Mahabharata · Chapter 12.250

proktā gṛhasthavṛttiste vihitā yā manīṣibhiḥ /
tadanantaramuktaṃ yattannibodha yudhiṣṭhira //
vyāsena kathitaṃ pūrvaṃ putrāya sumahātmane /
vyāsa uvāca /

kraya----tvavadhṛyaināṃ tṛtīyāṃ vṛttimuttamām /
saṃyogavrata----vānaprasthāśramaukasām //

śrūyatāṃ putra bhadraṃ te sarvalokāśramātmanām /
prekṣāpūrvaṃ yadā pattyedvalīpalitamātmanā //

apatyasyaiva cāpaṇyaṃ vanameva tadā'śrayet //

tṛtīyamāyuṣo bhāgaṃ vānaprasthāśrame vaset /
tānevāgnīnpastviredyajamāno di--kasaḥ //

niya------niyatārāhaḥ ṣaṣṭhabhakto ---ttavāna /
tadāgrahātraṃ to --- yajñāṅgāṃ va sarvaśaḥ //

avaikṛṣṭaṃ vrīhiyava nīvāre vighasāni ca /
havīṃṣi samprayaccheta makheṣvatrāpi pañcasu //

vānapraskhāśrame'pyetāścatasro vṛttayaḥ smṛtāḥ /
sadyaḥ prakṣālakāḥ kecitkecinmāsikasañcayāḥ //

vārṣikaṃ sañcayaṃ kecitketiddvādaśavārṣikam /
kurvantyatithipūjārthaṃ yajñatantrārthameva vā //

abhrāvakāśā varṣāsu hemante jalasaṃśrayāḥ /
grīṣme ca pañcatapasaḥ śaśvacca mitabhojanāḥ //

bhūmau viparivartante tiṣṭhanti prapadairapi /
sthānāsanairvartayanti sa vaneṣvabhiṣiñcate //

dantolūkhalikāḥ kecidaśmakuṭṭāstathā pare /
śuklapakṣe pibantyeke yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt //

kṛṣṇapakṣe pibantyanye bhuñjate vā yathāgatam /
mūlaireke phalaireke puṣpaireke dṛḍhavratāḥ //

vartayanti yathānyāyaṃ vaikhānasamataṃ śritāḥ /
etāścānyāśca vividhā dīkṣāsteṣāṃ manīṣiṇām //

caturthaścaupaniṣado dharmaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ / vānaprasthādgṛhasthācca tato'nyaḥ sampravartate /
asminneva yuge tāta vitaistatvārthadarśibhiḥ //

agastyaḥ saptaṛṣayo madhucchando'dhamarṣaṇaḥ /
sānkṛtiḥ sudivātaṇḍiryathāvāso kṛtaśramaḥ //

ahovīryastathā kāvyastāṇḍyo medhātithidu / balavānkarṇanirvākaḥ śūnyapālaḥ kṛtaśrama----- /
ete dharme suvidvāṃsastataḥ svargamusāgamana //

tāta pratyakṣadharmāṇastathā kāthavārā gaṇāḥ /
ṛṣīṇāmugratapasāṃ dharmanaipuṇedarśinām //

anye cāparimeyāśca brāhmaṇā vanamaśritatāḥ /
vaikhātasā vālakhilyāḥ saikatācca tathā pare //

karmabhiste nirānandā dharmanityā jitendriyāḥ /
gatāḥ pratyakṣadharmāṇaste sarve vanamāśritāḥ //

anakṣatrāstvanādhṛṣyā dṛśyate jyotiṣāṃ gaṇāḥ /
jarayā ca paridyūnā vyādhinā ca prapīḍitāḥ //

caturthe cāyuṣaḥ śeṣe vānaprasthāśramaṃ tyajet /
sādyaskāṃ sannirupyeṣṭiṃ sarvavedasadakṣiṇām //

ātmayājī so'tmaratirātmakrīḍātmasaṃśrayaḥ /
ātmanyagnīnsamāropya tyaktvā sarvaparigrahān //

sādyaskāṃśca yajedyajñāniṣṭīścaiveha sarvadā /
yadaiva yājināṃ yajñādātmanījyā pravartate //

trīṃścaivāgnīṃstyajetsamyagātmanyevātmamokṣaṇāt /
prāṇebhyo yajuṣāṃ pañca ṣaṭ् prāśnīyādakutsayan //

keśalomanakhānvāpya vānaprastho munistataḥ /
āśramādāśramaṃ puṇyaṃ pūto gacchati karmabhiḥ //

abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaḥ pravrajeddvijaḥ /
lokāstejomayāstasya pretya cānantyamaśnute //

suśīlavṛtto vyapanītakalmaṣo naceha nāmutra ca kartumīhate /
aropamoho gatasandhivigraho bhavedudāsīnavadātmavinnaraḥ //

yameṣu caivānugateṣu na vyathe tsvaśāstramūtrāhutimantravikramaḥ /
bhavedyatheṣṭā gatirātmayājino na saṃśayo dharmapare jitendriye //

tataḥ paraṃ śreṣṭhamatīva sadguṇai radhiṣṭhitaṃ trīnadhivṛttimuttamam /
caturthamuktaṃ paramāśramaṃ śṛṇu prakīrtyamānaṃ paramaṃ parāyaṇam //