Mahabharata · Chapter 12.309

evamapratibuddhatvādabuddhamanuvartanāt /
dehāddehasahasrāṇi tathā samabhipadyate //

tiryagyonisahasreṣu kadāciddevatāsvapi /
upapadyati saṃyogādguṇaiḥ saha guṇakṣayāt //

mānuṣatvāddivaṃ yāti divo mānuṣyameti ca /
mānuṣyānnirayasthānamanantaṃ pratipadyate //

kośakāro yathā'tmānaṃ kīṭaḥ samanurundhati /
sūtratantuguṇairnityaṃ tathā'yamaguṇo guṇaiḥ //

dvandvameti ca nirdvandvastāsu tāsviha yoniṣu /
śīrṣaroge'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe //

jalodare tṛṣāroge jvaragaṇḍe viṣūcake /
śvitrakuṣṭhe'gnidagdhe ca sidhmāpasmārayorapi //

yāni cānyāni dvandvāni prākṛtāni śarīriṣu /
utpadyante vicitrāṇi tānyeṣo'pyabhimanyate //

abhimanyatyabhīmānāttathaiva sukṛtānyapi //

śuklavāsāśca durvāsāḥ śāyī nityamadhastathā /
maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatastathā //

cīradhāraṇamākāśe śayanaṃ sthānameva ca /
iṣṭakāprastare caiva kaṇṭakaprastare tathā //

bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyā'nulepanaḥ /
vīrasthānāmbupaṅke ca śayanaṃ phalakeṣu ca //

vividhāsu ca śayyāsu phalagṛddhyānvitastathā /
muñjamekhalanagnatvaṃ kṣaumakṛṣṇājināni ca //

śaṇavālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ /
siṃhatacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsāstathaiva ca //

phalakaparidhānaśca tathā kaṇṭakavasradhṛt /
kīṭakārpāsavasanaścīravāsāstathaiva ca //

vasrāṇi cānyāni bahūnyabhimanyatyabuddhimān /
bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca //

ekavasrāntarāśitvamekakālikabhojanam /
caturthāṣṭamakālaśca ṣaṣṭhakālika eva ca //

ṣa़ḍrātrabhojanaścaiva tathaivāṣṭāhabhojanaḥ /
saptarātradaśāhāro dvādaśāhikabhojanaḥ //

māsopavāsī mūlāśī phalāhārastathaiva ca /
vāyubhakṣo'mbupiṇyākadadhigomayabhojanaḥ //

gomūtrabhojanaścaiva śākapuṣpāda eva ca /
śevālabhojanaścaiva tathā'cāmena vartayan //

vartayañśīrṇaparmaiśca prakīrṇaphalabhojanaḥ /
vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā //

cāndrāyaṇāni vidhivalliṅgāni vividhāni ca /
cāturāśramyapanthānamāśrayatyapathānapi //

upāśramānapyaparānpāṣaṇḍānvividhānapi /
viviktāśca śilācchāyāstathā prasravaṇāni ca //

pulināni viviktāni viviktāni vanāni ca /
devasthānāni puṇyāni viviktāni sarāṃsi ca //

viviktāścāpi śailānāṃ guhā gṛhanibhopamāḥ /
viviktāni ca japyāni vratāni vividhāni ca //

niyamānvividhāṃścāpi vividhāni tapāṃsi ca /
yajñāṃśca vividhākārānvidhīṃśca vividhāṃstathā //

vaṇikpathaṃ dvijakṣatraṃ vaiśyaṃ śūdrāṃstathaiva ca /
dānaṃ ca vividhākāraṃ dīnāndhakṛpaṇādiṣu //

abhimanyatyasambodhāttathaiva trividhānguṇān /
satvaṃ rajastamaścaiva dharmārthau kāma eva ca //

prakṛtyā'tmānamevātmā evaṃ pravi bhajatyuta /
svadhākāravaṣaṭ्kārau svāhākāranamaskriyāḥ //

yājanādhyāpanaṃ dānaṃ tathaivāhuḥ pratigraham /
yajanādhyayane caiva yaccānyadapi kiñcana //

janmamṛtyuvivāde ca tathā viśasane'pi ca /
śubhāśubhamayaṃ sarvametadāhuḥ kriyāphalam //

prakṛtiḥ kurute devī bhavaṃ pralayameva ca /
divasānte guṇānetānabhyetyaiko'vatiṣṭhate //

raśmijālamivādityastattatkāle niyacchati /
evameṣo'sakṛtsarvaṃ krīḍārthamabhimanyate //

ātmarūpaguṇānetānvividhānhṛdayapriyān /
evameva vikurvāṇaḥ sargapralayadharmiṇī //

kriyāṃ kriyāpathe raktastriguṇāṃstriguṇādhipaḥ /
kriyāṃ kriyāpathopetastathā tadabhimanyate //

prakṛtyā sarvamevedaṃ jagadandhīkṛtaṃ vibho /
rajasā tamasā caiva vyāptaṃ sarvamanekadhā //

evaṃ dvandvānyathaitāni vartante mayi nityaśaḥ /
mamaivaitāni jāyante dhāvante tāni māmiti //

nistartavyānyathaitāni sarvāṇīti narādhipa /
manyate'yaṃ hyabuddhitvāttathaiva sukṛtānyapi //

bhoktavyāni mayaitāni devalokagatena vai /
ihaiva cainaṃ bhokṣyāmi śubhāśubhaphalodayam //

puṇyameva tu kartavyaṃ tatkutvā susukhaṃ mama /
yāvadantaṃ ca me saukhyaṃ jātyāṃ jātyāṃ bhaviṣyati //

bhaviṣyati ca me duḥkhaṃ kṛtenehāpyanantakam /
mahadduḥkhaṃ hi mānuṣyaṃ niraye cāpi majjanam //

nirayāccāpi mānuṣyaṃ kālenaiṣyāmyahaṃ punaḥ /
manuṣyatvācca devatvaṃ devatvātpauruṣaṃ punaḥ //

manuṣyatvācca nirayaṃ paryāyeṇopagacchati /
ya evaṃ vetti nityaṃ vai nirātmātmaguṇairvṛtaḥ //

tena devamanuṣyeṣu niraye copapadyate /
mamatvenāvṛto nityaṃ tatraiva parivartate //

sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāsu yoniṣu /
ya evaṃ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam //

sa evaṃ phalamāpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān / prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam /
prakṛtiśca tadaśnāti triṣu lokeṣu kāmagā //

tiryagyonimanuṣyatve devaloke tathaiva ca /
trīṇi sthānāni caitāni jānīyātprākṛtāniha //

aliṅgāṃ prakṛtiṃ tvāhurliṅgairanumimīmahe /
tathaiva pauruṣaṃ liṅgamanumānāddhi gamyate //

sa liṅgāntaramāsādya prākṛtaṃ liṅgamavraṇam /
vraṇadvārāṇyadhiṣṭhāya karmaṇā'tmani paśyati //

śrotrādīni tu sarvāṇi pañca karmendriyāṇyatha /
vāgādīni pravartante guṇeṣviha guṇaiḥ saha //

ahametāni vai sarvaṃ mayyetānīndriyāṇi ha /
nirindriyo hi manteta vraṇavānasmi nirvraṇaḥ //

aliṅgo liṅgamātmānamakālaḥ kālamātmanaḥ /
asatvaṃ satvamātmānamatattvaṃ tattvamātmanaḥ //

amṛtyurmṛtyumātmānamacaraścaramātmanaḥ /
akṣetraḥ kṣetramātmānamasargaḥ sargamātmanaḥ //

atapāstapa ātmānamagatirgatimātmanaḥ /
abhavo bhavamātmānamabhayo bhayamātmanaḥ //

akartā kartṛ cātmānamabījo bījamātmanaḥ / akṣaraḥ kṣaramātmānamabuddhistvabhimanyate //