Mahabharata · Chapter 12.90

ānaṅgirāḥ kṣatradharmānucadhyo brahmavittamaḥ /
māndhātre yauvanāścāya prītimānabhyabhāṣata //

sa yathā'nuśaśāsaijamucadhyo brahmavittamaḥ /
tatte'haṃ sampravakṣyāmi nikhilena yudhiṣṭhira //
ucathya uvāca /

dharmāma rājā bhavati na kāmakaraṇāya tu /
mānyātarabhijānīhi rājā lokasya rakṣitā //

rājā carati ceddharmaṃ devatvāyaiva kalpate /
sa cedadharmaṃ carati narakāyaiva gacchati //

dharme tiṣṭhanti bhūtāni dharmo rājani tiṣṭhāti /
taṃ rājā sādhu yaḥ śāsti sa rājā śriyamaśnute //

rājāparādhānmāndhātarlakṣmīvānpāpa ucyate /
devāśca garhāṃ gacchanti dharmo nāstīti cocyate //

adharme vartamānānāmarthasiddhiḥ pradṛśyate /
tadeva maṅgalaṃ lokaḥ sarvaḥ samanuvartate //

ucchidyate dharmavṛttamadharmo vartate mahān /
bhayamāhurdivārātraṃ yadā pāpā na vāryate //

idaṃ mama idaṃ neti sādhūnāṃ tāta dharmataḥ /
na vai vyavasthā bhavati yadā pāpo na vāryate //

naiva bhāryā na paśavo na kṣetraṃ na niveśanam /
sandṛśyeta manuṣyāṇāṃ yadā pāpabalaṃ bhavet //

devāḥ pūjāṃ na jānanti na svadhāṃ pitarastadā /
na pūjyante hyatithayo yadā pāpo na vāryate //

na vedānadhigacchanti vratavanto dvijātayaḥ /
na yajñāṃstanvate viprā yadā pāpo na vāryate //

vadhyānāmiva satvānāṃ mano bhavati vihvalam /
manuṣyāṇāṃ mahārāja yadā pāpo na vāryate //

ubhau lokāvabhiprekṣya rājānamasṛjaṃstathā /
munayo'tha mahadbhūtamayaṃ dharmo bhaviṣyati //

yasmindharmo virājeta taṃ rājānaṃ pracakṣate /
yasminvilīyate dharmastaṃ devā vṛṣalaṃ viduḥ //

vṛṣo hi bhagavāndharmo yastasya kurute layam /
vṛṣalaṃ taṃ vīvadurdevāstasmāddharmaṃ na lopayet //

dharme vardhati vardhanti sarvabhūtāni sarvadā /
tasminhrasati hīyante tasmāddharmaṃ vivardhayet //

dhanāni spauti dharmo hi dhāraṇādveti niścayaḥ /
mānavāna manuṣyendra sa sīmāntakaraḥ smṛtaḥ //

prabhavārthammahi bhūtānāṃ dharmaḥ sṛṣṭaḥ svayambhuvā /
tasmātpravardhayeddharmaṃ prajānugrahakāraṇāt //

tasmāddhi rājaśārdūla dharmaḥ śreṣṭhataraḥ smṛtaḥ /
sa rājāyaḥ prajāḥ śāsti sādhukṛtpuruṣarṣabha //

kāmakrodhāvanādṛtya dharmamevānupālayet /
dharmaḥ śreyaskaratamo rājñāṃ bharatasattama //

dharmasya brāhmaṇe yonistasmāttānpūjayetsadā /
brāhmaṇānāṃ ca māndhātaḥ kuryātkāmānamatsarī //

teṣāṃ hyakāmakaraṇādrājñaḥ sañjāyate bhayam /
mitrāṇi na ca vardhante tathā'mitrībhavantyapi //

brāhmaṇānāṃ sadāsūyanbālyādvairocanirbaliḥ /
athāsmācchrīrapākrāmadyā'sminnāsītpratāpinī //

tatastasmādapākramya sā'gacchatpākaśāsanam /
atha so'nvatapatpaścācchriyaṃ dṛṣṭvā purandare //

etatphalamasūyāyā abhimānasya cābhibho /
tasmādbudhyasva māndhātarmā tvāṃ jahyātpratāpinī //

darponāma śriyaḥ putro jajñe'dharmāditi śrutiḥ /
tena devāsurā rājannītāḥ subahavo'vyayam //

rājarṣayaśca bahavastathā budhyasva pārthiva /
rājā bhavati taṃ jitvā dāsastena parājitaḥ //

sa yathā darpasahitamadharmaṃ nānusevate /
tathā vartasva māndhātaściraṃ cetsthātumicchasi //

mattātpramattātpaugaṇḍādunmattācca viśeṣataḥ /
ninditāccāsadācārāddurhṛdāṃ cāpi sevanāt //

nigṛhītādamātyācca strībhyaścaiva viśeṣataḥ /
parvatādviṣamāddurgāddhastino'śvātsarīsṛpāt //

etebhyo'nityayuktaḥ syānnaktaṃ caryāṃ ca varjayet /
atyāśāṃ cābhimānaṃ ca dambhaṃ krodhaṃ ca varjayet //

avijñātāsu ca strīṣu klībāsu svairiṇīṣu ca /
parabhāryāsu kanyāsu nācarenmaithunaṃ nṛpa //

kuleṣu pāparakṣāṃsi jāyante varṇasankarāt /
apumāṃso'ṅgahīnāśca sthūlajihvā vicetasaḥ //

ete cānye ca jāyante yadā rājā pramādyati /
tasmādrājñā viśeṣeṇaṃ vartitavyaṃ prajāhite //

kṣatriyasya pramattasya doṣaḥ sañjāyate mahān /
adharmāḥ sampravardhante prajāsankarakārakāḥ //

aśīte vidyate śītaṃ śīte śītaṃ na vidyate /
avṛṣṭirativṛṣṭiśca vyādhiścāpyāviśetprajāḥ //

nakṣatrāṇyupatiṣṭhanti grahā ghorāstathāgate /
utpātāścātra dṛśyante bahavo rājanāśanāḥ //

arakṣitātmā yo rājā prajāścāpi na rakṣati /
prajāśca tasya kṣīyante tataḥ so'nu vinaśyati //

dvāvādadāte hyekasya dvayoḥ subahavo'pare /
kumāryaḥ sampralupyante tadāhurnṛpadūṣaṇam //

mamaitaditi naitacca manuṣyeṣvavatiṣṭhati /
tyaktvā dharmaṃ yadā rājā pramādamanutiṣṭhita //