Mahabharata · Chapter 12.280
mokṣaḥ pitāmahenokta upāyānnānupāyataḥ /
tamupāyaṃ yathānyāyaṃ śrotumicchāmi bhārata //
bhīṣma uvāca /
tvayyevaitanmahāprājña yuktaṃ nipuṇadarśanam /
yadupāyena sarvārthaṃ nityaṃ mṛgayase'nagha //
karaṇe ghaṭasya yā buddhirghaṭotpattau na sā matā /
evaṃ dharmābhyapāyeṣu nānyaddharmeṣu kāraṇam //
pūrve samudre yaḥ panthāḥ sa na gacchati paścimam /
ekaḥ panthā hi mokṣasya tanme vistarataḥ śṛṇu //
kṣamayā krodhamucchindyātkāmaṃ sankalpavarjanāt /
satvasaṃsevānaddhīro nidrāmucchettumarhati //
apramādādbhayaṃ rakṣecchvāsaṃ kṣetrajñaśīlanāt /
icchāṃ dveṣaṃ ca kāmaṃ ca dhairyeṇa vinivartayet //
bhramaṃ sammohamāvartamabhyāsādvinivartayet /
nidrāṃ cāpratibhāṃ caiva jñānābhyāsena tattvavit //
upadravāṃstathā rogānhitajīrṇamitāśanāt /
lobhaṃ mohaṃ ca santoṣādviṣayāṃstattvadarśanāt //
anukrośādadharmaṃ ca jayeddharmamavekṣayā /
āyatyā ca jayedāśāmarthaṃ saṅgavivarjanāt //
anityatvena ca snehaṃ kṣudhaṃ yogena paṇḍitaḥ /
kāruṇyenātmano mānaṃ tṛṣṇāṃ ca paritoṣataḥ //
utthānena jayettandrīṃ vitarkaṃ niścayājjayet /
maunena bahubhāṣāṃ ca śauryeṇa ca bhayaṃ jayet //
yacchedvāṅbhanasī buddhyā tāṃ yacchejjñānacakṣuṣā /
jñānamātmā mahānyacchettaṃ yacchejjñānamātmanaḥ //
tadetadupaśāntena boddhavyaṃ śucikarmaṇā /
yogadoṣānsamucchidyātpañca yānkavayo viduḥ //
kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca bhayaṃ svapnaṃ ca pañcamam /
parityajya niṣeveta tathemānyogasādhanān //
dhyānamadhyayanaṃ dānaṃ satyaṃ hrīrārjavaṃ kṣamā /
śaucamāhārataḥ śuddhirindriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ //
etairvivardhate tejaḥ pāpmānamapahanti ca /
sidhyanti cāsya sankalpā vijñānaṃ ca pravartate //
dhūtapāpaḥ sa tejasvī ladhvāhāro jitendriyaḥ /
kāmakrodhau vaśe kṛtvā ninīṣedbrahmaṇaḥ padam //
amūḍhatvamasaṅgitvaṃ kāmakrodhavivarjanam /
adainyamanudīrṇatvamanudvego vyavasthitiḥ //
eṣa mārgo hi mokṣasya prasanno vimalaḥ śuciḥ /
tathā vākkāyamanasāṃ niyamaḥ kāmato'nyathā //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0