Mahabharata · Chapter 12.80

yadapyalpataraṃ karma tadapyekena duṣkaram /
puruṣeṇāsahāyena kimu rājyaṃ pitāmaha //

kiṃśīlaḥ kiṃsamācāro rājño yaḥ sacivo bhavet /
kīdṛśe viśvasedrājā kīdṛśe na ca viśvaset //
bhīṣma uvāca /

caturvidhāni mitrāṇi rājñāṃ rājanbhavantyuta /
sahārtho bhajaḥ niśca sahajaḥ kṛtrimastathā //

dharmātmā pañcamaṃ mitraṃ sa tu naikasya na dvayoḥ /
yato dharmastato vā syānmadhyastho vā tato bhavet //

yo yasyārtho na roceta na taṃ tasya prakāśayeta / mitrāṇāṃ prakṛtirnāsti tvamitrāṇāṃ ca bhārata /
upakārādbhavenmitramapakārādbhavedariḥ //

yasyaiva hi manuṣyasya naro maraṇamṛcchati /
tasya paryāgate kāle punarjīvitumicchati //

dharmādharmeṇa rājānaścaranti vijigīṣavaḥ / caturṇāṃ madhyamau śreṣṭhau nityaṃ śaṅkyau tathā'parau /
sarve nityaṃ śaṅkitavyāḥ pratyakṣaṃ kāryamātmanaḥ //

na hi rājñā pramādo vai kartavyo mitrarakṣaṇe /
pramādinaṃ hi rājānaṃ lokāḥ paribhavantyuta //

asādhuḥ sādhutāmeti sādhurbhavati dāruṇaḥ /
ariśca mitraṃ bhavati mitraṃ cāpi praduṣyati //

anityacittaḥ puruṣastasminko jātu viśvaset /
tasmātpradhānaṃ yatkāryaṃ pratyakṣaṃ tatsamācaret //

ekāntena hi viśvāsaḥ kṛtsno karmārthanāśakaḥ /
aviśvāsaśca sarvatra mṛtyurnāpi viśiṣyate //

akālamṛtyurviśvāso'viśvasanhi vipadyate /
yasminkaroti viśvāsamicchatastasya jīvati //

tasmādviśvasitavyaṃ ca śaṅkitavyaṃ ca keṣucit /
eṣā nītigatistāta lakṣmīścaiṣā sanātanī //

yaṃ manyeta mamābhāvādimamarthāgamaḥ spṛśet /
nityaṃ tasmācchaṅkitavyamamitraṃ taṃ vidurbudhāḥ //

yasya kṣetrādapyudakaṃ kṣetramanyasya gacchati /
na tatrānicchatastasya bhidyeransarvasetavaḥ //

tathaivātyudakādbhītastasya bhedanamicchati /
yamevaṃlakṣaṇaṃ vidyāttamamitraṃ vidurbudhāḥ //

yastu vṛddhyā na tapyeta kṣaye dīnataro bhavet /
etaduttamamitrasya nimittamabhicakṣate //

yanmanyeta mamābhāvādasyābhāvo bhavediti /
tasminkurvīta viśvāsaṃ yathā pitarī vai tathā //

taṃ śaktyā vartamānaṃ ca sarvataḥ paribṛṃhayet /
nityaṃ kṣatādvārayati yo dharmeṣvapi karmasu //

kṣatādbhītaṃ vijānīyāduttamaṃ mitralakṣaṇam /
ye yasya kṣayamicchanti te tasya ripavaḥ smṛtāḥ //

vyasanānnityabhīto yaḥ samṛddhyā yo na duṣyati /
yatsyādevaṃvidhaṃ mitraṃ tadātmasamamucyate //

rūpavarṇasvaropetastitikṣuranasūyakaḥ /
kulīnaḥ śīlasampannaḥ sa te syātpratyanantaraḥ //

medhāvī smṛtimāndakṣaḥ prakṛtyā cānṛśaṃsyavān /
yo mānito'mānito vā na santuṣyetkathañcana //

ṛtvigvā yadi vā'cāryaḥ sakhā vā'tyantasatkṛtaḥ /
gṛhe vasedamātyaste sa syātparamapūjitaḥ //

saṃvidyāḥ paramaṃ mitraṃ prakṛtiṃ cārthadharmayoḥ /
viśvāsaste bhavettatra yathā pitari vai tathā //

naiva dvau na trayaḥ kāryā na mṛṣyeranparasparam /
ekārthe hetubhūtānāṃ bhedo bhavati sarvadā //

kīrtipradhāno yasta syādyaśca syātsamaye sthitaḥ /
samarthānyaśca na dveṣṭi nānarthānkurute ca yaḥ //

yo na kāmādbhayāllobhātkrodhādvā dharmamutsṛjet /
dakṣaḥ paryāptavacanaḥ sa te syātpratyanantaraḥ //

kulīnaḥ śīlasampannastitikṣuravikatthanaḥ /
śūraścāryaśca vidvāṃśca pratipattiviśāradaḥ //

ete hyamātyāḥ kartavyāḥ sarvakarmasvavasthitāḥ /
pūjitāḥ sambibhaktāśca susahāyāḥ svanuṣṭhitāḥ //

kṛtsnaprete vinikṣiptāḥ pratirūpeṣu karmasu /
yuktā mahatsu kāryeṣu śreyāṃsyutpādayantyuta //

ete karmāṇi kurvanti spardhamānā mithaḥ sadā /
anutiṣṭhanti caivārthamācakṣāṇāḥ parasparam //

jñātibhyo bibhiyāścaiva mṛtyoriva yatastadā /
uparājeva rājardhi jñātirna sahate sadā //

ṛjormṛdorvadānyasya hrīmataḥ satyavādinaḥ /
nānyo jñātermahābāho vināśamabhinandati //

ajñātayo'pyasukhadā jñātayo'pi sukhāvahāḥ /
ajñātimantaṃ puruṣaṃ pare cābhibhavantyuta //

nikṛtasya narairanyairjñātireva parāyaṇam /
nānyo nikāraṃ sahate jñātirjñāteḥ kadācana //

ātmānameva jānāti nikṛtaṃ bāndhavaipari /
teṣu santi guṇāścaiva nairguṇyaṃ caiva lakṣyate //

nājñātiranugṛhṇāti nājñātirvṛddhimaśnute /
ubhayaṃ jñātivargeṣu dṛśyate sādhvasādhu ca //

sammānayetpūjayecca vācā nityaṃ ca karmaṇā /
kuryācca priyametebhyo nāpriyaṃ kiñcida caret //

viśvastavadaviśvastasteṣu varteta sarvadā na hi doṣo guṇo veti nirūpyasteṣu dṛśyate //

asyaivaṃ vartamānasya puruṣasyāpramādinaḥ /
amitrāḥ samprasīdanti tato mitraṃ bhavantyapi //

ya evaṃ vartate nityaṃ jñātisambandhimaṇḍale /
mitreṣvamitre madhyasthe ciraṃ yaśasi tiṣṭhati //