Mahabharata · Chapter 12.320

na śakyo nirguṇastāta guṇīkartuṃ viśāmpate /
guṇavāṃścāpyaguṇavānyathātattvaṃ nibodha me //

guṇairhi guṇavāneva nirguṇaścāguṇastathā /
prāhurevaṃ mahātmāno munayastattvadarśinaḥ //

guṇasvabhāvastvavyakto guṇānevābhivartate /
upayuṅkte ca tāneva sa caivājñaḥ svabhāvataḥ //

avyaktastu na jānīte puruṣo'jñaḥ svabhāvataḥ /
na mattaḥ paramostīti nityamevābhimanyate //

anena kāraṇenaitadavyaktaṃ syādacetanam /
nityatvāccākṣaratvācca kṣaratvānna tadanyathā //

yadā'jñānena kurvīta guṇasargaṃ punaḥpunaḥ /
yadātmānaṃ na jānīte tadā'tmāpi na mucyate //

kartṛtvāccāpi sargāṇāṃ sargadharmā tathocyate /
kartṛtvāccāpi yogānāṃ yogadharmā tathocyate //

kartṛtvātprakṛtīnāṃ ca tathā prakṛtidharmitā //

kartṛtvāccāpi vījānāṃ bījadharmā tathocyate /
guṇānāṃ prasavatvācca pralayatvāttathaiva ca //

kartṛtvātpralayānāṃ tu tathā pralayadharmi ca /
kartṛtvātprabhavāṇāṃ ca tathā prabhavadharmi ca //

bījatvātprakṛtitvācca pralayatvāttathaiva ca / upekṣatvādananyatvādabhimānācca kevalam //

manyante yatayaḥ siddhā adhyātmajñā gatajvarāḥ /
anityaṃ nityamavyaktaṃ vyaktametaddhi śuśruma //

avyaktaikatvamityāhurnānātvaṃ puruṣāstathā /
sarvabhūtadayāvantaḥ kevalaṃ jñānamāsthitāḥ //

anyaḥ sa puruṣo'vyaktastvadhruvo dhruvasañjñakaḥ / yathā muñja iṣīkāṇāṃ tathaivaitaddhi jāyate /
na caiva muñjasaṃyogādiṣīkā tatra budhyate //

anyacca maśakaṃ vidyādanyaccodumbaraṃ tathā /
ca codumbarasaṃyogairmaśakastatra lipyate //

anya eva tathā matsyastadanyadudukaṃ smṛtam /
na codakasya sparśena matsyo lipyati sarvaśaḥ //

anyo hyagnirukhā'pyanyā nityamevamavehi bhoḥ /
na copalipyate so'gnirukhāsaṃsparśanena vai //

puṣkaraṃ tvanyadevātra tathā'nyadudakaṃ smṛtam /
na codakasya sparśena lipyate tatra puṣkaram //

eteṣāṃ sahavāsaṃ ca nivāsaṃ caiva nityaśaḥ /
yāthātathyena paśyanti na nityaṃ prākṛtā janāḥ //

ye tvanyathaiva paśyanti na samyakteṣu darśanam /
te vyaktaṃ nirayaṃ ghoraṃ praviśanti punaḥ punaḥ //

sāṅkhyadarśanametatte parisaṅkhyānamuttamam /
evaṃ hi parisaṃkhyāya sāṅkhyāḥ kevalatāṃ gatāḥ //

ye tvanye tattvakuśalāsteṣāmetannidarśanam /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yogānāmanudarśanam //