Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.313

12.313.1

aprabuddhamathāvyaktamimaṃ guṇavidhiṃ śṛṇu /
guṇāndhārayate hyeṣā sṛjatyākṣipate tathā //

12.313.2

ajasraṃ tviha krīḍārthaṃ vikaroti janādhipa /
ātmānaṃ bahudhā kṛtvā tānyeva pravicakṣate //

12.313.3

etadevaṃ vikurvāṇaṃ budhyamāno na budhyate /
avyaktabodhanāccaiva budhyamānaṃ vadantyapi //

12.313.4

na tveva budhyate'vyaktaṃ saguṇaṃ vā'tha nirguṇam /
kadācittveva khalvetadāhurapratibuddhakam //

12.313.5

budhyate yadi vā'vyaktametadvai pañcaviṃśakam / budhyamāno bhavatyeṣa saṅgātmaka iti śrutiḥ /
anenāpratibuddheti vadantyavyaktamacyutam //

12.313.6

avyaktobodhanāccāpi budhyamānaṃ vadantyuta /
pañcaviṃśaṃ mahātmānaṃ na cāsāvapi budhyate //

12.313.7

ṣaṅviśaṃ vimalaṃ buddhamaprameyaṃ sanātanam /
sa tu taṃ pañcaviṃśaṃ ca caturviśaṃ ca budhyate //

12.313.8

dṛśyādṛśyau hyanugatāvubhāveva mahādyutī /
avyaktaṃ tattu tadbrahma budhyate tāta kevalam //

12.313.9

kevalaṃ pañcaviṃśaṃ ca caturviśaṃ ca paśyati /
budhyamāno yadātmānamanyo'hamiti manyate //

12.313.10

tadā prakṛtimāneṣa bhavatyavyaktalocanaḥ /
budhyate ca parāṃ buddhiṃ vimalāmamalāṃ yadā //

12.313.11

ṣaṅviṃśaṃ rājaśārdūla tathā buddhatvamāvrajet /
tatastyajati so'vyaktaṃ sargapralayadharmi vai //

12.313.12

nirguṇaḥ prakṛtiṃ veda guṇayuktāmacetanām /
tataḥ kevaladharmā'sau bhavatyavyaktadarśanāt //

12.313.13

kevalena samāgamya vimukto'tmānamāpnuyāt /
etaṃ vai tattvamityāhurnistattvamajarāmaram //

12.313.14

tattvasaṃśrayaṇādeṣa tattvavānna ca mānada /
pañcaviṃśatitattvāni pravadanti manīṣiṇaḥ //

12.313.15

na caiṣa tattvavāṃstāta nistattvastveṣa buddhimān /
eṣa muñcati tattvaṃ hi kṣipraṃ buddhatvalakṣaṇam //

12.313.16

ṣāṅviṃśo'hamiti prājño gṛhyamāṇo'jarāmaraḥ /
kevalena balenaiva samatāṃ yātyasaṃśayam //

12.313.17

ṣaṅviṃśena prabuddhena budhyamāno hyabuddhimān /
evaṃ nānātvamityuktaṃ sāṅkhyaśrutinidarśanāt //

12.313.18

cetanena sametasya pañcaviṃśatikasya ca /
ekatvaṃ vai bhavatyasya yadā buddhyā na budhyate //

12.313.19

budhyamānoprabuddhena samatāṃ yāti maithila /
saṅgadharmā bhavatyeṣa niḥsaṅgātmā narādhipa //

12.313.20

niḥsaṅgātmānamāsādya ṣaṅviṃśakamajaṃ vibhum /
vibhustyajati cāvyaktaṃ yadā tvetādvibudhyate //

12.313.21

caturviśaṃ mahābhāga ṣaṅviṃśasya prabodhanāt /
eṣa hyapratibuddhaśca budhyamānaśca te'nagha //

12.313.22

prokto buddhaśca tattvena yathāśrutinidarśanāt /
nānātvaikatvametāvaddraṣṭavyaṃ śāstradṛṣṭibhiḥ //

12.313.23

maśakodumbare yadvadanyatvaṃ tadvadetayoḥ /
matsyodake yathā tadvadanyatvamupalabhyate //

12.313.24

evamevāvagantavyaṃ nānātvaikatvametayoḥ /
etaddhi mokṣa ityuktamavyaktajñānasañjñitam //

12.313.25

pañcaviṃśatikasyāsya yo'yaṃ deheṣu vartate /
eṣa mokṣayitavyeti prāhuravyaktagocarāt //

12.313.26

soyamevaṃ vimucyeta nānyatheti viniścayaḥ /
pareṇa paradharmā ca bhavatyeṣa sametya vai //

12.313.27

viśuddharmā śuddhena buddhena ca sa buddhimān /
vimuktadharmā muktena sametya puruṣarṣabha //

12.313.28

viyogadharmiṇā caiva viyogātmā bhavatyatha /
vimokṣiṇā vimokṣaśca sametyeha tathā bhavet //

12.313.29

śuddhadharmā śuciścaiva bhavatyamitadīptimān /
vimalātmā ca bhavati sametya vimalātmanā //

12.313.30

kevalātmā tathā caiva kevalena sametya vai /
svatantraśca svatantreṇa svatantratvamavāpnute //

12.313.31

etāvadetatkathitaṃ mayā te tathyaṃ mahārāja yathārthatattvam /
amatsaratvaṃ pratigṛhya cārthaṃ sanātanaṃ brahma viśuddhamādyam //

12.313.32

nāvedaniṣṭhasya janasya rāja npradeyametatparamaṃ tvayā bhavet /
vivitsamānāya vibodhakāraṇaṃ prabodhahetoḥ praṇatasya śāsanam //

12.313.33

na deyametacca tathā'nṛtātmane śaṭhāya klībāya na jihnabuddhaye /
na paṇḍitajñānaparopatāpine deyaṃ tvayedaṃ vinibodha yādṛśe //

12.313.34

śraddhānvitāyātha guṇānvitāya parāpavādādviratāya nityam /
viśuddhayogāya budhāya caiva kriyāvate ca kṣamiṇe hitāya //

12.313.35

viviktaśīlāya vidhipriyāya vivādahīnāya bahuśrutām /
vijānate caiva damakṣamāvate śaktāya caikātmaśamāya dehinām //

12.313.36

etairguṇairhīnatame na deya metatparaṃ brahma viśuddhamāhuḥ /
na śreyasā yokṣyati tādṛśe kṛtaṃ dharmapravaktāramapātradānāt //

12.313.37

pṛthvīmimāṃ yadyapi ratnapūrṇāṃ dadyānna deyaṃ tvidamavratāya /
jitendriyāyaitadasaṃśayaṃ te bhavetpradeyaṃ paramaṃ narendra //

12.313.38

karāla mā te bhayamastu kiñci detacchrutaṃ brahma paraṃ tvayā'dya /
yathāvaduktaṃ paramaṃ pavitraṃ viśokamatyantamanādimadhyam //

12.313.39

agādhajanmāmaraṇaṃ ca rāja nnirāmayaṃ vītabhayaṃ śivaṃ ca /
samīkṣya mohaṃ tyaja bā'dya sarva jñānasya tattvārthamidaṃ viditvā //

12.313.40

avāptametaddhi mayā sanātanā ddhiraṇyagarbhādyajato narādhipa /
prasādya yatnena tamugratejasaṃ sanātanaṃ brahma yathā'dya vai tvayā //

12.313.41

pṛṣṭastvayā cāsmi yathā narendra tathā mayedaṃ tvayi coktamadya /
tathā'vāptaṃ brahmaṇo me narendra mahājñānaṃ mokṣavidāṃ parāyaṇam //
bhīṣma uvāca /

12.313.42

etaduktaṃ paraṃ brahma yasmānnāvartate punaḥ /
pañcaviṃśo mahārāja paramarṣinidarśanāt //

12.313.43

punarāvṛttimāpnoti paraṃ jñānamavāpya ca /
nāvabudhyati tattvena budhyamāno'jarāmaram //

12.313.44

etanniḥ śreyasakaraṃ jñānaṃ te paramaṃ mayā /
kathitaṃ tattvatastāta śrutvā devarṣito nṛpa //

12.313.45

hiraṇyagarbhādṛṣiṇā vasiṣṭhena mahātmanā /
vasiṣṭhādṛṣiśārdūlānnārado'vāptavānidam //

12.313.46

nāradādviditaṃ mahyametadbrahma sanātanam /
mā śucaḥ kauravendra tvaṃ śrutvaitatparamaṃ padam //

12.313.47

yena kṣarākṣare vitte bhayaṃ tasya na vidyate /
vidyate tu bhayaṃ tasya yo naitadvetti pārthiva //

12.313.48

avijñānācca mūḍhātmā punaḥ punarupādravat /
pretya jātisahasrāṇi maraṇāntānyupāśnute //

12.313.49

devalokaṃ tathā tiryaṅbhanuṣyamapi cāśnute /
yadi śudhyati kālena tasmādajñānasāgarāt //

12.313.50

uttīrṇo'smādagādhātsa paramāpnoti śobhanam / ajñānasāgaro ghoro hyavyakto'gādha ucyate /
ahanyahani majjanti yatra bhūtāni bhārata //

12.313.51

yasmādagādhādavyaktāduttīrṇastvaṃ sanātanāt /
tasmāttvaṃ virajāścaiva vitamaskaśca pārthiva //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc