Mahabharata · Chapter 12.344

tato'tīte mahākalpe utpanne'ṅgirasaḥ sute /
babhūvurnirvṛtā devā jāte devapurohite //

bṛhadbrahma mahacceti śabdāḥ paryāyavācakāḥ /
ebhiḥ samanvito rājanguṇairvidvānbṛhaspatiḥ //

tasya śiṣyo babhūvāgryo rājoparicaro vasuḥ /
adhītavāṃstadā śāstraṃ samyakcitraśikhaṇḍijaṃ //

sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ daivena vidhinā vasuḥ /
pālayāmāsa pṛthivīṃ divamākhaṇḍalo yathā //

tasya yajño mahānāsīdaśvamedho mahātmanaḥ /
bṛhaspatirupādhyāyastatra hotā babhūva ha //

prajāpatisutāścātra sadasyāścābhavaṃstrayaḥ /
ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva marhaṣayaḥ //

dhanuṣākhyo'tha raibhyaśca arvāvasuparāvasū /
ṛṣirmodhātithiścaiva tāṇḍyaścaiva mahānṛṣiḥ //

ṛṣiḥ śāntirmahābhāgastathā vedaśirāśca yaḥ /
ṛṣiśreṣṭhaśca kapilaḥ śālihotrapitā smṛtaḥ //

ādyaḥ kaṭhastaittiriśca vaiśampāyanapūrvajaḥ /
kaṇvo'tha devahotraśca ete ṣoḍaśa kīrtitāḥ //

sambhūtāḥ sarvasambhārāstasminrājanmahākratau /
na tatra paśughāto'bhūtsa rājaivaṃ sthito'bhavat //

ahiṃsraḥ śucirakṣudro nirāśīḥ karmasaṃstutaḥ /
āraṇyakapadodbhūtā bhāgāstatropakalpitāḥ //

prītastato'sya bhagavāndevadevaḥ purātanaḥ /
sākṣāttaṃ darśayāmāsa sodṛśyo'nyena kenacit //

svayaṃ bhāgamupāghrāya puroḍāśaṃ gṛhītavān /
adṛśyena hṛto bhāgo devena harimedhasā //

bṛhaspatistataḥ kruddhaḥ srucamudyamya vegitaḥ /
ākāśaṃ ghnansrucaḥ pātai roṣādaśrūṇyavartayat //

uvāca coparicaraṃ mayā bhāgo'yamudyataḥ /
grāhyaḥ svayaṃ hi devena matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ //

udyatā yajñabhāgā hi sākṣātprāptāḥ surairiha /
kimarthamiha na prāpto darśanaṃ me harirnṛpa //
bhīṣma uvāca /

tataḥ sa taṃ samudbhūtaṃ bhūmipālo mahānvasuḥ /
prasādayāmāsa muniṃ sadasyāste ca sarvaśaḥ //

hutastvayā vadānīha puroḍāśasya yāvatī /
gṛhītā devadevena matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ //

ityevamukte vasunā saroṣaścābravīdguruḥ /
na yajeyamahaṃ cātra paribhūtastvayā nṛpa //

tvayā paśurvāritaśca kṛtaḥ piṣṭamayaḥ paśuḥ /
tvaṃ devaṃ paśyase nityaṃ na paśyeyamahaṃ katham //
vasuruvāca /

paśuhiṃsā vāritā ca yajurvedādimantrataḥ / ahaṃ na vāraye hiṃsāṃ drakṣyāmyekāntiko harim /
tasmātkopo na kartavyo bhavatā guruṇā mayi //

vasumevaṃ bruvāṇaṃ tu kruddha eva bṛhaspatiḥ /
uvāca ṛtvijaścaiva kiṃ naḥ karmeti vārayan //

athaikato dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ / ūcuścainamasambhrāntā na roṣaṃ kartumarhasi //

śṛṇu tvaṃ vacanaṃ putra asmābhiḥ samudāhṛtam / naiṣa dharmaḥ kṛtayuge yattvaṃ roṣamihāhithāḥ //

aroṣaṇo hyasau devo yasya bhāgo'yamudyataḥ / na śakyaḥ sa tvayā draṣṭumasmābhirvā bṛhaspate /
yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭumarhati //

vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ parikīrtitāḥ /
gatā niḥśreyasārthaṃ hi kadāciddiśamuttarām //

taptvā varṣasahasrāṇi catvāri tapa uttamam /
ekapādā sthitāḥ samyakkāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ //

meroruttarabhāge tu kṣīrodasyānukūlataḥ /
sa deśo yatra nastaptaṃ tapaḥ paramadāruṇam //

vareṇyaṃ varadaṃ taṃ vai devadevaṃ sanātanam /
kathaṃ paśyemahi vayaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ tviti //

atha vratasyāvabhṛthe vāguvācāśarīriṇī /
snigdhagambhīrayā vācā praharṣaṇakarī vibho //

sutaptaṃ vastapo viprāḥ prasannenāntarātmanā /
yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ vibhum //

kṣīrodadheruttarataḥ śvetadvīpo mahāprabhaḥ /
tatra nārāyaṇaparā mānavāścandravarcasaḥ //

ekāntabhāvopagatāste bhaktāḥ puruṣottamam /
te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśanti sanātanam //

anindriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ / ekāntinaste puruṣāḥ śvetadvīpanivāsinaḥ / 12-344-34ca gacchadhvaṃ tatra munayastatrātmā me prakāśitaḥ //

atha śrutvā vayaṃ sarve vācaṃ tāmaśarīriṇīm /
yathākhyātena mārgeṇa taṃ deśaṃ praviśemahi //

prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ taccittāstaddidṛkṣavaḥ / sahasā hi gatāḥ sarve tejasā tasya mohitāḥ //

tato'smaddṛṣṭiviṣayastadā pratihato'bhavat /
na ca paśyāma puruṣaṃ tattejohatadarśanāḥ //

tato naḥ prādurabhavadvijñānaṃ devayogajam /
na kilātaptatapasā śakyate draṣṭamañjasā //

tataḥ punarvarṣaśataṃ taptvā tātkālikaṃ mahat /
vratāvasāne ca śubhānnarāndadṛśimo vamay //

śvetāṃścandrapratīkāśānsarvalakṣaṇalakṣitān /
nityāñjalikṛtānbrahma japataḥ prāgudaṅbhukhān //

mānaso nāma sa japo japyate tairmahātmabhiḥ /
tenaikāgramanastvena prīto bhavati vai hariḥ //

yā'bhavanmuniśārdūla bhāḥ sūryasya yugakṣaye /
ekaikasya prabhā tādṛksā'bhavanmānavasya ha //

tejonivāsaḥ sa dvīpa iti vai menire vayam /
na tatrābhyadhikaḥ kaścitsarve te samatejasaḥ //

atha sūryasahasrasya prabhāṃ yugapadutthitām /
sahasā dṛṣṭavantaḥ sma punareva bṛhaspate //

sahitāścābhyadhāvanta tataste mānavā drutam /
kṛtāñjalipuṣṭā hṛṣṭā nama ityeva vādinaḥ //

tato hi vadatāṃ teṣāmaśrauṣma vipulaṃ dhvanim /
baliḥ kilopahriyate tasya devasya tairnaraiḥ //

vayaṃ tu tejasā tasya sahasā hṛtacetasaḥ /
na kiñcidapi paśyāmo hatacakṣurbalendriyāḥ //

ekastu śabdo vitataḥ śruto'smābhirudīritaḥ /
ākāśaṃ pūrayansarvaṃ śikṣākṣarasamanvitaḥ //

jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana / namaste'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣa pūrvaja /
iti śabdaḥ śruto'smābhiḥ śikṣākṣarasamanvitaḥ //

etasminnantare vāyuḥ sarvagandhavahaḥ śuciḥ /
divyānyuvāha puṣpāṇi karmaṇyāścauṣadhīstathā //

tairiṣṭaḥ pañcakālajñairharirekāntibhirnaraiḥ /
bhaktyā paramayā yuktairmanovākkarmabhistadā //

nūnaṃ tatrāgato devo yathā tairvāgudīritā /
vayaṃ tvenaṃ na paśyāmo mohitāstasya māyayā //

mārute sannivṛtte ca balau ca pratipādite /
cintāvyākulitātmāno jātāḥ smoṅgisāṃvara //

mānavānāṃ sahasreṣu teṣu vai śuddhayoniṣu /
asmānna kaścinmanasā cakṣuṣā vā'pyapūjayat //

te'pi svasthā munigaṇā eka bhāvamanuvratāḥ /
nāsmāsu dadhire bhāvaṃ brahmabhāvamanuṣṭhitāḥ //

tato'smānsupariśrāntāṃstapasā cātikarśitān /
uvāca svasthaṃ kimapi bhūtaṃ tatrāśarīrakam //
deva uvāca /

dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ sarvendriyavivarjitāḥ /
dṛṣṭo bhavati deveśa ebhirdṛṣṭairdvijottamaiḥ //

gacchadhvaṃ munayaḥ sarve yathāgatamito'cirāt /
na sa śakyastvabhaktena draṣṭuṃ devaḥ kathañcana //

kāmaṃ kālena mahatā ekāntitvamupāgataiḥ /
śakyo draṣṭuṃ sa bhagavānprabhāmaṇḍaladurdṛśaḥ //

mahatkāryaṃ ca kartavyaṃ yuṣmābhirdvijasattamāḥ /
itaḥ kṛtayuge'tīte viparyāsaṃ gate'pi ca //

vaivasvate'ntare viprāḥ prāpte tretāyuge punaḥ /
surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ sahāyā vai bhaviṣyatha //

tatastadadbhutaṃ vākyaṃ niśamyaivāmṛtopamam /
tasya prasādātprāptāḥ smo deśamīpsintamañjasā //

evaṃ sutapasā caiva havyakavyastaithaiva ca /
devo'smābhirna dṛṣṭaḥ sa kathaṃ tvaṃ draṣṭumarhasi //

nārāyaṇo mahadbhūtaṃ viśvasṛgghavyakavyabhuk /
anādinidhano'vyakto devadānavapūjitaḥ //

evamekatavākyena dvitatritamatena ca / anunītaḥ sadasyaiśca bṛhaspatirudāradhīḥ /
samāpayattato yajñaṃ daivataṃ samapūjayat //

samāptayajño rājā'pi prajāṃ pālitavānvasuḥ /
brahmaśāpāddivo bhraṣṭaḥ praviveśa mahīṃ tataḥ //

sa rājā rājaśārdūla satyadharmaparāyaṇaḥ /
antarbhūmigataścaiva satataṃ dharmavatsalaḥ //

nārāyaṇaparo bhūtvā nārāyaṇajapaṃ japan /
tasyaiva ca prasādena punarevotthitastu saḥ //

mahītalādgataḥ sthānaṃ brahmaṇaḥ samanantaram /
parāṃ gatimanuprāpta iti naiṣṭhikamañjasā //