Mahabharata · Chapter 12.8

athārjuna uvācedamadhikṣipta ivākṣamī /
abhinītataraṃ vākyaṃ dṛḍhavādaparākramaḥ //

darśayannaindrirātmānamugramugraparākramaḥ /
smayamāno mahātejāḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan //
arjuna uvāca /

aho duḥkhamaho kṛcchramaho vaiklavyamuttamam /
yatkṛtvā'mānuṣaṃ karma tyajethāḥ śriyamuttamām //

śatrūnhatvā mahīṃ labdhvā svadharmeṇopapāditām /
hatāmitraḥ kathaṃ sa tvaṃ tyajethā buddhilāghavāt //

klībasya hi kuto rājyaṃ dīrghasūtrasya vā punaḥ /
kimarthaṃ ca mahīpālānavadhīḥ krodhamūrcchitaḥ //

yo hyājijīviṣedbhaikṣaṃ karmaṇā naiva kasya cit / samārambhānbubhūṣeta hatasvastirakiñcanaḥ /
sarvalokeṣu vikhyāto na putrapaśusaṃhitaḥ //

kāpālīṃ nṛpa pāpiṣṭhāṃ vṛttimāsādya jīvataḥ /
santyajya rājyamṛddhaṃ te loko'yaṃ kiṃ vadiṣyati //

sarvārambhānsamutsṛjya hatasvastirakiñcanaḥ /
kasmādāśaṃsase bhaikṣaṃ cartuṃ prākṛtavatprabho //

kasmādrājakule jāto jitvā kṛtsnāṃ vasundharām /
dharmārthāvakhilau hitvā vanaṃ mauḍhyātpratiṣṭhase //

yadīmāni havīṃṣīha vimathiṣyantyasādhavaḥ /
bhavatā viprahīṇatvātprāptaṃ tvāmeva kilviṣam //

ākiñcanyaṃ munīnāṃ ca iti vai nahuṣo'bravīt /
kṛtvā nṛśaṃsaṃ hyadhane dhigastvadhanatāmiha //

āśvastanyamṛṣīṇāṃ hi vidyate veda tadbhavān /
yaṃ tvimaṃ dharmamityāhurdhanādeṣa pravartate //

dharmaṃ sa harate tasya dhanaṃ harati yasya yaḥ /
hriyamāṇe dhane rājanvayaṃ kasya kṣamemahi //

abhiśastaṃ prapaśyanti daridraṃ pārśvataḥ sthitam /
dāridryaṃ pātakaṃ loke kastacchaṃsitumarhati //

patitaḥ śocyate rājannirdhanaścāpi śocyate /
viśeṣaṃ nādhigacchāmi patitasyādhanasya ca //

arthebhyo hi vivṛddhebhyaḥ sambhṛtebhyastatastataḥ /
kriyāḥ sarvāḥ pravartante parvatebhya ivāpagāḥ //

arthāddharmaśca kāmaśca svargaścaiva narādhipa /
prāṇayātrā'pi lokasya vinā hyarthaṃ na sidhdyati //

arthena hi vihīnasya puruṣasyālpamedhasaḥ /
vicchidyante kriyāḥ sarvā grīṣme kusarito yathā //

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ /
yasyārthāḥ sa pumām̐lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ //

adhanenārthakāmena nārthaḥ śakyo vidhitsitum /
arthairarthā nibadhyante gajairiva mahāgajāḥ //

dharmaḥ kāmaśca svargaśca harṣaḥ krodhaḥ śrutaṃ damaḥ /
arthādetāni sarvāṇi pravartante narādhipa //

dhanātkulaṃ prabhavati dhanāddharmaḥ pravardhate /
nādhanasyāstyayaṃ loko na paraḥ puruṣottama //

nādhano dharmakṛtyāni yathāvadanutiṣṭhati /
dhanāddhi dharmaḥ sravati śailādabhinadī yathā //

yaḥ kṛśārthaḥ kṛśagavaḥ kṛśabhṛtyaḥ kṛśāntithiḥ /
sa vai rājankṛśo nāma na śarīrakṛśaḥ kṛśaḥ //

avekṣasva yathānyāyaṃ paśya devāsuraṃ yathā /
rājankimanyajjñātīnāṃ vadhādgṛdhyanti devatāḥ //

na ceddhartavyamanyasya kathaṃ taddharmamārabhet /
etāvāneva vedeṣu niścayaḥ kavibhiḥ kṛtaḥ //

adhyetavyā trayī nityaṃ bhavitavyaṃ vipaścitā /
sarvathā dhanamāhāryaṃ yaṣṭavyaṃ cāpi yatnataḥ //

drohāddevairavāptāni divi sthānāni sarvaśaḥ /
drohātkimanyajjñātīnāṃ gṛdhyante yena devatāḥ //

iti devā vyavasitā vedavādāśca śāśvatāḥ /
adhīyante'dhyāpayante yajante yājayanti ca //

kṛtsnaṃ tadeva tacchreyo yadapyādadate'nyataḥ /
na paśyāmo'napakṛtaṃ dhanaṃ kiñcitkvacidvayam //

evameva hi rājāno yajanti pṛthivīmimām /
jitvā mameyaṃ bruvate putrā iva pitṛrdhanam //

rājarṣayo'pi te svargyā dharmo hyeṣāṃ nirucyate //

yathaiva pūrṇādudadheḥ syandantyāpo diśo daśa /
evaṃ rājakulādvittaṃ pṛthivīṃ pratitiṣṭhati //

āsīdiyaṃ dilīpasya nṛgasya nahuṣasya ca /
ambarīpasya māndhātuḥ pṛthivī sā tvayi sthitā //

sa tvāṃ dravyamayo yajñaḥ samprāptaḥ sarvadakṣiṇaḥ /
taṃ cenna yajase rājanprāptastvaṃ rājyakilbiṣam //

yeṣāṃ rājā'śvamedhena yajate dakṣiṇāvatā /
upetya tasyāvabhṛthe pūtāḥ sarve bhavanti te //

viśvarūpo mahādevaḥ sarvamedhe mahāmakhe /
juhāva sarvabhūtāni tathaivātmānamātmanā //

śāśvato'yaṃ bhūtipatho nāstyantamanuśuśruma /
mahājanapathaṃ gantā mā rājankupathaṃ gamaḥ //