Mahabharata · Chapter 12.321
sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ yogajñānaṃ nibodha me /
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ tattvena nṛpasattama //
nāsti sāṅkhyasamaṃ jñānaṃ nāsti yogasamaṃ balam /
tāvubhāvekacaryau tāvubhāvanidhanau smṛtau //
pṛthakpṛthakprapaśyanti ye'pyabuddhiratā narāḥ /
vayaṃ tu rājanpaśyāma ekameva tu niścayāt //
yadeva yogāḥ paśyanti tatsāṅkhyairapi dṛśyate /
ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa tattvavit //
rudrapradhānānaparānviddhi yogānarindam /
tenaiva cātha dehena vicaranti diśo daśa //
yāvaddhi pralayastāta sūkṣmeṇāṣṭaguṇena ha /
yogena lokānvicaransukhaṃ sannyasya cānagha //
tāvadevāṣṭaguṇinaṃ yogaprāhurmanīṣiṇaḥ /
sūkṣmamaṣṭaguṇaṃ prāhurnetaraṃ nṛpasattama //
dviguṇaṃ yogatyaṃ tu yogānāṃ prāhuruttamam /
saguṇaṃ nirguṇaṃ caiva yathāśāstranidarśanam //
dhāraṇaṃ caiva manasaḥ prāṇāyāmaśca pārthiva /
ekāgratā ca manasaḥ prāṇāyāmastathaiva ca //
prāṇāyāmo hi saguṇo nirguṇaṃ dhārayenmanaḥ / yadyadṛśyati muñcanvai prāṇānmaithilasattama /
vātādhikyaṃ bhavatyeva tasmāttaṃ na samācaret //
niśāyāḥ prathame yāme codanā dvādaśa smṛtāḥ /
madhye svapnātpare yāme dvādaśaiva tu codanāḥ //
tadevamupaśāntena dāntenaikāntaśīlinā /
ātmārāmeṇa buddhena yoktavyo'tmā na saṃśayaḥ //
pañcānāmindriyāṇāṃ tu doṣānākṣipya pañcadhā /
śabdaṃ rūpaṃ tathā sparśaṃ rasaṃ gandhaṃ tathaiva ca //
pratibhāmapavargaṃ ca pratisaṃhṛtya maithila /
indriyagrāmamakhilaṃ manasyabhiniveśya ha //
manastathaivāhankāre pratiṣṭhāpya narādhipa /
ahankāraṃ tathā buddhau buddhiṃ ca prakṛtāvapi //
evaṃ hi parisaṃkhyāya tato dhyāyanti kevalam /
virajaskamalaṃ nityamanantaṃ śuddhamavraṇam //
tasthuṣaṃ puruṣaṃ nityamabhedyamajarāmaram /
śāśvataṃ cāvyayaṃ caiva īśānaṃ brahma cākhyam //
yuktasya tu mahārāja lakṣaṇānyupadhāram /
lakṣaṇaṃ tu prasādasya yathā tṛptaḥ sukhaṃ svayet //
nirvāte tu yathā dīpo jvaletsnehasa --dhataḥ /
niścalordhvaśikhastadvadyuktamāhurmanīṣiṇa //
pāṣāṇa iva meghotthairyathā bindubhirāhataḥ /
nālaṃ cālayituṃ śakyastathā yuktasya lakṣaṇam //
śaktadundubhinirghoṣairvidhidhairgītavāditaiḥ /
kriyamāṇairna kampeta yuktasyaitannidarśanam //
tailapātraṃ yathā pūrṇaṃ karābhyāṃ gṛhya pūruṣaḥ /
sopānamāruhedbhītastarjyamāno'siṣaṇibhiḥ //
saṃyatātmā bhayātteṣāṃ na pātrādbindumutsṛjet /
tathaivottaramāgamya ekāgramanasastathā //
sthiratvādindriyāṇāṃ tu niścalastathaiva ca /
evaṃ yuktasya tu munerlakṣaṇānyupala---- //
svayuktaḥ paśyate brahma yattatparama----yam /
mahatastamaso madhye sthitaṃ jva nasā--bham //
etena kevalaṃ yāti tyaktvā dehamasākṣikam /
kālena mahatā rājañśrutireṣā sanātanī //
etaddhi yogaṃ yogānāṃ kimanyadyogalakṣaṇam /
vijñāya taddhi manyante kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0