Mahabharata · Chapter 12.236

kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ kiṃvidyaḥ kimparākramaḥ /
prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ yatparaṃ prakṛterdhruvam //
bhīṣma uvāca /

mokṣadharmeṣu niyato ladhvāhāro jitendriyaḥ /
prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ tatparaṃ prakṛterdhruvam //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
jaigīṣavyasya saṃvādamasitasya ca bhārata //

mahādevāntare vṛttaṃ devyāścaivāntare tathā / yathāvacchṛṇu rājendra jñānadaṃ pāpanāśanam //

jaigīṣavyaṃ nahāprajñaṃ dharnāṇāmāgatāgamam /
akrudhyantamahṛṣyantamasito devalo'bravīt //

na prīmase bandyamāno nindyamāno na kupyase /
kā te prajñā kutaścaiṣā kiṃ te tasyāḥ parāyaṇam //
bhīṣma uvāca /

iti tenānuyuktaḥ sa tamṛpāca mahātapāḥ /
mahadvākyaprasandigdhaṃ puṣkalārthapadaṃ śuci //
jaigīṣavya uvāca /

yā yatiyau parā niṣṭhā yā śāntiḥ puṇyakarmaṇām /
tāṃ te'haṃ saṃ pravakṣyāmi yāṃ māṃ pṛcchasi vai dvija //

ninvatsu vā saptā nityaṃ praśaṃsatsu ca devala /
nihavanti ca ye teṣāṃ samayaṃ sukṛtaṃ ca yat //

uktāśca na vivakṣyanti vaktāramahite hitam /
pratihantuṃ na cecchanti hantāraṃ vai manīṣiṇaḥ //

nāprāptamanuśocanti prāptakālāni kurvate /
na cātītāni śocanti na caitānpratijānate //

samprāptānāṃ ca pūjyānāṃ kāmādartheṣu devala /
yathopapattiṃ kurvanti śaktimanto dhṛtavratāḥ //

pakvavidyā mahāprājñā jitakrodhā jitendriyāḥ /
manasā karmaṇā vācā nāparādhyanti kasyacit //

anīrṣavo na conyonyaṃ vihiṃsanti kadācana /
na ca jātūpatapyante dhīrāḥ parasamṛddhibhiḥ //

nindāpraśaṃse cātyarthaṃ na vadanti parasya ca /
na ca nindāpraśaṃsābhyāṃ vikriyante kadācana //

sarvataśca praśāntā ye sarvabhūtahite ratāḥ /
na kudhyanti sa hṛṣyanti nāparādhyanti kasyacit //

vimucya hṛdayagranthiṃ caṅkamyante yathāsukham /
na caiṣāṃ bāndhavāḥ santi ye cānyeṣāṃ ca bāndhavāḥ //

amitrāśca na santyeṣāṃ ye cāmitrā na kasyacit /
ya evaṃ kurvate martyāḥ sukhaṃ jīvanti sarvadā //

ye dharmaṃ cānurudhyante dharmajñā dvijasattamāḥ /
ye hyato vicyutā mārgātte hṛṣyantyudvijanti ca //

āsthitastamahaṃ mārgamasūyiṣyāmi kaṃ katham /
nindyamānaḥ praśasto vā hṛṣyeyaṃ kena hetunā //

yadyadicchanti tattasmādadhigacchanti mānavāḥ /
na me nindāpraśaṃsābhyāṃ hrāsavṛddhī bhaviṣyataḥ //

amṛtasyeva santṛpyedavamānasya tattvavit /
viṣasyevodvijennityaṃ sammānasya vicakṣaṇaḥ //

avajñātaḥ sukhaṃ śete iha cāmutra cobhayoḥ /
vimuktaḥ sarvapāpebhyo yo'vamantā sa budhyate //

parāṃ gatiṃ ca ye kecitprārthayanti manīṣiṇaḥ /
etadvrataṃ samāśritya sukhamedhanti te janāḥ //

sarvataśca samāhṛtya kratūnsarvāñjitendriyaḥ /
prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ yatparaṃ prakṛterdhruvam //

nāsya devā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ /
padamanvavarohanti prāptasya paramāṃ gatim //

etacchrutvā munestasya vacanaṃ devalastathā /
tadadhīno bhavacchiṣyaḥ sarvadvandvaviniṣṭhitaḥ //

athānyattu purāvṛtaṃ jaigīṣavyasya dhīmataḥ /
śṛṇu rājannavahitaḥ sarvajñānasamanvitaḥ //

yamāhuḥ sarvalokeśaṃ sarvalokanamaskṛtam /
aṣṭamūrti jaganmūrtimiṣṭasandhivibhūṣitam //
yaṃ prāptā na viṣīdanti na śocantyudvijanti ca //

yasya svābhāvikī śaktiridaṃ viśvaṃ carācaram /
yāti sajjati sarvātmā sa devaḥ parameśvaraḥ //

meroruttarapūrve tu sarvaratnavibhūṣite /
acintye vimale sthāne sarvartukusumānvite //

vṛkṣaiśca śobhite nityaṃ divyavāyusamīrite /
nānābhūtagaṇairyuktaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ //

tatra vidyādharagaṇā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
lokapālāḥ samudrāśca nadyaḥ śailāḥ sarāṃsi ca //

ṛṣayo vālakhilyāśca yajñāḥ stobhāhvayāstathā /
upāsāñcakrire devaṃ prajānāṃ patayastathā //

tatra rudro mahādevo devyā caiva sahomayā /
āste vṛṣadhvajaḥ śrīmānsomasūryāgnilocanaḥ //

tatraivaṃ devamālokya devī dhātrī vibhāvarī /
umā devī pareśānamapṛcchadvinayānvitā //

arthaḥ ko'thārthaśaktiḥ kā bhagavanbrūhi me'rthitaḥ /
tayaivaṃ paripṛṣṭo'sau prāha devo maheśvaraḥ //

artho'hamarthaśaktistvaṃ bhoktā'haṃ bhojyameva ca /
rūpaṃ viddhi mahābhāge prakṛtistvaṃ paro hyaham //

ahaṃ viṣṇurahaṃ brahmā hyahaṃ yajñastathaiva ca / āvayorna ca bhedo'sti paramārthastato'bale /
tathāpi vidmaste bhedaṃ kiṃ māṃ tvaṃ paripṛcchasi //

evamuktā tataḥ prāha hyadhikaṃ hyetayorvada /
śreṣṭhaṃ veda mahādeva nama ityeva bhāminī //

tadantare sthito vidvānvasurūpo mahāmuniḥ /
jaigīṣavyaḥ smayanprāha hyartha ityeva nādayan //

śreṣṭhonyo'smānmahīpiṇḍā tallīnā śaktirāparā /
mudrikādiviśeṣeṇa vistṛtā sambhṛteti ca //

tacchrutvā vacanaṃ devī kosāvityabravīdruṣā /
vākyamasyādya sambhaṅktvā proktavāniti śankaram //

tacchrutvā nirgato dhīmānāśramaṃ svaṃ mahāmuniḥ /
sthānātsvargagaṇe vidvānyogaiśvaryasamanvitaḥ //

tataḥ prahasya bhagavānsarvapāpaharo haraḥ /
prāha devīṃ praśāntātmā jaigīṣavyo mahāmuniḥ //

bhakto mama sakhā caiva śiṣyaścātra mahāmuniḥ /
jaigīṣavya iti khyātaḥ proktvāsā nirgataḥ śubhe //

tacchrutvā sā'tha sankruddhā na nyāyyaṃ tena vai kṛtam /
vikṛtā'haṃ tvayā deva muninā ca tathākṛtā //

ata*jñādayadeveśa madhye prāptaṃ na tacchrutam /
tacchrutvā bhagavānāha mahādevaḥ pinākadhṛt //

nirapekṣo muniryogī māmupāśritya saṃsthitaḥ /
nirdvandvaḥ satataṃ dhīmānsamarūpasvabhāvadhṛt //

tasmātkṣamasva taṃ devi rakṣitavyastvayā ca saḥ //

ityuktā prāha sā devī munestasya mahātmanaḥ /
nirāśatvamahaṃ draṣṭumicchāmyantakanāśana //

tatheti coktvā tāṃ devo vṛṣamāruhya satvaram /
devagandharvasaṅghaiśca stūyamāno jagatpatiḥ //

ajarāmaraśuddhātmā yatrāste sa mahāmuniḥ /
itastataḥ samāhṛtya vīrasanghairmahāyaśāḥ //

dehaprāvaraṇārthaṃ vai saṃsaransa tadā muniḥ / pratyudgamya mahādevaṃ yathārhaṃ pratipūjya ca /
punaḥ sa pūrvavatkathāṃ sūcyā sūtreṇa sūcayat //

tamāha bhagavāñśambhuḥ kiṃ pradāsyāmi te mune /
vṛṇīṣva mattaḥ sarvaṃ tvaṃ jaigīṣavya yadīcchasi //

nāvalokayamānastu devadevaṃ mahāmuniḥ / anavāptaṃ na paśyāmi tvatto govṛṣabhadhvaja /
kṛtārthaḥ paripūrṇo'haṃ yatte kāryaṃ tu gamyatām //

prahasaṃstu punaḥ śarvo vṛṇīṣveti tamabravīt /
avaśyaṃ hi varo prattaḥ śrāvyaṃ varamanuttamam //

jaigīṣavyastamāhedaṃ śrotavyaṃ ca tvayā mama /
sūcīmanu mahādeva sūtraṃ samanugacchataḥ //

tataḥ prahasya bhagavāngaurīmālokya śaṅkaraḥ /
svasthānaṃ prayayau hṛṣṭaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ //

etatte kathitaṃ rājanyasmāttvaṃ paripṛcchasi / nirdvandvā yogino nityāḥ sarvaśaste svayambhuvaḥ //