Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.281

12.281.1

atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
nāradasya ca saṃvādaṃ devalasyāsitasya ca //

12.281.2

āsīnaṃ devalaṃ vṛddhaṃ buddhvā buddhimatāṃ varam /
nāradaḥ paripapraccha bhūtānāṃ prabhavāpyayam //
nārada uvāca /

12.281.3

kutaḥ sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ brahmansthāvarajaṅgamam /
pralaye ca kamabhyeti tadbhavānprabravītu me //
asita uvāca /

12.281.4

yebhyaḥ sṛjati bhūtāni kālo bhāvapracoditaḥ /
mahābhūtāni pañceti tānyāhurbhūtacintakāḥ //

12.281.5

tebhyaḥ sṛjati bhūtāni kāla ātmapracoditaḥ /
etebhyo yaḥ paraṃ brūyādasadbrūyādasaṃśayam //

12.281.6

viddhi nārada pañcaitāñśāśvatānacalāndhruvān /
mahatastejaso rāśīnkālaṣaṣṭhānsvabhāvataḥ //

12.281.7

āpaścaivāntarikṣaṃ ca pṛthivī vāyupāvakau /
asiddhiḥ parametebhyo bhūtebhyo muktasaṃśayam //

12.281.8

nopapattyā na vā yuktyā tvasadbrūyādasaṃśayam /
vetthaitānabhinirvṛttānṣaḍete yasya rāśayaḥ //

12.281.9

pañcaiva tāni kālaśca bhāvābhāvau ca kevalau /
aṣṭau bhūtāni bhūtānāṃ śāśvatāni bhavāvyayau //

12.281.10

abhāvabhāviteṣveva tebhyaśca prabhavantyapi /
vinaṣṭo'pyanutānyeva janturbhavati pañcadhā //

12.281.11

tasya bhūmimayo dehaḥ śrotramākāśasambhavam /
sūryāccakṣurasurvāyoradbhyastu khalu śoṇitam //

12.281.12

cakṣuṣī nāsikākarṇau tvak jihveti ca pa़ñcamī /
indriyāṇīndriyārthānāṃ jñānāni kavayo viduḥ //

12.281.13

darśanaṃ śravaṇaṃ ghrāṇaṃ sparśanaṃ rasanaṃ tathā /
upapattyā guṇānviddhi pañca pañcasu dhātuṣu //

12.281.14

rūpaṃ gandho rasaḥ sparśaḥ śabdaścaivātha tadguṇāḥ /
indriyairupalabhyante pañcadhā pañca pañcabhiḥ //

12.281.15

rūpaṃ gandhaṃ rasaṃ sparśaṃ śabdaṃ caivātha tadguṇān /
indriyāṇi na budhyante kṣetrajñastaistu budhyate //

12.281.16

cittamindriyasanghātātparaṃ tasmātparaṃ manaḥ /
manasastu parā buddhiḥ kṣetrajño buddhitaḥ paraḥ //

12.281.17

pūrvaṃ cetayate janturindriyairviṣayānpṛthak / vicārya manasā paścādatha buddhyā vyavasyati /
indriyairupasṛṣṭārthānmatvā yastvadhyavasyati //

12.281.18

cittamindriyasanghātaṃ mano buddhistathā'ṣṭamī /
aṣṭau jñānendriyāṇyāhuretānyadhyātmacintakāḥ //

12.281.19

pāṇiṃ pādaṃ ca pāyuṃ ca mehanaṃ pañcamaṃ mukham /
iti saṃśabdyamānāni śṛṇu karmendriyāṇyapi //

12.281.20

jalpanābhyavahārārthaṃ mukhamindriyamucyate /
gamanendriyaṃ tathā pādau karmaṇaḥ karaṇe karau //

12.281.21

pāyūpasthaṃ visargārthamindriye tulyakarmaṇī /
visarge ca purīṣasya visarge cāpi kāmike //

12.281.22

manaḥ ṣaṣṭhānyathaitāni vācā samyagyathāgamam /
jñānaceṣṭendriyaguṇāḥ sarveṣāṃ śabditā mayā //

12.281.23

indriyāṇāṃ svakarmabhyaḥ śramāduparamo yadā /
bhavatīndriyasannyāsādatha svapiti vai naraḥ //

12.281.24

indriyāṇāṃ vyuparame mano'vyuparataṃ yadi /
sevate viṣayāneva taṃ vidyātsvapnadarśanam //

12.281.25

sātvikāścaiva ye bhāvāstathā rājasatāmasāḥ /
karmayuktāḥ praśaṃsanti sātvikānnetarāṃstathā //

12.281.26

ānandaḥ karmaṇāṃ siddhiḥ pratipattiḥ parā gatiḥ /
sātvikasya nimittāni bhāvānsaṃśrayase smṛtiḥ //

12.281.27

jantuṣvekatameṣvevaṃ bhāvaṃ yo vā samāsthitaḥ /
bhāvayorīpsitaṃ nityaṃ pratyakṣaṃ gamanaṃ dvayoḥ //

12.281.28

indriyāṇi ca bhāvāśca guṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ /
teṣāmaṣṭādaśo dehī yaḥ śarīre sa śāśvataḥ //

12.281.29

athavā saśarīrāste guṇāḥ sarve śarīriṇām /
saṃśritāstadviyoge hi saśarīrā na santi te //

12.281.30

athavā saṃvibhāgena śarīraṃ pāñcabhautikam / ekaśca daśa cāṣṭau ca guṇāḥ saha śarīriṇām /
ūṣmaṇā saha viśo vā sanghātaḥ pāñcabhautikaḥ //

12.281.31

mahānsandhārayatyetaccharīraṃ vāyunā saha /
satyaprabhāvayuktasya nimittaṃ dehabhedane //

12.281.32

tathaivotpadyate kiñcitpañcatvaṃ gacchate tathā / puṇyapāpavināśānte puṇyapāpasamīritaḥ /
dehaṃ viśati kālena tato'yaṃ karmasambhavam //

12.281.33

hitvāhitvā hyayaṃ praiti dehāddehaṃ kṛtāśrayaḥ /
kālasañcoditaḥ kṣetrī viśīrṇādvā gṛhādgṛham //

12.281.34

taṃ tu naivānutapyante prājñā niścitaniścayāḥ /
kṛpaṇāstvanutapyante janāḥ sambandhimāninaḥ //

12.281.35

na hyayaṃ kasyacitkaścinnāsya kaścana vidyate /
bhavatyeko hyayaṃ nityaṃ śarīre sukhaduḥkhakṛt //

12.281.36

naiva sañjāyate janturna ca jātu vipadyate /
yāti dehamayaṃ muktvā kadācitparamāṃ gatim //

12.281.37

puṇyapāpamayaṃ dehaṃ kṣapayankarmasankṣayāt /
kṣīṇadehaḥ punardehī brahmatvamupagacchati //

12.281.38

puṇyapāpakṣayārthaṃ hi sāṅkhyajñānaṃ vidhīyate /
tatkṣaye hṛdi paśyanti brahmabhāve parāṃ gatim //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc