃ devaṃ tuṣṭāva vṛṣabhadhvajam //

stutvā śastraṃ samādāya svaśiraśchettumudyataḥ //

kāruṇyāddevadevena gṛhītastasya dakṣiṇaḥ /
sa pāṇiḥ saha śastreṇa dṛṣṭvā cedamuvāca ha //

kimidaṃ sāhasaṃ putra kurtakāmo vadasva me /
sa uvāca mahādevaṃ śirasā tvavanīṃ gataḥ //

bhagavanvāhinīmenāṃ rākṣasānāṃ sureśvara / aśakto'haṃ raṇe jetuṃ tasmāttyakṣyāmi jīvitam /
gatirbhava mahādeva mamārtasya jagatpate //

nāgantavyamajitvā ca māmāha jagatīpatiḥ /
ambarīṣo mahādeva kṣāritaḥ sacivaiḥ saha //

tamuvāca mahādevaḥ sudevaṃ patitaṃ kṣitau /
adhomukhaṃ mahātmānaṃ satvānāṃ hitakāmyayā //

dhanurvedaṃ samāhūya sagaṇaṃ sahavigraham /
rathanāgāśvakalilaṃ divyāstrasamalankṛtam //

rathaṃ ca sumahābhāgaṃ yena tantripuraṃ hatam / dhanuḥ pinākaṃ khaṅgaṃ ca raudramastraṃ ca śankaraḥ /
nijaghānāsurānsarvānyena devastriyambakaḥ //

uvāca ca mahādevaḥ sudevaṃ vāhinīpatim /
rathādasmātsudeva tvaṃ durjayaḥ sa surāsuraiḥ //

māyayā mohito bhūmau na padaṃ kartumarhasi /
rathasthastridaśānsarvāñjeṣyasi tvaṃ sadānavān //

rākṣasāśca piśācāśca na śaktā draṣṭumīdṛśam /
rathaṃ sūryasahasrābhaṃ kimu yoddhuṃ tvayā saha //

sa jitvā rākṣasānsarvānkṛtvā bandīvimokṣaṇam / ghātayitvā ca tānsarvānbāhuyuddhe tvayaṃ hataḥ /
viyamaṃ prāpya bhūpāla viyamaśca nipātitaḥ //

tasya vikramatastāta sudevasya babhūva ha /
sangrāmayajñaḥ sumahānyaścānyo yudhyate naraḥ //

sannaddho dīkṣitaḥ sarvo yodhaḥ prāpya camūmukham /
yuddhayajñādhikārastho bhavatīti viniścayaḥ //
ambarīṣa uvāca /

kāni yajñe havīṃṣyasminkimājyaṃ kā ca dakṣiṇā /
ṛtvijaścātra kre proktāstanme brūhi śatakrato //
indra uvāca /

ṛtvijaḥ kuñjarāstatra vājino'dhvaryavastathā /
havīṃṣi paramāṃsāni rudhiraṃ tvājyamucyate //

śṛgālagṛdhrakākolāḥ sadasyāstatra pantriṇaḥ /
ājyaśeṣaṃ pibantyete haviḥ prāśnanti cādhvare //

prāsatomarasanghātāḥ khaṅgaśaktiparaśvathāḥ /
jvalanto niśitāḥ pītāḥ srucastasyātha satriṇaḥ //

cāpavegāyatastīkṣṇaḥ parakāyāvabhedanaḥ /
ṛjuḥ suniśitaḥ pītaḥ sāyakaśca sruvo ma-- //

dvīpicarmāvanaddhaśca nāgadantakṛtatsaruḥ /
hastihastaharaḥ khaṅgaḥ sphayo bhavettasya saṃyuge //

jvalitairniśitaiḥ prāsaśaktyṛṣṭisaparaśvathaiḥ /
śaikyāyasamayaistīkṣṇairabhighāto bhavedvasu //

[saṅkhyāsamayavistīrṇamabhijātodbhavaṃ bahu.] āvedhādyacca rudhiraṃ sangrāme sravate bhuvi /
sā'sya pūrṇāhutirhotraiḥ samṛddhā sarvakāmadhuk //

chindhi bhindhīti yaḥ śabdaḥ śrūyate vāhinīmukhe /
sāmāni sāmagāstasya gāyanti yamasādane //

havirdhānaṃ tu tasyāhuḥ pareṣāṃ vāhinīmukham //

kuñjarāṇāṃ hayānāṃ ca varmiṇāṃ ca samuccaya /
agniḥ śyenacito nāma yajñe tasya vidhīyate //

uttiṣṭhate kabandho'tra sahasre patite tu yaḥ /
sa yūpastasya śūrasya khādiro'ṣṭāśrirucyate //

iḍopahūtāḥ krośanti kuñjarāstvaṅkuśeritāḥ /
jyāghuṣṭatalatālena vaṣaṭ्kāreṇa pārthiva //

udgātā tatra sangrāme trisāmā dundubhirnṛpa / brahmasve hriyamāṇe tu tyaktvā yuddhe priyāṃ tanum /
ātmānaṃ yūpamucchritya sa yajño'nantadakṣiṇaḥ //

bharturarthe ca yaḥ śūro niṣkrāmedvāhinīmukhāt /
na bhayādvinivarteta tasya lokā yathā mama //

dvīpicarmāvṛtaiḥ khaṅgairbāhubhiḥ parighopamaiḥ /
yasya vedirupastīrṇā tasya lokā yathā mama //

yastu nāpekṣate kañcitsahāyaṃ viṣame sthitaḥ /
vigāhya vāhinīmadhyaṃ tasya lokā yathā mama //

yasya śoṇitasanghaṭṭā bherīmaṇḍūkakacchapā /
vīrāsthiśarkarā durgā māṃsaśoṇitakardamā //

asicarmaplavā ghorā keśaśaivalaśādvalā /
aśvanāgarathaiścaiva sañchinnaiḥ kṛtasankramā //

patākādhvajavānīrā hatavāhanavāraṇā /
śoṇitodakasampūrṇā dustarā pāragairnaraiḥ //

rahatanāgamahānakrā paralokavahā'śivā /
ṛṣṭikhaṅgamahāmīnā gṛdhrakaṅkabalaplavā //

puruṣādānucaritā bhīrūṇāṃ kaśmalāvahā /
nadī yodhasya sangrāme tadasyāvabhṛthaṃ nṛpa //

vediryasya tvamitrāṇāṃ śirobhirvyavakīryate /
aśvaskandhairgajaskandhaistasya lokā yathā mama //

patnī śālākṛtā yasya pareṣāṃ vāhinīmukham /
havirdhānaṃ svavāhinyāstadasyāhurmanīṣiṇaḥ //

sadasyā dakṣiṇā yodhā āgnīdhraścottarāṃ diśam /
śatrusenā alatrasya sarvalokānadūrataḥ //

yasya bhayato vyūhe bhavatyākāśamagrataḥ /
sāsya vedistadā yajñairnityaṃ vyūhāstrayo'gnayaḥ //

yastu yodhaḥ parāvṛttaḥ santrasto hanyate paraiḥ /
apratiṣṭhaḥ sa narakaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ //

yasya śoṇitavegeṇa vediḥ syātsampariplutā /
keśamāṃsāsthisampūrṇā sa gacchetparamāṃ gatim //

yastu senāpatiṃ hatvā tadyānamadhirohati /
sa viṣṇuvikramakrāmī bṛhaspatisamaḥ prabhuḥ //

nāyakaṃ tatkumāraṃ vā yo vā syāttatra pūjitaḥ /
jīvagrāhaṃ pragṛhṇāti tasya lokā yathā mama //

āhave tu hataṃ śūraṃ na śoceta kathañcana /
aśocyo hi hataḥ śūraḥ svargaloke mahīyate //

na hyannaṃ nodakaṃ tasya na snānaṃ nāpyaśaucakam /
hatasya kartumicchanti tasya lokāñśṛṇuṣva me //

varāpsaraḥ sahasrāṇi śūramatyodhane hatam /
tvaramāṇāni dhāvanti mama bhartā bhavediti //

etattapaśca puṇyaṃ ca dharmaścaiva sanātanaḥ /
catvāraścāśramāstasya yo yuddhe na palāyate //

vṛddhabālau na hantavyau na ca strī naiva pṛṣṭhataḥ /
tṛṇapūrṇamukhaścaiva tavāsmīti ca yo vadet //

ahaṃ vṛtraṃ balaṃ pākaṃ mahākāyaṃ virocanam /
durāvāraṃ ca namuciṃ śatamāyaṃ ca śambaram //

vipracittiṃ ca daiteyaṃ danoḥ putrāṃśca sarvaśaḥ /
prahvādaṃ ca nihatyājau tato devādhipo'bhavam //

ityetacchakravacanaṃ niśamya pratipūjya ca /
yodhānāmātmanaḥ siddhimambarīṣo'bhipannavān //