Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.310

12.310.1

evamapratibuddhatvādabuddhajanasevanāt /
sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāni gacchati //

12.310.2

dhāmnā dhāmasahasrāṇi patanāntāni gacchati /
tiryagyonau manuṣyatve devaloke tathaiva ca //

12.310.3

candramā iva bhūtānāṃ punastatra sahasraśaḥ /
līyate'pratibuddhatvādevameṣa hyabuddhimān //

12.310.4

kalā pañcadaśī yonistaddhāma iti manyate /
nityametaṃ vijānīhi somaṃ vai ṣauḍaśīṃ kalām //

12.310.5

kalayā jāyate jantuḥ punaḥ punarabuddhimān /
dhāma tasyopayuñjanti bhūya evopajāyate //

12.310.6

ṣoḍaśī tu kalā sūkṣmā sa soma upadhāryatām /
na tūpayujyate devairdevānupayunakti sā //

12.310.7

etāmakṣapayitvā hi jāyate nṛpasattama /
sā hyasya prakṛtirdṛṣṭā tatkṣayānmokṣa ucyate //

12.310.8

tadevaṃ ṣoḍaśakalaṃ dehamavyaktasañjñikam /
mamāyamiti manvānastatraiva parivartate //

12.310.9

pañcaviṃśastathaivātmā tasyaivāpratibodhanāt /
vimalaśca viśuddhaśca śuddhāmalaniṣevaṇāt //

12.310.10

aśuddha eva śuddhātmā tādṛgbhavati pārthiva /
abuddhasevanāccāpi buddho'pyabuddhatāṃ vrajet //

12.310.11

tathaivāpratibuddho'pi vijñeyo nṛpasattama /
prakṛtestriguṇāyāstu sevanātprākṛto bhavet //
karālajanaka uvāca /

12.310.12

akṣarakṣarayoreṣu dvayoḥ sambandha ucyate /
strīpuṃsoścāpi bhagavansambandhastadvaducyate //

12.310.13

ṛte tu puruṣaṃ neha strī garbhaṃ dhārayatyuta /
ṛte striyaṃ na puruṣo rūpaṃ nirvartayettathā //

12.310.14

anyonyasyābhisambandhādanyonyaguṇasaṃśrayāt /
rūpaṃ nirvartayatyetadevaṃ sarvāsu yoniṣu //

12.310.15

strīpuṃsorabhisambandhādanyonyaguṇasaṃśrayāt /
ṛtau nirvartyate rūpaṃ tadvakṣyāmi nidarśanam //

12.310.16

ye guṇāḥ puruṣasyeha ye ca mātṛguṇāstathā /
asthi snāyu ca majjānaṃ jānīmaḥ paitṛkāndvija //

12.310.17

tvaṅbhāṃsaṃ śoṇitaṃ ceti mātṛjānyapi śuśruma /
evametāddvijaśreṣṭha vede śāstre ca paṭhyate //

12.310.18

pramāṇaṃ yacca vedoktaṃ śāstroktaṃ yacca paṭhyate /
vedaśāstrapramāṇānāṃ pramāṇaṃ tatsanātanam //

12.310.19

[anyonyaguṇasaṃrodhādanyonyaguṇasaṃśrayāt.] evamevābhisambaddhau nityaṃ prakṛtipūruṣau //

12.310.20

paśyāmi bhagavaṃstasmānmokṣadharmo na vidyate / athavā'nantarakṛtaṃ kiñcideva nidarśanam /
tanmamācakṣva tattvena pratyakṣo hyasi sarvathā //

12.310.21

mokṣakāmā vayaṃ cāpi kāṅkṣāmo yadanāmayam /
adehamajaraṃ nityamatīndriyamanīśvaram //
vasiṣṭha uvāca /

12.310.22

yadetaduktaṃ bhavatā devaśāstranidarśanam /
evametadyathā caitanna gṛhṇāti tathā bhavān //

12.310.23

dhāryate hi tvayā grantha ubhayorvedaśāstrayoḥ /
na ca granthasya tattvajño yathāvattvaṃ nareśvaraḥ //

12.310.24

yo hi vede ca śāstre ca granthadhāraṇatatparaḥ /
na ca granthārthatattvajñastasya tadvāraṇaṃ vṛthā //

12.310.25

māraṃ sa vahate tasya granthasyārthaṃ na vetti yaḥ /
yastu granthārthatattvajño nāsya granthaguṇo vṛthā //

12.310.26

granthasyārthasya pṛṣṭaḥ saṃstādṛśo vaktumarhati /
yathātattvābhigamanādarthaṃ tasya sa vindati //

12.310.27

vastu saṃsatsu kathayedgranthārthasthūlabuddhimān /
sa kathaṃ mandavijñāno granthaṃ vakṣyati nirṇayāt //

12.310.28

nirṇayaṃ cāpi chidrātmā na taṃ vakṣyati tattvataḥ /
sopahāsyātmatāmeti yasmāccāvāptavānapi //

12.310.29

tasmāttvaṃ śṛṇu rājendra yathaitadanudṛśyate /
yāthātathyena sāṅkhyeṣu yogeṣau ca mahātmasu //

12.310.30

yadeva yogāḥ paśyanti sāṅkhyaistadavagamyate /
ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa buddhimān //

12.310.31

tvaṅbhāṃsaṃ rughiraṃ medaḥ pittaṃ majjā ca snāyu ca /
etadaindriyakaṃ tāta tadbhavānidamāha mām //

12.310.32

dravyāddravyasya nirvṛttirindriyādindriyaṃ tathā /
dehāddehamavāpnoti bījādvījaṃ tathaiva ca //

12.310.33

nirindriyasyābījasya nirdravyasyāpyadehinaḥ /
kathaṃ guṇā bhaviṣyanti nirguṇatvānmahātmanaḥ //

12.310.34

guṇā guṇeṣu jāyante tatraiva niviśanti ca /
evaṃ guṇāḥ prakṛtito jāyante niviśanti ca //

12.310.35

tvaṅbhāṃsaṃ rudhiraṃ medaḥ pittaṃ majjā'sthi snāyu ca /
aṣṭau tānyatha śukreṇa jānīhi prākṛtāni vai //

12.310.36

pumāṃścaivāpumāṃścaiva trailiṅgyaṃ prākṛtaṃ smṛtam /
na vā pumānpumāṃścaiva sa liṅgītyabhidhīyate //

12.310.37

aliṅgātprakṛtirliṅgairupālabhyati sātmajaiḥ /
yathā puṣpaphalairnityamṛtavo mūrtayastathā //

12.310.38

evamapyanumānena hyaliṅgamupalabhyate /
pañcaviṃśatimastāta liṅgeṣu niyatātmakaḥ //

12.310.39

anādinidhano'nantaḥ sarvadarśī nirāmayaḥ /
kevalaṃ tvabhimānitvādaguṇeṣvaguṇā ucyate //

12.310.40

guṇā guṇavataḥ santi nirguṇasya kuto guṇāḥ /
tasmādevaṃ vijānanti ye janā guṇadarśinaḥ //

12.310.41

yadā tveṣa guṇaniva prakṛtāvanumanyate /
tadā sa guṇavāneva paramaṃ nānupaśyati //

12.310.42

yattaṃ buddheḥ paraṃ prāhuḥ sāṅkhyayogāśca sarvaśaḥ /
budhyamānaṃ mahāprājñamabuddhaparivarjanāt //

12.310.43

aprabuddhamathāvyaktaṃ guṇaṃ prāhuranīśvaram /
nirguṇaṃ ceśvaraṃ nityamadhiṣṭhātārameva ca //

12.310.44

prakṛteśca guṇānāṃ ca pañcaviṃśatikaṃ budhāḥ /
sāṅkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ //

12.310.45

yadā prabuddhāstvavyaktamavasthājanmabhīravaḥ /
budhyamānaṃ prabuddhena gamayanti samantataḥ //

12.310.46

etannidarśanaṃ samyagasamyakcārthadarśanam /
budhyamānāprabuddhānā pṛthagpṛthagarindam //

12.310.47

paraspareṇaitaduktaṃ kṣarākṣaranidarśanam /
ekatvamakṣaraṃ prāhurnānātvaṃ kṣaramucyate //

12.310.48

pañcaviṃśatiniṣṭho'yaṃ yadā samyakpracakṣate /
ekatvaṃ darśanaṃ cāsya nānātvaṃ cāpyadarśanam //

12.310.49

tattvanistattvayoretatpṛthagneva nidarśanam /
pañcaviṃśatitatvaṃ tu tattvamāhurmanīṣiṇaḥ //

12.310.50

nistattvaṃ pañcaviṃśasya paramāhurnidarśanam /
vargasya vargamācāraṃ tattvaṃ tattvātsanātanam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc