Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.221

12.221.1

janako naradevastu jñāpitaḥ paramarṣiṇā /
punarevānupapraccha sāmparāye bhavābhavau //

12.221.2

bhagavanyadidaṃ pretya sañjñā bhavati kasyacit /
evaṃ sati kimajñānaṃ jñānaṃ vā kiṃ kariṣyati //

12.221.3

vivādādeva siddho'sau kāraṇasyeva vedanā /
cetano vidyate hyatra haitukaṃ ca manogatam //

12.221.4

āgamādeva siddho'sau svatāḥ siddhā iti śrutiḥ /
vartate pṛthaganyonyaṃ na hyapaḥśritya karmasu //

12.221.5

cetano hyaṃśavastatra svamūrtaṃ dhārayantyataḥ / svabhāvaṃ pauruṣaṃ karma hyātmānaṃ tamupāśritam /
tamāśritya pravartante dehino dehabandhanāḥ //

12.221.6

guṇajñānamabhijñānaṃ tasya liṅgānuśabdayat /
pṛthivyādiṣu bhūteṣu tattadāhurnidarśanam //

12.221.7

ātmā'sau vartate bhinnastatratatra samanvitaḥ /
paramātmā tathīvaiko deve'sminniti vai śrutiḥ //

12.221.8

ākāśaṃ vāyurūṣbhā ca sneho yaccāpi pārthivam /
yathā tridhā pravartante tathā'sau puruṣaḥ smṛtaḥ //

12.221.9

papasyantarhitaṃ yadvattadvadvyāptaṃ mahātmakam /
pūrvaṃ naiścaryayogena tasmādetanna śepavān //

12.221.10

śabdāḥ kālaḥ kriyā deho mamaikasvaiva kalpanā /
svabhāvaṃ tanmayaṃ tvedaṃ māyārūpaṃ tu bhedavat //

12.221.11

nānākhyaṃ paraṃ śuddhaṃ nirvikalpaṃ parātmakam /
liṅgādi devamadhyāste jñānaṃ devasya tattathā //

12.221.12

cinmayo'yaṃ hi nādākhyaḥ śabdaścāsau mano mahān /
gatimānuta sandhatte varṇamattatpadānvitam //

12.221.13

kāyo nāsti ca teṣāṃ vai avakāśastathā param /
etenoḍhā iti cākhyātāḥ sarve te dharmadūṣakāḥ //

12.221.14

avandhanamavijñānājjñānaṃ tadbhuvamavyayam /
nānābhedavikalpane yeṣāmātmā smṛtaḥ sadā //

12.221.15

prakṛteraparasteṣāṃ bahavo'pyātmavādinaḥ / virodho hyātmasanmāyāṃ na teṣāṃ siddha eva hi /
anyadā ca gṛhītai-----vedabāhyāstataḥ smṛtāḥ //

12.221.16

ekānekātmakaṃ teṣāṃ pratiṣedho hi bhedanut /
tasmādvedasya hṛdayamadvaidhyamiti viddhi tat //

12.221.17

vedādṛṣṭerayaṃ lokaḥ sarvārtheṣu pravartate /
tasmācca smṛtayo jātāḥ setihāsāḥ pṛthagvidhāḥ //

12.221.18

na yanna sādhyaṃ tadbrahma nādimadhyaṃ na cāntavat /
indriyāṇi ca bhūrīṇi parā ca prakṛtirmanaḥ //

12.221.19

ātmā ca paramaḥ śuddhaḥ prokto'sau paramaḥ pumān //

12.221.20

utpattilakṣaṇaṃ cedaṃ viparītamathobhayoḥ / yo vetti prakṛtiṃ nityaṃ tathā caivātmanastu tām /
pradahatyeṣa karmākhyaṃ dāvodbhūta ivānalaḥ //

12.221.21

cinmātraparamaḥ śuddhaḥ sarvākṛtiṣu vartate //

12.221.22

ākāśakalpaṃ vimalaṃ nānāśaktisamanvitam / tāpanaṃ sarvabhūtānāṃ jyotiṣāṃ madhyamasthitim /
duḥkhamasti na nirduḥkhaṃ tadvidvānna ca lipyati //

12.221.23

asāvaśnāti yadvattadvamaro'śnāti yanmadhu /
evameva mahānātmā nātmānamavabudhyate //

12.221.24

evambhūtastvamityatra svādhito buddhyate parama / budhasya bodhanaṃ tatra kriyate sadbhirityuta /
na budhasyeti vai kaścinna tathāvacchṛṇuṣva me //

12.221.25

śokamasya na gatvā te śāstrāṇāṃ śāstradasyavaḥ /
lokaṃ nidhnanti sambhinnā jñātinotra vadantyuta //

12.221.26

evaṃ tasya vibhoḥ kṛtyaṃ dhāturasya mahātmanaḥ /
kṣamanti te mahātmānaḥ sarvadvandvavivarjitāḥ //

12.221.27

ato'nyathā mahātmānamanyathā pratipadyate /
kiṃ tena na kṛtaṃ pāpaṃ coreṇātmāpahāriṇā //

12.221.28

tasya saṃyogayogena śucirapyaśucirbhavet /
aśuciśca śuciścāpi jñānāddehādayo yathā //

12.221.29

dṛśyaṃ na caiva dṛṣṭaṃ syāddṛṣṭaṃ dṛśyaṃ tu naiva ca //

12.221.30

atītatritayāḥ siddhā jñānarūpeṇa sarvadā /
evaṃ na pratipadyante rāgamohamadānvitāḥ //

12.221.31

vedabāhyā durātmānaḥ saṃsāre duḥkhabhāginaḥ /
āgamānugatajñānā buddhiyuktā bhavanti te //

12.221.32

buddhyā bhavati buddhyā tvaṃ yadbuddhaṃ cātmarūpavat /
tamasyandhe na sandehātparaṃ yānti na saṃśayaḥ //

12.221.33

nityanaimittikānkṛtvā pāpahānimavāpya ca /
śuddhasatvā mahātmāno jñānanirdhūtakalmaṣāḥ //

12.221.34

asaktāḥ parivartante saṃsarantyatha vāyuvat /
na yujyante'thavā kleśairahambhāvodbhavaiḥ saha //

12.221.35

itastataḥ samāhṛtya jñānaṃ nirvarṇayantyuta /
jñānānvitastamo hanyādarkavatsa mahāmatiḥ //

12.221.36

evamātmānamanvīkṣya nānāduḥkhasamanvitam /
dehaṃ paṅkamale magnaṃ nirmalaṃ paramārthataḥ //

12.221.37

tamevaṃ sarvaduḥkhāttu mocayetparamātmavān / brahmacaryavratopetaḥ sarvasaṅgabahiṣkṛtaḥ /
laghvāhāro viśuddhātmā paraṃ nirvāṇamṛcchati //

12.221.38

indriyāṇi mano vāyuḥ śoṇitaṃ māṃsamasthi ca /
ānupūrvyādvinaśyanti svaṃ dhātumupayānti ca //

12.221.39

kāraṇānugataṃ kāryaṃ yadi tacca vinaśyati /
aliṅgasya kathaṃ liṅgaṃ yujyate tanmṛṣā dṛḍham //

12.221.40

na tveva hetavaḥ santi ye kecinmūrtisaṃsthitāḥ /
amartyasya ca martyena sāmānyaṃ nopapadyate //

12.221.41

lokadṛṣṭo yathā jāteḥ svedajaḥ puruṣaḥ striyām /
kṛtānusmaraṇātsiddho vedagamyaḥ paraḥ pumān //

12.221.42

pratyakṣānugato vedo nāmahetubhiriṣyate //

12.221.43

yathā śākhā hi vai śākhā taroḥ sambadhyate tadā / śrutyā tathāparopyātmā dṛśyate so'pyaliṅgavān /
aliṅgasādhyaṃ tadbrahma bahavaḥ santi hetavaḥ //

12.221.44

lokayātrāvidhānaṃ ca dānadharmaphalāgamaḥ /
tadarthaṃ vedaśabdāśca vyavahārāśca laukikāḥ //

12.221.45

iti samyaṅbhanasyete bahavaḥ santi hetavaḥ /
etadastīdamastīti na kiñcitpratidṛśyate //

12.221.46

teṣāṃ vimṛśatāmevaṃ tattatsamabhidhāvatām /
kvacinniviśate buddhistatra jīryati vṛkṣavat //

12.221.47

evamarthairanarthaiśca duḥkhitāḥ sarvajantavaḥ /
āgamairapakṛṣyanti hastino hastipairyathā //

12.221.48

na jātu kāmaḥ kāmāmāmupabhogena śāmyati /
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhirvadhate //

12.221.49

arthāṃstathā'tyantaduḥkhābahāṃśca lipsanta eke bahavo viśuṣkāḥ /
mahattaraṃ duḥkhamabhiprapannā hitvā sukhaṃ mṛtyuvaśaṃ prayānti //

12.221.50

vināśino hyadhruvajīvitasya kiṃ bandhubhirmantraparigrahaiśca /
vihāya yo gacchati sarvameva kṣaṇena gatvā na nivartate ca //

12.221.51

svaṃ bhūmitoyānalavāyavo hi sadā śarīraṃ pratipālayanti /
itīdamālakṣya kuto ratirbhave dvināśino hyasya na karma vidyate //

12.221.52

idamanupadhivākyamacchalaṃ paramanirāmayamātmasākṣikam /
narapatiranuvīkṣya vismitaḥ punaranuyoktumidaṃ pracakrame //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc