Mahabharata · Chapter 12.7

yudhiṣṭhirastu dharmātmā śokavyākulacetanaḥ /
śuśoca duḥkhasantaptaḥ smṛtvā karṇaṃ mahāratham //

āviṣṭo duḥkhaśokābhyāṃ niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ /
dṛṣṭvārjunamuvācedaṃ vacanaṃ śokakarśitaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

yadbhaikṣyamācariṣyāma vṛṣṇyandhakapure vayam /
jñātīnniṣpuruṣānkṛtvā nemāṃ prāpsyāma durgatim //

amitrā naḥ samṛddhārthā vṛttārthāḥ kuravaḥ kila /
ātmānamātmanā hatvā kiṃ dharmaphalamāpnumaḥ //

dhigastu kṣātramācāraṃ dhigastu balamaurasam /
dhigastu cārthaṃ yenemāmāpadaṃ gamitā vayam //

sādhu kṣamā damaḥ śaucamavirodho vimatsaraḥ /
ahiṃsā satyavacanaṃ nityāni vanacāriṇām //

vayaṃ tu lobhānmohācca dambhaṃ mānaṃ ca saṃśritāḥ /
imāmavasthāṃ samprāptā rājyakleśabubhukṣayā //

trailokyasyāpi rājyena nāsmānkaścitpraharṣayet /
bāndhavānnihatāndṛṣṭvā pṛthivyāmāmiṣaiṣiṇaḥ //

te vayaṃ pṛthivīhetoravadhyānpṛthivītale /
samparityajya jīvāmo hīnārthā hatabāndhavāḥ //

āmiṣe gṛdhyamānānāmaśubhaṃ vai śunāmiva /
āmiṣaṃ caiva no naṣṭamāmiṣasya ca bhojinām //

na pṛthivyā sakalayā na suvarṇasya rāśibhiḥ /
na gajāśvena sarveṇa te tyājyā ya ime hatāḥ //

kāmamanyuparītāste krodhāmarṣasamanvitāḥ /
mṛtyuyānaṃ samāruhya gatā vaivasvatakṣayam //

bahukalyāṇamicchanta īhante pitaraḥ sutān /
tapasā brahmacaryeṇa vandanena titikṣayā //

upavāsaistathejyābhirvratakautukamaṅgalaiḥ /
labhante mātaro garbhāṃstānmāsāndaśa bibhrati //

yadi svasti prajāyante jātā jīvanti vā yadi / sambhāghitā jātabalā vidadhyuryadi naḥ sukham /
iha cāmutra caiveti kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ //

tāsāmayaṃ samudyogo nirvṛttaḥ kevalo'phalaḥ /
yadāsāṃ nihatāḥ putrā yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ //

abhuktvā pārthivānbhogānṛṇānyanapahāya ca /
pitṛbhyo devatābhyaśca gatā vaiyasvatakṣayam //

yadaiṣāmamba pitarau jātakarmakarāviha /
sañjātabālarūpeṣu tadaiva nihatā nṛṣāḥ //

saṃyuktāḥ kāmamanyubhyāṃ krodhāmarṣasamanvitāḥ /
na te jayaphalaṃ kiñcidbhoktāro jātu karhicit //

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca hatā eva hi ye hatāḥ /
na sakāmā vayaṃ te ca na cāsmābhirna tairjitam //

na tairbhukteyamavanirna nāryo gītavāditam / nāmātyasuhṛdāṃ vākyaṃ na ca śrutavatāṃ śrutam /
na ratnāni parārdhyāni na bhūrna draviṇāgamaḥ //

na ca dharmyānimām̐llokānprapadyāma svakarmabhiḥ / vayamevāsya lokasya vināśe kāraṇaṃ smṛtāḥ /
dhṛtarāṣṭrasya putreṇa nikṛtiprītisaṃyutāḥ //

sadaiva nikṛtiprajño dveṣṭā vidveṣajīvanaḥ /
mithyāvṛttaśca satatamasmāsvanaparādhiṣu //

ṛddhimasmāsu tāṃ dṛṣṭvā vivarṇo hariṇaḥ kṛśaḥ /
dhṛtarāṣṭraśca nṛpatiḥ saubalena niveditaḥ //

taṃ pitā putragṛdhnutvādanumene'naye sthitam /
anapekṣyaiva pitaraṃ gāṅgeyaṃ viduraṃ tathā //

asaṃśayaṃ tvayaṃ rājā yathaivāhaṃ tathā gataḥ /
aniyamyāśuciṃ lubdhaṃ putraṃ kāmavaśānugam //

yaśasaḥ patito dīptāddhātayitvā sahodarān / imau hi vṛddhau śokāgnau prakṣipya sa suyodhanaḥ /
asmatpradveṣasantaptaḥ pāpabuddhiḥ sadaiva ha //

ko hi bandhuḥ kulīnaḥ saṃstathā brūyātsuhṛjjane /
yathā'sāvavadadvākyaṃ yuyutsuḥ kṛṣṇasannidhau //

ātmano hi vayaṃ doṣādvinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ /
pradahanto diśaḥ sarvā bhāsvarā iva tejasā //

so'smākaṃ vairapuruṣo durmatiḥ pragrahaṃ gataḥ /
duryodhanakṛte hyetatkulaṃ no vinipātitam //

avadhyānāṃ vadhaṃ kṛtvā loke prāptāḥ sma vācyatāṃ //

kulasyāsyāntakaraṇaṃ durmatiṃ pāpapūruṣam /
rājā rāṣṭreśvaraṃ kṛtvā dhṛtarāṣṭro'dya śocati //

hatāḥ śūrāḥ kṛtaṃ pāpaṃ viṣayo'sau vināśitaḥ /
hatvā no vigato manyuḥ śoko māṃ dārayatyayam //

dhanañjaya kṛtaṃ pāpaṃ kalyāṇenopahanyate / [khyāpanenānutāpena dānena tapasā'pi vā /
nivṛttyā tīrthagamanācchutismṛtijapena vā // ]

tyāgavāṃśca punaḥ pāpaṃ nālaṃ kartumiti śrutiḥ / tyāgavāñjanmamaraṇe nāpnotīti śrutiryataḥ /
prāptavartmā kṛtamatirbrahma sampadyate tadā //

sa dhanañjaya nirdvandvo munirjñānasamanvitaḥ /
vanamāmantrya vaḥ sarvāngamiṣyāmi parantapa //

na hi kṛtsnatamo dharmaḥ śakyaḥ prāptumiti śrutiḥ /
parigrahavatā tanme pratyakṣamarisūdana //

mayā nisṛṣṭaṃ pāpaṃ hi parigrahamabhīpsatā /
janmakṣayanimittaṃ ca prāptuṃ śakyamiti śrutiḥ //

sa parigrahamutsṛjya kṛtsnaṃ rājyaṃ sukhāni ca / gamiṣyāmi vinirmukto viśoko nirmamaḥ kvacit /
praśāsadhvamimāmurvī kṣemāṃ nihatakaṇṭakām / na mamārtho'sti rājyena bhogairvā kurunandana //

etāvaduktvā vacanaṃ kururājo yudhiṣṭhiraḥ /
upāramattataḥ pārthaḥ kanīyānpratyabhāṣata //