Mahabharata · Chapter 12.335

etacchrutvā tu vacanaṃ kṛtātmā kṛtaniścayaḥ /
ātmanā'tmānamāsthāya dṛṣṭvā cātmānamātmanā //

kṛtakāryaḥ sukhī śāntastūṣṇīṃ prāyādudaṅbhukhaḥ /
śaiśiraṃ girimuddiśya sadharmā mātariśvanaḥ //

etasminneva kāle tu devarṣirnāradastathā /
himavantamiyādduṣṭuṃ siddhacāraṇasevitam //

tamapsarogākīrṇaṃ gītasvananināditam /
kinnarāṇāṃ sahasraiśca bhṛṅgarājaistathaiva ca //

madgubhiḥ khañjarīṭaiśca vicitrairjīvajīvakaiḥ //

citravarṇairmayūraiśca kekāśatavirājitaiḥ /
rājahaṃsasamūhaiśca hṛṣṭaiḥ parabhṛtaistathā //

pakṣirājo garutmāṃśca yaṃ nityamadhitiṣṭhati /
catvāro lokapālāśca devāḥ sarṣigaṇāstathā //

tatra nityaṃ samāyānti lokasya hitakāmyayā /
viṣṇunā yatra putrārthe tapastaptaṃ mahātmanā //

tatraiva ca kumāreṇa bālye kṣiptā divaukasaḥ /
śaktirnyastā kṣititale trailokyamavamanya vai //

tatrovāca jagatskandaḥ kṣipanvākyamidaṃ tadā /
yo'nyosti matto'bhyadhiko viprā yasyādhikaṃ priyāḥ //

yo brahmaṇyo dvitīyo'sti triṣu lokeṣu vīryavān /
sobhyuddharatvimāṃ śaktimathavā kampayatviti //

tacchutvā vyathitā lokāḥ ka imāmuddharediti /
atha devagaṇaṃ sarvaṃ sambhrāntendriyamānasam //

apaśyadbhagavānviṣṇuḥ kṣiptaṃ sāsurarākṣasam /
kinnvatra sukṛtaṃ kāryaṃ bhavediti vicintayan //

anāmṛṣya tataḥ kṣepamavaikṣata ca pāvikam /
sampragṛhya viśuddhātmā śaktiṃ prajvalitāṃ tadā //

kampayāmāsa savyena pāṇinā puruṣottamaḥ /
śaktyāṃ tu kampyamānāyāṃ viṣṇunā balinā tadā //

medinī kampitā sarvā saśailavanakānanā /
śaktenāpi samuddhartuṃ kampitā sā'bhavattadā //

rakṣitā skandarājasya dharṣaṇā prabhaviṣṇunā /
tāṃ kampayitvā bhagavānprahlādamidamabravīt //

paśya vīryaṃ kumārasya naitadanyaḥ kariṣyati /
so'mṛṣyamāṇastadvākyaṃ samuddharaṇaniścitaḥ //

jagrāha tāṃ tadā śaktiṃ na caināmabhyakampayat /
nādaṃ mahāntaṃ muktvā sa mūrcchito girimūrghani //

vihvalaḥ prāpatadbhūmau hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ /
tatrottarāṃ diśaṃ gatvā śailarājasya pārśvataḥ //

tapo'tapyata durgharṣaṃ tāta nityaṃ vṛṣadhvajaḥ /
pāvakena parikṣiptaṃ dīpyatā yasya cāśramam //

ādityaparvataṃ nāma durgharṣamakṛtātmabhiḥ /
na tatra śakyate gantuṃ yakṣarākṣasadānavaiḥ //

daśayojanavistāramagnijvālasamāvṛtam /
bhagavānpāvakastatra svayaṃ tiṣṭhati vīryavān //

sarvānvighnānpraśamayanmahādevasya dhīmataḥ /
divyaṃ varṣasahasraṃ hi pādenaikena tiṣṭhataḥ //

devānsantāpayaṃstatra mahādevo mahāvrataḥ /
aindrīṃ tu diśamāsthāya śailarājasya dhīmataḥ //

vivikte parvatataṭe pārāśaryo mahātapāḥ /
vedānadhyāpayāmāsa vyāsaḥ śiṣyānmahātapāḥ //

sumantuṃ ca mahābhāgaṃ vaiśampāyanameva ca /
jaiminiṃ ca mahāprājñaṃ pailaṃ cāpi tapasvinam //

ebhiḥ śiṣyaiḥ parivṛto vyāsa āste mahātapāḥ / tatrāśramapadaṃ ramyaṃ dadarśa pituruttamam /
āraṇeyo viśuddhātmā nabhasīva divākaraḥ //

atha vyāsaḥ parikṣiptaṃ jvalantamiva pāvakam /
dadṛśe sutamāyāntaṃ divākarasamaprabham //

asajjamānaṃ vṛkṣeṣu śaileṣu viṣayeṣu ca /
yogayuktaṃ mahātmānaṃ yathā bāṇaṃ guṇacyutam //

so'bhigamya pituḥ pādāvagṛhṇādaraṇīsutaḥ /
yathopajoṣaṃ taiścāpi samāgacchanmahāmuniḥ //

tato nivedayāmāsa pitre sarvamaśeṣataḥ /
śuko janakarājena saṃvādaṃ prītamānasaḥ //

evamadhyāpayañśiṣyānvyāsaḥ putraṃ ca vīryavān /
uvāsa himavatpṛṣṭhe pārāśaryo mahāmuniḥ //

tataḥ kadācicchiṣyāstaṃ parivāryāvatasthire /
vedādhyayanasampannāḥ śāntātmāno jitendriyāḥ //

vedeṣu niṣṭhāṃ samprāpya sāṅgeṣvapi tapasvinaḥ /
athocuste tadā vyāsaṃ śiṣyāḥ prāñjalayo gurum //
śiṣyā ūcuḥ /

mahatā tejasā yuktā yaśasā cāpi vardhitāḥ /
ekaṃ tvidānīmicchāmo guruṇā'nugrahaṃ kṛtam //

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā brahmarṣistānuvāda ha /
ucyatāmiti tadvatsā yadvaḥ kāryaṃ priyaṃ mayā //

etadvākyaṃ guroḥ śrutvā śiṣyāste hṛṣṭamānasāḥ /
punaḥ prāñjalayo bhūtvā praṇamya śirasā gurum //

ūcuste sahitā rājannidaṃ vacanamuttamam /
yadi prīta upādhyāyo dhanyāḥ smo munisattama //

kāṅkṣāmastu vayaṃ sarve varaṃ dattaṃ maharṣiṇā /
paṣṭhaḥ śiṣyo na te khyātiṃ gacchedatra prasīda naḥ //

catvāraste vayaṃ śiṣyā gurupūtraśca pañcamaḥ /
iha vedāḥ pratiṣṭheranneṣa naḥ kāṅkṣito varaḥ //

śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā vyāso vedārthatattvavit /
parāśarātmajo dhīmānparalokārthacintakaḥ //

uvāca śiṣyāndharmātmā dharmyaṃ naiḥśreyasaṃ vacaḥ /
brāhmaṇāya sadā deyaṃ brahma śuśrūṣave tathā //

brahmaloke nivāsaṃ yo dhruvaṃ samabhikāṅkṣate /
bhavanto bahulāḥ santu vedo vistāryatāmayam //

nāśiṣye sampradātavyo nāvrate nākṛtātmani / ete śiṣyaguṇāḥ sarve vijñātavyā yathārthataḥ /
nāparīkṣitacāritre vidyā deyā kathañcana //

yathā hi kanakaṃ śuddhaṃ tāpacchedanikarṣaṇaiḥ /
parīkṣeta tathā śiṣyānīkṣetkulaguṇādibhiḥ //

na niyojyāśca vaḥ śiṣyā aniyoge mahābhaye /
yathāmati yathāpāṭhaṃ tathā vidyā phaliṣyati //

sarvastaratu durgāṇi sarvo bhadrāṇi paśyatu /
śrāvayeccaturo varṇānkṛtvā brāhmaṇamagrataḥ //

vedasyādhyayanaṃ hīdaṃ tacca kāryaṃ mahatsmṛtam /
stutyarthamiha devānāṃ vedāḥ sṛṣṭāḥ svayambhuvā //

yo nirvadeta sammohādbrāhmaṇāṃ vedapāragam /
so'bhidhyānādbrāhmaṇasya parābhūyādasaṃśayam //

yaścādharmeṇa vibrūyādyaścādharmeṇa pṛcchati /
tayoranyataraḥ praiti vidveṣaṃ cādhigacchati //

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ svādhyāyasya vidhiṃ prati /
upakuryācca śiṣyāṇāmetacca hṛdvi vo bhavet //