Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.220

12.220.1

kena vṛttena vṛttajño janako mithilādhipaḥ /
jagāma mokṣaṃ dharmajño bhogānutsṛjya buddhimān //
bhīṣma uvāca /

12.220.2

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
yena vṛttena dharmajñaḥ sa jagāma mahatsukham //

12.220.3

janako janadevastu mithilāyāṃ janādhipa /
aurdhvadehikadharmāṇāmāsīdyukto vicintane //

12.220.4

tasya sma śatamācāryā vasanti satataṃ gṛhe /
darśayantaḥ pṛthagdharmānnānāpāṣaṇḍavādinaḥ //

12.220.5

sa teṣāṃ pretyabhāvena pretya gātau viniścaye /
āgamasthaḥ sa bhūyiṣṭhamātmatattvena tuṣyanti //

12.220.6

tatra pañcaśikho nāma kāpileyo mahāmuniḥ /
paridhāvanmahīṃ kṛtsnāṃ jagāma yalāmatha //

12.220.7

sarvasannyāsadharmāṇāṃ tattvajñānaniścaye /
suparyavasitārthaśca nirdvandvo naṣṭagaśayaḥ //

12.220.8

ṛṣīṇāmāhurekaṃ yaṃ kāmāda-----nṛṣu /
śāśvataṃ sukhamatyantamanvi---sudurlabham //

12.220.9

yamāhuḥ kapilaṃ sāṅkhyāḥ paramarṣi prajāpatim /
sametya tena rūpeṇa vismāpayati hi svayam //

12.220.10

āsureḥ prathamaṃ śiṣyaṃ yamāhuścirajīvinam /
pañcasrotasi yaḥ satramāste varṣasahasrikam //

12.220.11

tamāsīnaṃ samāgamya kāpilaṃ maṇḍalaṃ mahat / [pañcasrotasi niṣṇātaḥ pañcarātraviśāradaḥ /

12.220.12

pañcajñaḥ pañcakṛtpañcaguṇaḥ pañcaśikhaḥ smṛtaḥ.] puruṣāvasthamavyaktaṃ paramārthaṃ nyavedayat //

12.220.13

iṣṭvā satreṇa sampṛṣṭo bhūyaśca tapasā'suriḥ /
kṣetrakṣetrajñayorvyaktiṃ bubudhe devadarśanāt //

12.220.14

yattadekākṣaraṃ brahma nānārūpaṃ pradṛśyate / bodhāyanaparānviprānṛṣibhāvamupāgataḥ /
āsurirmaṇḍale tasminpratipede tadavyayam //

12.220.15

tasya pañcaśikhaḥ śiṣyo mānuṣyāḥ payasā bhṛtaḥ /
brāhmaṇī kapilā nāma kācidāsītkuṭumbinī //

12.220.16

tasyāḥ putratvamāgamya striyāḥ sa pibati stanau /
tataḥ sa kāpileyatvaṃ lebhe buddhiṃ ca naiṣṭhikīm //

12.220.17

etanme bhagavānāha kāpileyasya sambhavam /
tasya tatkāpileyatvaṃ sarvavittvamanuttamam //

12.220.18

sāmānyaṃ janakaṃ jñātvā dharmajñānāmanuttamam /
upetya śatamācāryānmohayāmāsa hetubhiḥ //

12.220.19

nirākariṣṇustānsarvāṃsteṣāṃ hetuguṇānvahūn / śrāvayāmāsa matimānmuniḥ pañcaśikho nṛpa //

12.220.20

janakastvabhisaṃraktaḥ kāpileyānudarśanāt /
utsṛjya śatamācāryānpṛṣṭhato'nujagāma tam //

12.220.21

tasmai paramakalyāya praṇatāya ca dharmataḥ /
abravītparamaṃ mokṣaṃ yataḥ sāṅkhyaṃ vidhīyate //

12.220.22

jātinirvedamuktvā sa karmanirvedamabravīt /
karmanirvedamuktvā ca sarvanirvedamabravīt //

12.220.23

yadarthaṃ dharmasaṃsargaḥ karmaṇāṃ ca phalodayaḥ /
tamanāśvāsikaṃ mohaṃ vināśi calamadhruvam //

12.220.24

dṛśyamāne vināśe ca pratyakṣe lokasākṣike /
āgamātparamastīti bruvannapi parājitaḥ //

12.220.25

ātmanā hyātmano nityaṃ kleśamṛtyujarāmayam /
ātmānaṃ manyate mohāttadasamyakparaṃ matam //

12.220.26

atha cedevamapyasti yalloke nopapadyate /
ajaro'yamamṛtyuśca rājā'sau manyate tathā //

12.220.27

asti nāstīti cāpyetattasminnasati lakṣaṇe /
kimadhiṣṭhāya tadbrūyāllokayātrāviniścayam //

12.220.28

pratyakṣaṃ hyetayormūlaṃ kṛtāntaitihyayorapi /
pratyakṣeṇāgamo bhinnaḥ kṛtānto vā na kaścana //

12.220.29

yatratatrānumāne'sminkṛtaṃ bhāvayato'pi ca /
nānyo jīvaḥ śarīrasya nāstikānāṃ mate smṛtaḥ //

12.220.30

reto vaṭakaṇīkāyāṃ ghṛtapākādhivāsanam /
jātiḥ smṛtirayaskāntaḥ sūryakānto'mbubhakṣaṇam //

12.220.31

pretya bhūtāpyayaścaiva devatābhyupayācanam /
mṛte karmanivṛttiśca pramāṇamiti niścayaḥ //

12.220.32

na tvete hetavaḥ santi ye kecinmūrtisaṃsthitāḥ /
amūrtasya hi mūrtena sāmānyaṃ nopapadyate //

12.220.33

avidyākarmaceṣṭānāṃ kecidāhuḥ punarbhave /
kāraṇaṃ lobhamohau tu doṣāṇāṃ ca niṣevaṇam //

12.220.34

avidyāṃ kṣetramāhurhi karmabījaṃ tathā kṛtam /
tṛṣṇāsañjananaṃ sneha eṣa teṣāṃ punarbhavaḥ //

12.220.35

tasminmūḍhe ca jagdhe ca dehe maraṇadharmiṇi /
anyo'sau jāyate pretastadāhustatvamakṣayam //

12.220.36

yadā svarūpataścānyo jātitaḥ śrutito'rthataḥ /
kathamasminsa ityevaṃ sambodhaḥ syādasaṃhitaḥ //

12.220.37

evaṃ sati ca kā prītirdānavidyātapobalaiḥ /
yadyadācaritaṃ karma sarvamanyatprapadyate //

12.220.38

yadi hyayamihaivānyaiḥ prākṛtairduḥkhito bhavet /
sukhito duḥkhitairvā'pi dṛśyo hyasyavinirṇayaḥ //

12.220.39

yadā hi musalairhanyuḥ śarīraṃ na punarbhavet /
pṛthagjñānaṃ yadanyacca yenaitannopapadyate //

12.220.40

ṛtusaṃvatsarau tithyaḥ śītoṣṇe'tha priyāpriye /
yathā'tītā na dṛśyante tādṛśaḥ satvasankṣayaḥ //

12.220.41

jarayā'bhiparītasya mṛtyunā na vināśinā /
durbalaṃ durbalaṃ pūrvaṃ gṛhasyeva vinaśyati //

12.220.42

indriyāṇī mano vāyuḥ śoṇitaṃ māṃsamasthi ca /
ānupūrvyā vinaśyanti svaṃ dhātumupayānti ca //

12.220.43

lokayātrāvidhānaṃ ca dānadharmaphalāgamaḥ /
tadarthaṃ vedaśabdāśca vyavahārāśca laukikāḥ //

12.220.44

iti samyaṅbhanasyete bahavaḥ santi hetavaḥ /
etadāsīnmamāstīti na kaścitpratipadyate //

12.220.45

teṣāṃ vimṛśatāmevaṃ tattatsamabhidhāvatām /
kvacinniviśate buddhistatra jīryati vṛkṣavat //

12.220.46

evamarthairanarthaiśca duḥkhitāḥ sarvajantavaḥ /
āgamairapakṛṣyante hastipairhastino yathā //

12.220.47

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati / haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate //

12.220.48

arthāṃstathā'tyantamukhāvahāṃśca lipsanta ete bahavo viśuṣkāḥ /
mahattaraṃ duḥkhamanuprapannā hitvā sukhaṃ mṛtyuvaśaṃ prayānti //

12.220.49

vināśino hyadhnuvajīvitasya kiṃ bandhubhirmitraparigrahaiśca /
vihāya yo gacchati sarvameva kṣaṇena gatvā na nivartate ca //

12.220.50

bhūvyomatoyānalavāyavo'pi sadā śarīraṃ pratipālayanti /
itīdamālakṣya ratiḥ kuto bhave dvināśino hyasya na karma vidyate //

12.220.51

idamanupadhivākyamacchalaṃ paramanirāmayamātmasākṣikam /
narapatirabhivīkṣya vismitaḥ punaranuyoktumidaṃ pracakrame //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc