Mahabharata · Chapter 12.288

vṛtrasya tu mahārāja jvarāviṣṭasya sarvaśaḥ /
abhavanyāni liṅgāni śarīre tāni me śṛṇu //

jvalitāsyo'bhavaddhoro vaivarṇyaṃ cāgamatparam /
gātrakampaśca sumahāñśvāsaścāpyabhavanmahān //

romaharṣaśca tīvro'bhūnniḥśvāsaśca mahānnṛpa /
śivā cāśivasankāśā tasya vakrātsudāruṇā //

niṣpapāta mahāghorā smṛtirnaṣṭāsya bhārata /
utkāśca jvalitāstasya dīptāḥ pārśve prapedire //

gṛdhrāḥ kaṅkā balākāśca vāco'muñcansudāruṇāḥ /
vṛtrasyopari saṃhṛṣṭāścakravatparibabhramuḥ //

tatastaṃ rathamāsthāya devāpyāyita āhave /
vajrodyatakaraḥ śakrastaṃ daityaṃ pratyavaikṣata //

amānuṣamatho nādaṃ sa mumoca mahāsuraḥ /
vyajṛmbhaccaiva rājendra tīvrajvarasamanvitaḥ //

athāsya jṛmbhataḥ śakrastato vajramavāsṛjat /
sa vajraḥ sumahātejā kālāntakayamopamaḥ //

kṣiprameva mahākāyaṃ vṛtraṃ daityamapātayat /
tato nādaḥ samabhavatpunareva samantataḥ //

vṛtraṃ vinihitaṃ dṛṣṭvā devānāṃ bharatarṣabha /
vṛtraṃ tu hatvā maghavā dānavārirmahāyaśāḥ //

vajreṇa viṣṇuyuktena divameva samāviśat /
atha vṛtrasya kauravya śarīrādabhiniḥsṛtā //

brahmahatyā mahāghorā raudrā lokabhayāvahā /
karāladaśanā bhīmā vikṛtā kṛṣṇapiṅgalā //

prakīrṇamūrdhajā caiva ghoranetrā ca bhārata /
kapālamālinī caiva kṛtyeva bharatarṣabha //

rudhirārdrā ca dharmajña cīravalkalavāsinī /
sā'bhiniṣkramya rājendra tādṛgrṛpā bhayāvahā //

vajriṇaṃ mṛgayāmāsa tadā bharatasattama /
kasyacittvatha kālasya vṛtrahā kurunandana //

svargāyābhimukhaḥ prāyāllokānāṃ hitakāmyayā /
sā viniḥsaramāṇaṃ tu dṛṣṭvā śakraṃ mahaujasam //

kaṇṭhe jagrāha devendraṃ sulagnā cābhavattadā /
sa hi tasminsamutpanne brahmavadhyākṛte bhaye //

nalinyā visamadhyastha uvāsābdagaṇānbahūn /
anusṛtya tu yatnātsa tayā vai brahmahatyayā //

tadā gṛhītaḥ kauravya nistejāḥ samapadyata /
tasyā vyapohane śakraḥ paraṃ yatnaṃ cakāra ha //

na cāśakattāṃ devendro brahmavadhyāṃ vyapohitum /
gṛhīta eva tu tayā devendro bharatarṣabha //

pitāmahamupāgamya śirasā pratyapūjayat /
jñātvā gṛhītaṃ śakraṃ sa dvijapravaravadhyayā //

brahmā sa cintayāmāsa tadā bharatasattama /
tāmuvāca mahābāho brahmavadhyāṃ pitāmahaḥ //

svareṇa madhureṇātha sāntvayanniva bhārata /
mucyatāṃ tridaśendroyaṃ matpriyaṃ kuru bhāminī //

brūhi kiṃ te karomyadya kāmaṃ kiṃ tvamihecchasi //
brahmahatyovāca /

trilokapūjite deve prīte trailokyakartari /
kṛtameva hi manyāmi nivāsaṃ tu vidhatsva me //

tvayā kṛteyaṃ maryādā lokasaṃrakṣaṇārthinā /
sthāpanā vai sumahatī tvayā deva pravartitā //

prīte tu tvayi dharmajña sarvalokeśvara prabho /
śakrādapagamiṣyāmi nivāsaṃ saṃvidhatsva me //
bhīṣma uvāca /

tatheti tāṃ prāha tadā brahmavadhyāṃ pitāmahaḥ /
upāyataḥ sa śakrasya brahmavadhyāṃ vyapohitum //

tataḥ svayambhuvā dhyātastatra vahnirmahātmanā /
brahmāṇamupasangamya tato vacanamabravīt //

prāpto'smi bhagavandeva tvatsakāśamanindit /
yatkartavyaṃ mayā deva tadbhavānvaktumarhati //
brahmovāca /

bahudhā vibhajiṣyāmi brahmavadhyāmimāmaham /
śakrasyādya vimokṣārthaṃ caturbhāgaṃ pratīccha vai //
agniruvāca /

mama mokṣasya ko'nto vai brahmandhyāyasva vai prabho /
etadicchāmi vijñātuṃ tatvato lokapūjita //
brahmovāca /

yastvāṃ jvalantamāsādya svayaṃ vai mānavaḥ kvacit /
bījauṣadhirasairvahne na yakṣyati tamovṛtaḥ //

tameṣā yāsyati kṣipraṃ tatraiva ca nivatsyati /
brahmavadhyā havyavāha vyetu te mānaso jvaraḥ //

ityuktaḥ pratijagrāha tadvaco havyakavyabhuk /
pitāmahasya bhagavāṃstathā ca tadabhūtprabho //

tato vṛkṣauṣadhitṛṇaṃ samāhūya pitāmahaḥ /
imamarthaṃ mahārāja vaktuṃ samupacakrame //

iyaṃ putrādanuprāptā brahmahatyā mahābhayā / puruhūtaṃ caturthāṃśamasyā yūyaṃ pratīcchata //

tato vṛkṣauṣadhitṛṇaṃ tathaivoktaṃ yathātatham /
vyathitaṃ vahnivadrājanbrahmāṇamidamabravīt //

asmākaṃ brahmavadhyāyāḥ ko'nto lokapitāmaha /
svabhāvanihatānasmānna punarhantumarhasi //

vayamagniṃ tathā śītaṃ varṣaṃ ca pavaneritam /
sahāmaḥ satataṃ deva tathā cchedanabhedane //

brahmavadhyāmimāmadya bhavataḥ śāsanādvayam / grahīṣyāmastrilokeśa mokṣaṃ cintayatāṃ bhavān /
brahmovāca /

parvakāle tu samprāpte yo vai chedanabhedanam /
kariṣyati naro mohāttameṣā'nugamiṣyati //
bhīṣma uvāca /

tato vṛkṣauṣadhitṛṇamevamuktaṃ mahātmanā /
brahmāṇamabhisampūjya jagāmāśu yathāgatam //

āhūyāpsaraso devastato lokapitāmahaḥ /
vācā madhurayā prāha sāntvayanniva bhārata //

iyamindrādanuprāptā brahmavadhyā varāṅganāḥ /
caturthamasyā bhāgāṃśaṃ mayoktāḥ sampratīcchata //
apsarasa ūcuḥ /

grahaṇe kṛtabuddhīnāṃ deveśa tava śāsanāt /
mokṣaṃ samayato'smākaṃ cintayasva pitāmaha //
brahmovāca /

rajasvalāsu nārīṣu yo vai maithunamācaret /
tameṣā yāsyati kṣipraṃ vyetu vo mānaso jvaraḥ //
bhīṣma uvāca /

tatheti hṛṣṭamanasa ityuktvā'psarasāṃ gaṇāḥ /
svāni sthānāni samprāpya remire bharatarṣabha //

tatastrilokakṛddevaḥ punareva mahātapāḥ /
athaḥ sañcintayāmāsa dhyātāstāścāpyathāgaman //

tāstu sarvāḥ samāgamya brahmāṇamamitaujasam /
idamūcurvaco rājanpraṇipatya pitāmaham //

imāḥ sma deva samprāptāstvatsakāśamarindam /
śāsanāttava lokeśa samājñāpaya naḥ prabho //
brahmovāca /

iyaṃ vṛtrādanuprāptā puruhūtaṃ mahābhayā /
brahmavadhyā caturthāṃśamasyā yūyaṃ pratīcchata //
āpa ūcuḥ /

evaṃ bhavatu lokeśa yathā vadasi naḥ prabho /
mokṣaṃ samayato'smākaṃ sañcintayitumarhasi //

tvaṃ hi deveśa sarvasya jagataḥ paramā gatiḥ /
ko'nyaḥ prasādyo hi bhavedyaḥ kṛcchrānnaḥ samuddharet //
brahmovāca /

alpā iti matiṃ kṛtvā yo naro buddhimohitaḥ /
śleṣmamūtrapurīṣāṇi yuṣmāsu pratimokṣyati //

tamiyaṃ yāsyati kṣipraṃ tatraiva ca nivatsyati /
tathā vo bhavitā mokṣa iti satyaṃ bravīmi vaḥ //

tato vimucya devendraṃ brahmavadhyā yudhiṣṭhira /
yathā nisṛṣṭaṃ taṃ vāsamagamaddevaśāsanāt //

evaṃ śakreṇa samprāptā brahmavadhyā janādhipa /
pitāmahamanujñāpya so'śvamedhamakalpayat //

śrūyate ca mahārāja samprāptā vāsavena vai /
brahmavadhyā tataḥ śuddhiṃ hayamedhena labdhavān //

samavāpya śriyaṃ devo hatvā'rīṃśca sahasraśaḥ /
praharṣamatulaṃ lebhe vāsavaḥ pṛthivīpate //

vṛtrasya rudhirāccaiva budbudāḥ pārtha jajñire /
dvijātibhirabhakṣyāste dīkṣitaiśca tapodhanaiḥ //

sarvāvasthaṃ tvamapyeṣāṃ dvijātīnāṃ priyaṃ kuru /
ime hi bhūtale devāḥ prathitāḥ kurunandana //

evaṃ śakreṇa kauravya buddhisaukṣmyānmahāsuraḥ /
upāyapūrvaṃ nihato vṛtro hyamitatejasā //

evaṃ tvamapi kaunteya pṛthivyāmaparājitaḥ /
bhaviṣyasi yathā devaḥ śatakraturamitrahā //

ye tu śakrakathāṃ divyāmimāṃ parvasuparvasu /
vipramadhye vadiṣyanti na te prāpsyanti kilviṣaṃ //

ityetadvṛtramāśritya śakrasyātyadbhutaṃ mahat /
kathitaṃ karma te tāta kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //