Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.87

12.87.1

rāṣṭraguptiṃ ca me rājanrāṣṭrasyaiva tu sangraham /
samyagjijñāsamānāya prabrūhi bharatarṣabha //
bhīṣma uvāca /

12.87.2

rāṣṭraguptiṃ ca te samyagrāṣṭrasyaiva tu sangraham /
hanta sarvaṃ pravakṣyāmi tattvamekamanāḥ śṛṇu //

12.87.3

grāmasyādhipatiḥ kāryo daśagrāmapatistathā /
viṃśatitriṃśatīśaṃ ca sahasrasya ca kārayet //

12.87.4

grāmeyāngrāmadoṣāṃśca grāmikaḥ pratibhāveyet /
tānācakṣīta daśine daśiko viṃśine punaḥ //

12.87.5

viṃśādhipastu tatsarvaṃ vṛttaṃ jānapade jane /
grāmāṇāṃ śatapālāya sarvameva nivedayet //

12.87.6

yāni grāmyāṇi bhojyāni grāmikastānyupāśniyā /
daśapastena bhartavyastenāpi dviguṇādhipaḥ //

12.87.7

grāmaṃ grāmaśatādhyakṣo bhoktumarhati satkuraḥ / mahāntaṃ bharataśreṣṭha susphītaṃ janasankulam /
tatra hyanekapāyattaṃ rājño bhavati bhārata //

12.87.8

śākhānagaramarhastu sahasrapatiruttamaḥ /
dhānyahairaṇyabhogena bhoktuṃ rāṣṭrīyasangataḥ //

12.87.9

teṣāṃ sangrāmakṛtyaṃ syādvāmakṛtyaṃ ca teṣu yat /
dharmajñaḥ sacivaḥ kaścittattatpaśyedatandritaḥ //

12.87.10

nagarenagare vā syādekaḥ sarvārthacintakaḥ /
uccaiḥ sthāne ghorarūpo nakṣatrāṇāmiva grahaḥ //

12.87.11

bhavetsa tānparikrāmetsarvāneva sabhāsadaḥ /
teṣāṃ vṛttiṃ pariṇayetkaścidrāṣṭreṣu taccaraḥ //

12.87.12

jighāṃsavaḥ pāpakāmāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ /
rakṣābhyadhikṛtā nāma tebhyo rakṣedimāḥ prajāḥ //

12.87.13

vikrayaṃ krayamadhvānaṃ bhaktaṃ ca saparivyayam /
yogakṣemaṃ ca samprekṣya vaṇijāṃ kārayetkarān //

12.87.14

utpattiṃ dānavṛttiṃ ca śilpaṃ samprekṣya cāsakṛt /
śilpaṃ prati karānevaṃ śilpinaḥ prati kārayet //

12.87.15

uccāvacakaranyāyāḥ pūrvarājñāṃ yudhiṣṭhira /
yathāyathā na sīderaṃstathā kuryānmahīpatiḥ //

12.87.16

phalaṃ karma ca samprekṣya tataḥ sarvaṃ prakalpayet /
phalaṃ karma ca nirhetu na kaścitsampravartate //

12.87.17

yathā rājā ca kartā ca syātāṃ karmaṇi bhāginau /
saṃvekṣya tu tathā rājñā praṇeyāḥ satataṃ karāḥ //

12.87.18

nocchidyāhātmano mūlaṃ pareṣāṃ cāpi tṛṣṇayā /
īhādvārāṇi saṃrudhya rājā saṃvṛtadarśanaḥ //

12.87.19

pradviṣanti parikhyātaṃ rājānamatikhādinam /
pradviṣṭasya kutaḥ śreyo saṃvṛto labhate śriyam //

12.87.20

vatsaupamyena dogdhavyaṃ rāṣṭramakṣīṇabuddhinā /
bhṛto vatso jātabalaḥ ṣīḍāṃ sahati bhārata //

12.87.21

na karma kurute vatso bhṛśaṃ dugdho yudhiṣṭhira /
rāṣṭramapyātidugdhaṃ hi na karma kurute mahat //

12.87.22

yo rāṣṭramanugṛhṇāti parirakṣansvayaṃ nṛpaḥ /
sañjātamupajīvansa labhate sumahatphalam //

12.87.23

āpadarthaṃ ca nicayātrājāno hi cicinvate /
rāṣṭraṃ ca kośabhūtaṃ syātkośo veśmagatastathā //

12.87.24

paurajānapadānsarvānsaṃśritoṣāśritāṃstathā /
yathāśaktyanukampeta sarvānsvalpadhanānapi //

12.87.25

bāhyaṃ janaṃ bhedayitvā bhoktavyo madhyamaḥ sukham /
evaṃ nāsya prakupyanti janāḥ sukhitaduḥ khitāḥ //

12.87.26

prāmeva tu dhanādānamanubhāṣya tataḥ punaḥ /
sannipatya svaviṣaye bhayaṃ rāṣṭre pradarśayet //

12.87.27

iyamāpatsamutpannā paracakrabhayaṃ mahat /
api cāntāya kalpante veṇoriva phalāgamāḥ //

12.87.28

arayo me samutthāya bahubhirdasyubhiḥ saha / idamātmavadhāyaiva rāṣṭramicchanti bādhitum /

12.87.29

asyāmāpadi ghorāyāṃ samprāpte dāruṇe bhaye /
paritrāṇāya bhavataḥ prārthayiṣye dhanāni vaḥ //

12.87.30

pratidāsye ca bhavatāṃ sarvaṃ cāhaṃ bhayakṣaye /
nārayaḥ pratidāsyanti yaddhareyurbalāditaḥ //

12.87.31

kalatramāditaḥ kṛtvā sarvaṃ vo vinaśediti /
śarīraputradārārthamarthasañcaya iṣyate //

12.87.32

nandāmi vaḥ prabhāveṇa putrāṇāmiva codaye /
yakhāśaktyupagṛhṇāmi rāṣṭrasyāpīḍayā ca vaḥ //

12.87.33

āpatsveva nivoḍhavyaṃ bhavadbhiḥ sangatairiha /
na vaḥ priyataraṃ kāryaṃ dhanaṃ kasyāñcidāpadi //

12.87.34

iti vācā madhurayā ślakṣṇayā sopacārayā /
svaraśmīnabhyavasṛjedyogamādhāya kālavit //

12.87.35

pracāraṃ bhṛtyabharaṇaṃ vyayaṃ sangrāmato bhayam /
yogakṣeṇaṃ ca samprekṣya gominaḥ kārayetkaram //

12.87.36

upekṣitā hi naśyeyurgomino'raṇyavāsinaḥ /
tasmātteṣu viśeṣeṇa mṛdupūrvaṃ samācaret //

12.87.37

sāntvanaṃ rakṣaṇaṃ dānamavasthā cāpyabhīkṣṇaśaḥ /
gomināṃ pārtha kartavyaḥ saṃvibhāgaḥ priyāṇi ca //

12.87.38

ajasramupayoktavyaṃ phalaṃ gomiṣu bhārata /
prabhāvayanti rāṣṭraṃ ca vyavahāraṃ kṛṣiṃ tathā //

12.87.39

tasmādgomiṣu yatnena prītiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ /
dayāvānapramattaśca karānsampraṇayanmṛdūn //

12.87.40

sarvatra kṣemacaraṇaṃ sulabhaṃ nāma gomiṣu /
na hyataḥ sadṛśaṃ kiñciddhanamasti yudhiṣṭhira //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc