Mahabharata · Chapter 12.88

yadā rājā samartho'pi kośārthī syānmahāmate /
kathaṃ pravarteta karastanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

yathādeśaṃ yathākālaṃ yathābuddhi yathābalam /
anuśiṣyātprajā rājā dharmārthī taddhite rataḥ //

yathā tāsāṃ ca manyeta śreya ātmana eva ca /
tathā dharmāṇi sarvāṇi rājā rāṣṭreṣu vartayet //

madhudohaṃ duhedrāṣṭraṃ bhramarānna prapātayet /
vatsāpekṣī duheccaiva stanāṃśca na vikuṭṭayet //

jalaukāvatpibedrāṣṭraṃ mṛdunaiva narādhipaḥ /
vyāghrīva ca haretputrānsandaśenna ca pīḍayet //

yathā śalyakavānākhuḥ padaṃ dhūnayate sadā /
atīkṣṇenābhyupāyena tathā rāṣṭraṃ samāpibet //

alpenālpena deyena vardhamānaṃ pradāpayet /
tato bhūyastato bhūyaḥ kramavṛddhiṃ samācaret //

damayanniva damyāni śaśvadbhāraṃ vivardhayet /
mṛdupūrvaṃ prayatnena pāśānabhyavahārayet //

sakṛtpāśāvakīrṇāste na bhaviṣyanti durdamāḥ /
ucitenaiva bhoktavyāste bhaviṣyantyayatnataḥ //

tasmātsarvasamārambho durlabhaḥ puruṣaṃ prati /
yathā mukhyānsāntvayitvā bhoktavyā itare janāḥ //

tatastānbhedayitvā tu parasparavivakṣitān /
bhuñjīta sāntvayaṃścaiva yathāsukhamayatnataḥ //

na cāsthāne na cākāle karāṃstebhyo nipātayet /
ānupūrvyeṇa sāntvena yathākālaṃ yathāvidhi //

upāyānprabravīmyetānna me māyā vivakṣitā /
anupāyena damayanprakopayati vājinaḥ //

pānāgāranivośāśca veśyāḥ prāpaṇikāstathā /
kuśīlavāḥ sakitavā ye cānye kecidīdṛśāḥ //

niyamyāḥ sarva evaite ye rāṣṭrasyopaghātakāḥ /
ete rāṣṭre'bhitiṣṭhanto bādhante bhadrikāḥ prajāḥ //

na kenacidyācitavyaḥ kaścitkiñcidanāpadi /
iti vyavasthā bhūtānāṃ purastānmanunā kṛtā //

sarve tathā'nujīveyurna kuryuḥ karma cediha /
sarva eva ime lokā na bhaveyurasaṃśayam //

prabhurniyamane rājā ya etānna niyacchati /
bhuṅkte sa tasya pāpasya caturbhāgamiti śrutiḥ //

bhoktā tasya tu pāpasya sukṛtasya yathātathā /
niyantavyāḥ sadā rājñā pāpā ye syurnarādhipa //

kṛtapāpastvasau rājā ya etānna niyacchati / tathā kṛtasya dharmasya caturbhāgamupāśnute /

sthānānyetāni saṃyamya prasaṅgo bhūtināśanaḥ /
kāme prasaktaḥ puruṣaḥ kimakāryaṃ vivarjayet //

madyamāṃsaparasvāni tathā dāradhanāni ca /
āharedrāgavaśagastathā śāstraṃ pradarśayet //

āpadyeva tu yācante yeṣāṃ nāsti parigrahaḥ /
dātavyaṃ dharmatastebhyastvanukrośādbhayānna tu //

mā te rāṣṭre yācanakā bhaveyurmā ca dasyavaḥ /
upādātāra evaite naite bhūtasya bhāvakāḥ //

ye bhūtānyanugṛhṇanti vardhayanti ca ye prajāḥ /
tete rāṣṭreṣu vartantāṃ mā bhūtānāṃ prabādhakāḥ //

daṇḍyāste ca mahārāja dhanādānaprayojakāḥ /
prayogaṃ kārayethāste yathā dadyuḥ karāṃstathā //

kṛṣigorakṣyavāṇijyaṃ yaccānyatkiñcidīdṛśam /
puruṣaiḥ kārayetkarma bahubhiḥ karmabhedataḥ //

naraścetkṛṣigorakṣyaṃ vāṇijyaṃ cāpyanuṣṭhitaḥ /
saṃśayaṃ labhate kiñcittena rājā vigarhyate //

dhaninaḥ pūjayennityaṃ pānācchādanabhojanaiḥ /
vaktavyāścānugṛhṇīdhvaṃ prajāḥ saha mayeti vai //

aṅgametanmahadrājye dhanino nāma bhārata /
kakudaṃ sarvabhūtānāṃ dhanastho nātra saṃśayaḥ //

prājñaḥ śūro dhanasthaśca svāmī dhārmika eva ca /
tapasvī satyavādī ca buddhimāṃścāpi rakṣati //

tasmātsarveṣu bhūteṣu prītimānbhava pārthiva /
satyamārjavamakrodhamānṛśaṃsyaṃ ca pālaya //

evaṃ daṇḍaṃ ca kośaṃ ca mitraṃ bhūmiṃ ca lapsyasi /
satyārjavaparo rājanmitrakośabalānvitaḥ //