મહાભારત · અધ્યાય 12.81

એવમગ્રાહ્યકે તસ્મિઞ્જ્ઞાતિસમ્બન્ધિમણ્ડલે ।
મિત્રેષ્વમિત્રેષ્વપિ ચ કથં ભાવો વિભાવ્યતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સંવાદં વાસુદેવસ્ય મહર્ષેર્નારદસ્ય ચ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

નાસુહૃત્પરર્મ મન્ત્રં નારદાર્હતિ વેદિતુમ્ ।
અપણ્ડિતો વાઽપિ સુહૃત્પણ્ડિતો વાપ્યનાત્મવાન્ ॥

સ તે સૌહૃદમાસ્થાય કિઞ્ચિદ્વક્ષ્યામિ નારદ ।
કૃત્સ્નાં બુદ્ધિં ચ તે પ્રેક્ષ્ય સમ્પૃચ્છે ત્રિદિવઙ્ગમ ॥

દાસ્યમૈશ્વર્યવાદેન જ્ઞાતીનાં વૈ કરોમ્યહમ્ ।
અર્ધમ્ભોક્તાઽસ્મિ ભોગાનાં વાગ્દુરુક્તાનિ ચ ક્ષમે ॥

અરણીમગ્નિકામો વા મથ્નાતિ દહૃયં મમ ।
વાચા દુરુક્તં દેવર્ષે તન્માં દહતિ નિત્યદા ॥

બલં સઙ્કર્ષણે નિત્યં સૌકુમાર્યં પુનર્ગદે ।
રૂપેણ મત્તઃ પ્રદ્યુમ્નઃ સોઽસહાયોઽસ્મિ નારદ ॥

અન્યે હિ સુમહાભાગા બલવન્તો દુરાસદાઃ ।
નિત્યોત્થાનેન સમ્પન્ના નારદાન્ધકવૃષ્ણયઃ ॥

યસ્ય ન સ્યુર્ન વૈ સ સ્યાદ્યસ્ય સ્યુઃ કૃત્સ્નમેવ તત્ ।
દ્વયોરેનં પ્રચરતોર્વૃણોમ્યેકરતં ન ચ ॥

સ્યાતાં યસ્યાહુકાક્રૂરૌ કિં નુ દુઃખતરં તતઃ ।
યસ્ય ચાપિ ન તૌ સ્યાતાં કિં નુ દુઃખતરં તતઃ ॥

સોઽહં કિત્નવમાતેવ દ્વયોરપિ મહામુને ।
નૈકસ્ય જયમાશંસે દ્વિતીયસ્ય પરાજયમ્ ॥

મમૈવં ક્લિશ્યમાનસ્ય નારદોભયદર્શનાત્ ।
વક્તુમર્હસિ યચ્છ્રેયો જ્ઞાતીનામાત્મનસ્તથા ॥
નારદ ઉવાચ ।

આપદો દ્વિવિધાઃ કૃષ્ણ બાહ્યાશ્ચામ્યન્તરાશ્ચ હ ।
પ્રાદુર્ભવન્તિ વાર્ષ્ણેય સ્વકૃતા યદિ વાઽન્યતઃ ॥

સેયમાભ્યન્તરા તુભ્યમાપત્કૃચ્છ્રા સ્વકર્મજા ।
અક્રૂરભોજપ્રભવા સર્વે હ્યેતે તદન્વયઃ ॥

અર્થહેતોર્હિ કામાદ્વા વીરબીભત્સયાઽપિ વા ।
આત્મના પ્રાપ્તમૈશ્વર્યમન્યત્ર પ્રતિપાદિતમ્ ॥

કૃતમૂલમિદાનીં તદ્રાજશબ્દસહાયવત્ ।
ન શક્યં પુનરાદાતું વાન્તમન્નમિવ સ્વયમ્ ॥

બભ્રૂગ્રસેનતો રાજ્યં નાપ્નું શક્યં કથઞ્ચન ।
જ્ઞાતિભેદભયાત્કૃષ્ણ ત્વયા ચાપિ વિશેષતઃ ॥

તચ્ચ સિધ્યેત્પ્રયત્નેન કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ।
મહાક્ષયં વ્યયો વા સ્યાદ્વિનાશો વા પુનર્ભવેત્ ॥

અનાયસેન શસ્ત્રેણ મૃદુના હૃદયચ્છિદા ।
જિહ્વામુદ્ધર સર્વેષાં પરિમૃદજ્યાનુમૃજ્ય ચ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

અનાયસં મુને શસ્ત્રં મૃદુ વિદ્યામહં કથમ્ ।
યેનૈષામુદ્ધરે જિહ્વાં પરિમૃજ્યાનુમૃજ્ય ચ ॥
નારદ ઉવાચ ।

શક્ત્યાઽન્નદાનં સતતં તિતિક્ષાઽર્જવમાર્દવમ્ ।
યથાર્હપ્રતિપૂજા ચ શસ્ત્રમેતદનાયસમ્ ॥

જ્ઞાતીનાં વક્તુકામાનાં કટુકાનિ લધૂનિ ચ ।
ગિરા ત્વં હૃદયં વાચં શમયસ્ય મનાંસિ ચ ॥

નામહાપુરુષઃ કશ્ચિન્નાનાત્મા નાસહાયવાન્ ।
મહતીં ધુરમાદાય સમુદ્યમ્યોરસા વહેત્ ॥

સર્વ એવ ગુરું ભારમનઙ્વાન્વહતે સમે ।
દુર્ગે પ્રતીતઃ સુગવો ભારં વહતિ દુર્વહમ્ ॥

ભેદાદ્વિનાશઃ સઙ્ઘાનાં સઙ્ઘમુખ્યોઽસિ કેશવ ।
યથા ત્વાં પ્રાપ્ય નોત્સીદેદયં સઙ્ઘસ્તથા કુરુ ॥

નાન્યત્ર બુદ્ધિક્ષાન્તિભ્યાં નાન્યત્રેન્દ્રિયનિગ્રહાત્ ।
નાન્યત્ર ધનસન્ત્યાગાદ્ગુણઃ પ્રાજ્ઞેઽવતિષ્ઠતે ॥

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્વં સ્વપક્ષોદ્ભાવનં સદા ।
જ્ઞાતીનામવિનાશઃ સ્યાદ્યથા કૃષ્ણ તથા કુરુ ॥

આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ ન તેઽસ્ત્યવિદિતં પ્રભો ।
ષાઙ્ગુણ્યસ્ય વિધાનેન યાત્રા યાનવિધૌ તથા ॥

યાદવાઃ કુકુરા ભોજાઃ સર્વે ચાન્ધકવૃષ્ણયઃ ।
ત્વય્યાયત્તા મહાબાહો લોકા લોકેશ્વરાશ્ચ યે ॥

ઉપાસન્તે હિ ત્વદ્બુદ્ધિમૃષયશ્ચાપિ માધવ ।
ત્વં ગુરુઃ સર્વભૂતાનાં જાનીષે ત્વં પરાં ગતિમ્ ॥

ત્વામાસાદ્ય યદુશ્રેષ્ઠમેધન્તે વાદવાઃ સુખમ્ ॥