Mahabharata · Chapter 12.285

dhanyādhanyā iti janāḥ sarve'smānpravadantyuta /
na duḥkhitataraḥ kaścitpumānasmābhirasti ha //

lokasambhāvitairduḥkhaṃ yatprāptaṃ kurusattama /
prāpya jātiṃ manuṣyeṣu devairapi pitāmaha //

kadā vayaṃ kariṣyāmaḥ sannyāsaṃ duḥkhabheṣajam /
duḥkhametaccharīrāṇāṃ dhāraṇaṃ kurusattama //

vimuktāḥ saptadaśabhirhetubhūtaiśca pañcabhiḥ /
indriyārthairguṇaiścaiva aṣṭābhiśca pitāmaha //

na gacchanti punarbhāvaṃ munayaḥ saṃśitavratāḥ /
kadā vayaṃ gamiṣyāmo rājyaṃ hitvā parantapa //
bhīṣma uvāca /

nāstyanantaṃ mahārāja sarvaṃ saṅkhyānagocaram /
punarbhāvopi saṃkhyāto nāsti kiñcidihācalam //

na cāpi gamyate rājannaiṣa doṣaḥ prasaṅgataḥ /
udyogādeva dharmajñāḥ kālenaiva gamiṣyatha //

neśe'yaṃ satataṃ dehī nṛpate puṇyapāpayoḥ /
tata eva samutthena tamasā rudhyate'pi ca //

yathāñjanamayo vāyuḥ punarmānaḥśilaṃ rajaḥ /
anupraviśya tadvarṇo dṛśyate rañjayandiśaḥ //

tathā karmaphalairdehī rañjitastamasā vṛtaḥ /
vivarṇo varṇamāśritya deheṣu parivartate //

jñānena hi yadā janturajñānaprabhavaṃ tamaḥ /
vyapohati tadā brahma prakāśeta sanātanam //

ayatnasādhyaṃ munayo vadanti ce cāpi muktāstadupāsitavyāḥ /
tvayā ca lokena ca sāmareṇa tasmānna śāmyanti maharṣisaṅghāḥ //

asminnarthe purā gītaṃ śṛṇuṣvaikamanā nṛpa /
yathā daityena vṛtreṇa bhraṣṭaiśvaryeṇa ceṣṭitam //

nirjitenāsahāyena hṛtarājyena bhārata /
aśocatā śatrumadhye buddhimāsthāya kevalām //

bhraṣṭaiśvaryaṃ purā vṛtramuśanā vākyamabravīt /
kaccitparājitasyādya na vyathā te'sti dānava //
vṛtra uvāca /

satyena tapasā caiva viditvā sankṣayaṃ hyaham /
na śocāmi na hṛṣyāmi bhūtānāmāgatiṃ gatim //

kālasañcoditā jīvā majjanti narake'vaśāḥ /
parihṛṣṭāni sarvāṇi divyānyāhurmanīṣiṇaḥ //

kṣapayitvā tu taṃ kālaṃ gaṇitaṃ kālacoditāḥ /
sāvaśeṣeṇa kālena sandhāvanti punaḥpunaḥ //

tiryagyonisahasrāṇi gatvā narakameva ca /
nirgacchantyavaśā jīvāḥ kālabandhanabandhanāḥ //

evaṃ saṃsaramāṇāni hyahaṃ bhūtāni dṛṣṭavān /
yathā karma tathā lābha iti śāstranidarśanam //

tiryaggacchanti narakaṃ mānuṣyaṃ daivameva ca /
sukhaduḥkhe priye dveṣye caritvā pūrvameva ca //

kṛtāntavidhisaṃyuktaḥ sarvo lokaḥ prapadyate /
gataṃ gacchanti cādhvānaṃ sarvabhūtāni sarvadā //

kālasaṅkhyānasaṅkhyeyaṃ sṛṣṭisthitiparāyaṇam / taṃ bhāṣamāṇaṃ bhagavānuśanā pratyabhāṣata /
imānduṣṭapralāpāṃstvaṃ tāta kasmātprabhāṣate //
vṛtra uvāca /

pratyakṣametadbhavatastathā'nyeṣāṃ manīṣiṇām /
mayā yajjayalubdhena purā taptaṃ mahattapaḥ //

gandhānādāya bhūtānāṃ rasāṃśca vividhānapi /
avardhaṃ trīnsamākramya lokānvai svena tejasā //

jvālāmālāparikṣipto vaihāyasagatistathā /
ajeyaḥ sarvabhūtānāmāsaṃ nityamapetabhīḥ //

aiśvaryaṃ tapasā prāptaṃ bhraṣṭaṃ tacca svakarmabhiḥ /
dhṛtimāsthāya bhagavanna śocāmi tatastvaham //

yuyutsatā mahendreṇa purā sārdhaṃ mahātmanā /
tato me bhagavāndṛṣṭo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ //

vaikuṇṭhaḥ puruṣo'nantaḥ śuklo viṣṇuḥ sanātanaḥ /
muñjakeśo hariśmaśruḥ sarvabhūtapitāmahaḥ //

nūnaṃ tu tasya tapasaḥ sāvaśeṣaṃ mamāsti vai /
yadahaṃ praṣṭumicchāmi bhavantaṃ karmaṇaḥ phalam //

aiśvaryaṃ vai mahadbrahmanvarṇe kasminpratiṣṭhitam /
nivartate cāpi punaḥ kathamaiśvaryamuttamam //

bhavanti kasmādbhūtāni pravartante yathā punaḥ /
kiṃ vā phalaṃ paraṃ prāpya jīvastiṣṭhati śāśvataḥ //

kena vā karmaṇā śakyamatha jñānena kena vā /
brahmarṣe tatphalaṃ prāptuṃ tanme vyākhyātumarhasi //

itīdamuktaḥ sa munistadānīṃ pratyāha yattacchṛṇu rājasiṃha /
mayocyamānaṃ puruṣarṣabha tva mananyacittaḥ saha sodarīyaiḥ //