Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.337

12.337.1

etasminnantare bhūte nāradaḥ punarāgamat /
śukaṃ svādhyāyanirataṃ vedārthānpraṣṭumīpsavā //

12.337.2

devarṣi tu śuko dṛṣṭvā nāradaṃ samupasyitam /
ardhyapūrveṇa vidhivā vedoktenābhyapūjayat //

12.337.3

nārado'yājavītprīto brūhi brahmavidāṃ vara /
kena tvāṃ śreyasā vatsa yojayāmīti hṛṣṭavat //

12.337.4

nāradasya vacaḥ śrutvā śukaḥ provāca bhārata /
asmim̐lloke hitaṃ yatsvāttena māṃ yoktumarhasi //
nārada uvāca /

12.337.5

tattvaṃ jijñāsatāṃ pūrvanṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām /
sanatkumāro bhagavānidaṃ vatanamabravīt //

12.337.6

nāsti vidyāsagaṃ cakṣurnāsti satyasamaṃ tapaḥ /
nāsti rāgasamaṃ duḥkhaṃ nāsti tyāgasamaṃ sukham //

12.337.7

nivṛttiḥ karmaṇā pāpātsatataṃ puṇyaśīlatā /
sadvṛttiḥ sadvadācāraḥ śreya evadanuttamam //

12.337.8

nānuvayasukhaṃ prāpya yaḥ sajjati na mucyate /
nālaṃ sa duḥkhamokṣāya saṃyogo duḥkhalakṣaṇam //

12.337.9

saktasya buddhiścalati mohajālavivardhanī /
mohavālāvṛto duḥkhamiha cāmutra so'śnute //

12.337.10

sarvopāgāttu kāmasva krodhasya ca vinigrahaḥ /
kāryaḥ śreyorthinā tau hi śreyoghātārthamudyatau //

12.337.11

nityaṃ krodhāttapo rakṣecchriyaṃ rakṣecca matsarāt /
vidyāṃ mānāvamānābhyāmātmānaṃ tu pramādataḥ //

12.337.12

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmaḥ kṣamā ca paramaṃ balam /
ātmajñānaṃ paraṃ jñānaṃ na satyādvidyate param //

12.337.13

satyasya vacanaṃ śreyaḥ satyādapi hitaṃ vadet /
yadbhūtahitamatyantametatsatyaṃ mataṃ mama //

12.337.14

sarvārambhaparityāgī nirāśīrniṣparigrahaḥ /
yena sarvaṃ parityaktaṃ sa vidvānsa ca paṇḍitaḥ //

12.337.15

indriyairindriyārthānyaścaratyātmavaśairiha /
āsajjamānaḥ śāntātmā nirvikāraḥ samāhitaḥ //

12.337.16

atmabhūtairatadbhūtaḥ saha caiva vinaiva ca /
sa vimuktaḥ paraṃ śreyo nacireṇādhigacchati //

12.337.17

adarśanamasaṃsparśastathā'sambhāṣaṇaṃ tadā /
yasya bhūtaiḥ saha mune sa śreyo vindate param //

12.337.18

na hiṃsyātsarvabhūtāni maitrāyagaṇataścaret /
nedaṃ janma samāsādya vairaṃ kurvīta kenacit //

12.337.19

ākiñcanyaṃ susantoṣo nirāśīstvamacāpalam /
etadāhuḥ paraṃ śreya ātmajñasya jitātmanaḥ //

12.337.20

parigrahaṃ parityajya bhava tāta jitendriyaḥ /
aśokaṃ sthānamātiṣṭha iha cāmutra cābhayam //

12.337.21

nirāmiṣā na śocanti tyajedāmiṣamātmanaḥ /
parityajyāmiṣaṃ saubhya duḥkhatāpādvimokṣyase //

12.337.22

taponityena dāntena muninā saṃyatātmanā /
ajitaṃ jetukāmena bhāvyaṃ saṅgeṣvasaṅginā //

12.337.23

guṇasaṅgeṣvanāsakta ekacaryārataḥ sadā /
brāhmaṇo nacirādeva sukhamāyātyanuttamam //

12.337.24

dvandvārāmeṣu bhūteṣu ya eko ramate muniḥ /
viddhi prajñānatṛptaṃ taṃ jñānatṛpto na śocati //

12.337.25

śubhairlabhati devatvaṃ vyāmiśrerjanma mānuṣam /
aśubhaiścāpyadhojanma karmabhirlabhate'vaśaḥ //

12.337.26

tatra mṛtyuvaśo duḥkhaiḥ satataṃ samabhidrutaḥ /
saṃsāre pacyate jantustatkathaṃ nāvabudhyase //

12.337.27

ahite hitasañjñastvamadhruve dhruvasañjñakaḥ /
anarthe cārthasañjñastvaṃ kimarthaṃ nāvabudhyase //

12.337.28

saṃveṣṭyamānaṃ bahubhirmohāttantubhirātmajaiḥ /
kośakāra ivātmānaṃ veṣṭayannāvabudhyase //

12.337.29

alaṃ parigraheṇeha doṣavānhi parigrahaḥ /
kṛmirhi kośakārastu badhyate sa parigrahāt //

12.337.30

putradārakuṭumbeṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ /
saraḥpaṅkārṇave magnā jīrṇā vanagajā iva //

12.337.31

mahājālasamākṛṣṭānsthale matsyānivoddhṛtān /
mohajālasamākṛṣṭānpaśya jantūnsuduḥkhitān //

12.337.32

kuṭumbaṃ putradārāṃśca śarīraṃ sañcayāśca ye /
pārakyamadhruvaṃ sarvaṃ kiṃ svaṃ sukṛtaduṣkṛtam //

12.337.33

yadā sarvānparityajya gantavyamavaśena te /
anarthe kiṃ prasaktastvaṃ samarthaṃ nānutiṣṭhasi //

12.337.34

aviśrāntamanālambamapātheyamadaiśikam /
tamaḥ kāntāramadhvānaṃ kathameko gamiṣyasi //

12.337.35

na hi tvāṃ prasthitaṃ kaścitpṛṣṭhato'nugamiṣyati /
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca tvāṃ yāsyantamanuyāsyataḥ //

12.337.36

vidyā karma ca śaucaṃ ca jñānaṃ ca bahuvistaram /
arthārthamanusāryante siddhārthasya vimucyate //

12.337.37

nibandhanī rajjureṣā yā grāme vasato ratiḥ /
chittvaitāṃ sukṛto yānti naināṃ chindanti duṣkṛtaḥ //

12.337.38

rūpakūlāṃ manaḥsrotāṃ sparśadvīpāṃ rasāvahām /
gandhapaṅkāṃ śabdajalāṃ svargamārgadurāvahām //

12.337.39

kṣamāritrāṃ satyamayīṃ dharmasthairyapadāṅkurām /
tyāgavātādhvagāṃ śīghrāṃ nautāryāṃ tāṃ nadīṃ taret //

12.337.40

tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja /
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi taṃ tyaja //

12.337.41

tyaja dharmamasankalpādadharmaṃ cāpyalipsayā /
ubhe satyānṛte buddhyā buddhiṃ paramaniścayāt //

12.337.42

asthisthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsaśoṇitalepanam /
carmāvanaddhaṃ durgandhiṃ pūrṇaṃ mūtrapurīṣayoḥ //

12.337.43

jarāśokasamāviṣṭaṃ rogāyatanamāturam /
rajasvalamanityaṃ ca bhūtāvāsamimaṃ tyaja //

12.337.44

idaṃ viśvaṃ jagatsarvamajagaccāpi yadbhavet /
mahābhūtātmakaṃ sarvaṃ mahadyatparamāṇu ca //

12.337.45

mahābhūtāni khaṃ vāyuragnirāpastathā mahī / ṣaṣṭhaṃ tu cetanā yā tu ātmā saptamamucyate /
aṣṭamaṃ tu mano jñeyaṃ buddhistu navamī smṛtā //

12.337.46

indriyāṇi ca pañcaiva tamaḥ satvaṃ rajastathā /
ityeṣa saptadaśako rāśiravyaktasañjñakaḥ //

12.337.47

sarvairihendriyārthaiśca vyaktāvyaktairhi saṃhitaḥ /
caturviśaka ityeṣa vyaktāvyaktamayo gaṇaḥ //

12.337.48

etaiḥ sarvaiḥ samāyuktaḥ pumānityabhidhīyate /
trivargaṃ tu sukhaṃ duḥkhaṃ jīvitaṃ maraṇaṃ tathā //

12.337.49

ya idaṃ veda tattvena sa veda prabhavāpyayau /
pāramparyeha boddhavyaṃ jñānānāṃ yacca kiñcana //

12.337.50

indriyairgṛhyate yadyattattadvyaktamiti sthitiḥ /
avyaktamiti vijñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam //

12.337.51

indriyairniyatairdehī dhārābhiriva tarpyate /
loke vitatamātmānaṃ lokāṃścātmani paśyati //

12.337.52

parāvaradṛśaḥ śaktirjñānamūlā na naśyati /
paśyataḥ sarvabhūtāni sarvāvasthāsu sarvadā //

12.337.53

brahmabhūtasya saṃyogo nāśubhenopapadyate /
jñānena vividhānkleśānativṛttasya mohajān //

12.337.54

loke buddhiprakāśena lokamārgo na riṣyate /
anādinidhanajñaṃ tamātmani sthitamavyayam //

12.337.55

akartāramamūrtaṃ ca bhagavānāha tīrthavit /
yo jantuḥ svakṛtaistaistaiḥ karmabhirnityaduḥkhitaḥ //

12.337.56

sa duḥkhapratighātārthaṃ hanti jantūnanekadhā /
tataḥ karma samādatte punaranyannavaṃ bahu //

12.337.57

tapyate'tha punastena bhuktvā pathyamivāturaḥ /
ajasrameva mohāndho duḥkheṣu sukhasañjñitaḥ //

12.337.58

badhyate mathyate caiva karmabhirmanthavatsadā /
tato nibaddhaḥ svāṃ yoniṃ karmaṇāmudayādiha //

12.337.59

paribhramati saṃsāraṃ cakravadbahuvedanaḥ /
satvaṃ nirvṛttabandhastu nivṛttaścāpi karmataḥ //

12.337.60

sarvavitsarvajitsiddhau bhava bhāvavivarjitaḥ / saṃyamena navaṃ bandhaṃ nivartya tapaso balāt /
samprāptā bahavaḥ siddhimapyabādhāṃ sukhodayām //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc