Mahabharata · Chapter 12.343

sa evamukto dvipadāṃ variṣṭho nārāyaṇenottamapūruṣeṇa /
jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam //
nārada uvāca /

yadarthamātmaprabhaveha janma tvayottamaṃ dharmagṛhe caturdhā /
tatsādhyatāṃ lokahitārthamadya gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām //

vedāḥ svadhītā mama lokanātha taptaṃ tapo nānṛtamuktapūrvam /
pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi parasya guhyaṃ na tu bhinnapūrvam //

guptāni catvāri yathāgamaṃ me śatrau ca mitre ca samosmi nityam /
taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna ekāntabhāvena vṛṇobhyajasram //

ebhirviśeṣaiḥ pariśṛddhasatvaḥ kasmānna paśyeyamanantamīśam /
tatpārameṣṭhyasya vaco niśamya nārāyaṇaḥ śāśvatadharmagoptā //

gaccheti taṃ nāradamuktabānsa sampūjayitvā vidhivatkriyābhiḥ /
tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ so'bhyarcayitvā tamṛṣiṃ purāṇam //

khamutpapātottamayogayukta stato'dhimerau sahasā nililye /
tatrāvatasthe ca munirmurhuta mekāntamāsādya gireḥ sa śṛṅkte //

ālokayannuttarapaścimena dadarśa cāpyadbhutamuktarūpam /
kṣīrodadheryottarato hi dvīpaḥ śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ //

meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ dvātriṃśatordhvaṃ kavibhirniruktaḥ /
anindriyāścānaśanāśca tatra niṣpandahīnāḥ susugandhinaste //

śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpā ścakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām /
vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā divyāvayavarūpāḥ śubhasāropetāḥ //

chatrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ samamuṣkacatuṣkā rājīvacchadapādāḥ /
ṣaṣṭhyā dantairyuktāḥ śuklairaṣṭābhirdaṃṣṭrābhirye jihvābhirye viśvavakraṃlelihyante sūryaprakhyam //

devaṃ bhaktyā viśvotpannaṃ yasmātsarve lokāḥ samprasūtāḥ /
sarvagātrāśca sūkṣmāḥ sahāṅgakā vedā dharmā munayaḥ śāntā devāḥ sarve tasya nisarga iti //
yudhiṣṭhira uvāca /

anindriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ /
kathaṃ te puruṣā jātāḥ kā teṣāṃ gatiruttamā //

ye ca muktā bhavantīha narā bharatasattama /
teṣāṃ lakṣaṇametaddhi tacchvetaddvīpavāsinām //

tasmānme saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me /
tvaṃ hi sarvakathārāmastvāṃ caivopāśritā vayam //
bhīṣma uvāca /

vistīrṇaiṣā kathā rājañśrutā me pitṛsannidhau /
yaiṣā tava hi vaktavyā kathāsāro hi sā matā //

śantanoḥ kathayāmāsa nārado munisattamaḥ / rājñā pṛṣṭaḥ purā prāha tatrāhaṃ śrutavānpurā //

rājoparicaro nāma babhūvādhipatirbhuvaḥ /
ākhaṇ़ḍalasakhaḥ khyāto bhakto nārāyaṇaṃ hariṃ //

dhārmiko nityabhaktaśca piturnityamatandritaḥ /
sāmrājyaṃ tena samprāptaṃ nārāyaṇavarātpurā //

sātvataṃ vidhimāsthāya prāksūryamukhaniḥsṛtam /
pūjayāmāsa deveśaṃ taccheṣeṇa pitāmahān //

pitṛśeṣeṇa viprāṃśca saṃvibhajyāśritāṃśca saḥ /
śeṣānnabhuksatyaparaḥ sarvabhūteṣvahiṃsakaḥ //

sarvabhāvena bhaktaḥ sa devadevaṃ janārdanam /
anādimadhyanidhanaṃ lokakartāramavyayam //

tasya nārāyaṇe bhaktiṃ vahato'mitrakarśinaḥ /
ekaśayyāsanaṃ devo dattavāndevarāṭ svayam //

ātmarājyaṃ dhanaṃ caiva kalatraṃ vāhanaṃ tathā /
yattadbhāgavataṃ sarvamiti tatpreṣitaṃ sadā //

kāmyanaimittikā rājanyajñiyāḥ paramakriyāḥ /
sarvāḥ sātvatamāsthāya vidhiṃ cakre samāhitaḥ //

pāñcarātravido mukhyāstasya gehe mahātmanaḥ /
varānnaṃ bhagavatproktaṃ bhuñjate vā'grabhojanam //

tasya praśāsato rājyaṃ dharmeṇāmitraghātinaḥ / nānṛtā vāksamabhavanmano duṣṭaṃ na cābhavat /
na ca kāyena kṛtavānsa pāpaṃ paramaṇvapi //

ye hi te ṛṣayaḥ khyātāḥ sapta citraśikhaṇḍinaḥ /
tairekamatibhirbhūtvā yatproktaṃ śāstramuttamam //

vedaiścaturbhiḥ samitaṃ kṛtaṃ merau mahāgirau /
āsyaiḥ saptabhirudgīrṇaṃ lokadharmamanuttamam //

marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
vasiṣṭhaśca mahātejāste hi citraśikhaṇḍinaḥ //

sapta prakṛtayo hyetāstathā svāyambhuvo'ṣṭamaḥ /
etābhirdhāryate lokastābhyāḥ śāstraṃ viniḥsṛtaṃ //

ekāgramanaso dāntā munayaḥ saṃyame ratāḥ /
bhūtabhavyabhaviṣyajñāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ //

idaṃ śreya idaṃ brahma idaṃ hitamanuttamam /
lokānsañcintya manasā tataḥ śāstraṃ pracakrire //

tatra dharmārthakāmā hi mokṣaḥ paścācca kīrtitaḥ /
maryādā vividhāścaiva divi bhūmau ca saṃsthitāḥ //

ārādhya tapasā devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum /
divyaṃ varṣasahasraṃ vai sarve te ṛṣibhiḥ saha //

nārāyaṇānuśiṣṭā hi tadā devī sarasvatī /
viveśa tānṛṣīnsarvāllom̐kānāṃ hitakāmyayā //

tataḥ pravartitā samyaktapovidbhirdvijātibhiḥ /
śabde cārthe ca hetau ca eṣā prathamasargajā //

ādāveva hi tacchāstramonkārasvarapūjitam /
ṛṣibhiḥ śrāvitaṃ tatra yatra kāruṇikohyasau //

tataḥ prasanno bhagavānanirdiṣṭaśarīragaḥ /
ṛṣīnuvāca tānsarvānadṛśyaḥ puruṣottamaḥ //

kṛtaṃ śatasahasraṃ hi ślokānāṃ hitamuttamam /
lokatantrasya kṛtsnasya yasmāddharmaḥ pravartate //

pravṛttau ca nivṛttau ca yasmādetadbhaviṣyati /
yajurṛksāmabhirjuṣṭamatharvāṅgirasaistathā //

yathāpramāṇaṃ hiṃ mayā kṛto brahma prasādataḥ / rudraśca krodhajo viprā yūyaṃ prakṛtayastathā /

sūryācandramasau vāyurbhūmirāpo'gnireva ca /
sarve ca nakṣatragaṇā yacca bhūtābhiśabditam //

adhikāreṣu vartante yathāsvaṃ brahmavādinaḥ /
sarve pramāṇaṃ hi yathā tathā tacchāstramuttamam //

bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etanmadanuśāsanam /
tasmātpravakṣyate dharmānmanuḥ svāyambhuvaḥ svayam //

uśanā bṛhaspatiścaiva yadotpannau bhaviṣyataḥ /
tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ yuṣmanmatibhiruddhṛtam //

svāyambhuveṣu dharmeṣu śāstre cośanasā kṛte /
bṛhaspatimate caiva lokeṣu praticārite //

yuṣmatkṛtamidaṃ śāstraṃ prajāpālo vasustataḥ /
bṛhaspatisakāśādvai prāpsyate dvijasattamāḥ //

sa hi madbhāvanirato madbhaktaśca bhaviṣyati /
tena śāstreṇa lokeṣu kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati //

etaddhi yuṣmacchāstrāṇāṃ śāstramuttamasañjñitam /
etadarthyaṃ ca dharmyaṃ ca rahasyaṃ caitaduttamam //

asya pravartanāccaiva prajāvanto bhaviṣyatha /
sa ca rājaśriyā yukto bhaviṣyati mahānvasuḥ //

saṃsthite tu nṛpe tasmiñśāstrametatsanātanam /
antardhāsyati tatsarvametadvaḥ kathitaṃ mayā //

etāvaduktvā vacanamadṛśyaḥ puruṣottamaḥ /
visṛjya tānṛṣīnsarvānkāmapi prasṛto diśam //

tataste lokapitaraḥ sarvalokārthacintakāḥ /
prāvartayanta tacchāstraṃ dharmayoniṃ sanātanam //

utpanne'ṅgirase caiva yuge prathamakalpite /
sāṅgopaniṣadaṃ śāstraṃ sthāpayitvā bṛhaspatau //

jagmuryathepsitaṃ sarvalokānāṃ sarvadharmapravartakāḥ //