Mahabharata · Chapter 12.244
eṣā pūrvatarā vṛttirbrāhmaṇasya vidhīyate /
jñānavāneva karmāṇi kurvansarvatra siddhyati //
tatra cenna bhavedevaṃ saṃśayaḥ karmaniścaye /
kintu karmasvabhāvo'yaṃ jñānaṃ karmeti vā punaḥ //
tatra vedavivitsāyāṃ jñānaṃ cetpuruṣaṃ prati /
upapattyupalabdhibhyāṃ varṇayiṣyāmi tacchṝṇu //
pauruṣaṃ kāraṇaṃ kecidāhuḥ karmasu mānavāḥ /
daivameke praśaṃsanti svabhāvamapare janāḥ //
pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥ /
trayametatpṛthagbhūtamavivekaṃ tu kecana //
etadevaṃ ca naivaṃ na ca cobhe nānubhe tathā /
karmasthā viṣayaṃ brūyuḥ satvasthāḥ samadarśinaḥ //
tretāyāṃ dvāpare caiva kalijāśca sasaṃśayāḥ /
tapasvinaḥ praśāntāśca satvasthāśca kṛte yuge //
apṛthagdarśanāḥ sarve ṛksāmasu yajuḥṣu ca /
kāmadvaṣau pṛthagdṛṣṭvā tapaḥ kṛta upāsate //
tapodharmeṇa saṃyuktastaponityaḥ susaṃśitaḥ /
tena sarvānavāpnoti kāmānyānmanasecchati //
tapasā tadavāpnoti yadbhūtaṃ sṛjate jagat /
tadbhūtaśca tataḥ sarvabhūtānāṃ bhavati prabhuḥ //
taduktaṃ vedavādeṣu gahanaṃ vedadarśibhiḥ /
vedānteṣu punarvyaktaṃ kramayogena lakṣyate //
ārambhayajñāḥ kṣavrāśca haviryajñā viśaḥ smṛtāḥ /
paricārayajñāḥ śūdrāśca japayajñā dvijātayaḥ //
pariniṣṭhitakāryo hi svādhyāyena dvijo bhavet /
kuryādanyanna vā kuryānmaitro brāhmaṇa ucyate //
tretādau sakalā vedā yajñā varṇāśramāstathā /
saṃrodhādāyuṣastvete vyasyante dvāpare yuge //
dvāpare viplavaṃ yānti vedāḥ kaliyuge tathā /
dṛśyante nāpi dṛśyante kalerante punaḥ kila //
utsīdanti svadharmāśca tatrādharmeṇa pīḍitāḥ /
gavāṃ bhūmeśca ye cāpāmoṣadhīnāṃ ca ye rasāḥ //
adharmāntarhitā vedā vedadharmāstathā'śramāḥ /
vikriyante svadharmāśca sthāvarāṇi carāṇi ca //
yathā sarvāṇi bhūtāni vṛṣṭathā tṛpyanti prāvṛṣi /
sṛjante sarvato'ṅgāni tathā vedā yugeyuge //
vihitaṃ kālanānātvamanādinidhanaṃ ca yat /
kīrtitaṃ yatpurastātte yataḥ saṃyānti ca prajāḥ //
yaccedaṃ prabhavaḥ sthānaṃ bhūtānāṃ saṃyamo yamaḥ /
svabhāvenaiva vartante dvandvasṛṣṭāni bhūriśaḥ //
sargaḥ kālo dhṛtirvedāḥ kartā kāryaṃ kriyāphalam /
etatte kathitaṃ tāta yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0