Mahabharata · Chapter 12.81

evamagrāhyake tasmiñjñātisambandhimaṇḍale /
mitreṣvamitreṣvapi ca kathaṃ bhāvo vibhāvyate //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
saṃvādaṃ vāsudevasya maharṣernāradasya ca //
vāsudeva uvāca /

nāsuhṛtpararma mantraṃ nāradārhati veditum /
apaṇḍito vā'pi suhṛtpaṇḍito vāpyanātmavān //

sa te sauhṛdamāsthāya kiñcidvakṣyāmi nārada /
kṛtsnāṃ buddhiṃ ca te prekṣya sampṛcche tridivaṅgama //

dāsyamaiśvaryavādena jñātīnāṃ vai karomyaham /
ardhambhoktā'smi bhogānāṃ vāgduruktāni ca kṣame //

araṇīmagnikāmo vā mathnāti dahṛyaṃ mama /
vācā duruktaṃ devarṣe tanmāṃ dahati nityadā //

balaṃ saṅkarṣaṇe nityaṃ saukumāryaṃ punargade /
rūpeṇa mattaḥ pradyumnaḥ so'sahāyo'smi nārada //

anye hi sumahābhāgā balavanto durāsadāḥ /
nityotthānena sampannā nāradāndhakavṛṣṇayaḥ //

yasya na syurna vai sa syādyasya syuḥ kṛtsnameva tat /
dvayorenaṃ pracaratorvṛṇomyekarataṃ na ca //

syātāṃ yasyāhukākrūrau kiṃ nu duḥkhataraṃ tataḥ /
yasya cāpi na tau syātāṃ kiṃ nu duḥkhataraṃ tataḥ //

so'haṃ kitnavamāteva dvayorapi mahāmune /
naikasya jayamāśaṃse dvitīyasya parājayam //

mamaivaṃ kliśyamānasya nāradobhayadarśanāt /
vaktumarhasi yacchreyo jñātīnāmātmanastathā //
nārada uvāca /

āpado dvividhāḥ kṛṣṇa bāhyāścāmyantarāśca ha /
prādurbhavanti vārṣṇeya svakṛtā yadi vā'nyataḥ //

seyamābhyantarā tubhyamāpatkṛcchrā svakarmajā /
akrūrabhojaprabhavā sarve hyete tadanvayaḥ //

arthahetorhi kāmādvā vīrabībhatsayā'pi vā /
ātmanā prāptamaiśvaryamanyatra pratipāditam //

kṛtamūlamidānīṃ tadrājaśabdasahāyavat /
na śakyaṃ punarādātuṃ vāntamannamiva svayam //

babhrūgrasenato rājyaṃ nāpnuṃ śakyaṃ kathañcana /
jñātibhedabhayātkṛṣṇa tvayā cāpi viśeṣataḥ //

tacca sidhyetprayatnena kṛtvā karma suduṣkaram /
mahākṣayaṃ vyayo vā syādvināśo vā punarbhavet //

anāyasena śastreṇa mṛdunā hṛdayacchidā /
jihvāmuddhara sarveṣāṃ parimṛdajyānumṛjya ca //
vāsudeva uvāca /

anāyasaṃ mune śastraṃ mṛdu vidyāmahaṃ katham /
yenaiṣāmuddhare jihvāṃ parimṛjyānumṛjya ca //
nārada uvāca /

śaktyā'nnadānaṃ satataṃ titikṣā'rjavamārdavam /
yathārhapratipūjā ca śastrametadanāyasam //

jñātīnāṃ vaktukāmānāṃ kaṭukāni ladhūni ca /
girā tvaṃ hṛdayaṃ vācaṃ śamayasya manāṃsi ca //

nāmahāpuruṣaḥ kaścinnānātmā nāsahāyavān /
mahatīṃ dhuramādāya samudyamyorasā vahet //

sarva eva guruṃ bhāramanaṅvānvahate same /
durge pratītaḥ sugavo bhāraṃ vahati durvaham //

bhedādvināśaḥ saṅghānāṃ saṅghamukhyo'si keśava /
yathā tvāṃ prāpya notsīdedayaṃ saṅghastathā kuru //

nānyatra buddhikṣāntibhyāṃ nānyatrendriyanigrahāt /
nānyatra dhanasantyāgādguṇaḥ prājñe'vatiṣṭhate //

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣvaṃ svapakṣodbhāvanaṃ sadā /
jñātīnāmavināśaḥ syādyathā kṛṣṇa tathā kuru //

āyatyāṃ ca tadātve ca na te'styaviditaṃ prabho /
ṣāṅguṇyasya vidhānena yātrā yānavidhau tathā //

yādavāḥ kukurā bhojāḥ sarve cāndhakavṛṣṇayaḥ /
tvayyāyattā mahābāho lokā lokeśvarāśca ye //

upāsante hi tvadbuddhimṛṣayaścāpi mādhava /
tvaṃ guruḥ sarvabhūtānāṃ jānīṣe tvaṃ parāṃ gatim //

tvāmāsādya yaduśreṣṭhamedhante vādavāḥ sukham //