Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.213

12.213.1

caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca / avyaktaprabhavānyāhuravyaktanidhanāni ca /
avyaktalakṣaṇaṃ vidyādavyaktātmātmakaṃ manaḥ //

12.213.2

yathā'śvatthakaṇīkāyāmantarbhūto mahādrumaḥ /
niṣpanno dṛśyate vyaktamavyaktātsambhavastathā //

12.213.3

ātmānamanusaṃyāti buddhiravyaktajā tathā / tāmanveti mano yadvallohavarmaṇi sannidhau //

12.213.4

abhidravatyayaskāntamayoniścetanaṃ yathā /
svabhāvahetujā bhāvā yadvadanyadapīdṛśam //

12.213.5

tadvadavyaktajā bhāvāḥ kartuḥ kāraṇalakṣaṇāḥ /
acetanāścetayituḥ kāraṇādabhisangatāḥ //

12.213.6

na bhūrna khaṃ dyaurbhūtāni narṣayo na surāsurāḥ /
nānyadāsīdṛte jīvamāsedurna tu saṃhatim //

12.213.7

sarvaṃ nityaṃ sarvagataṃ manohetutvalakṣaṇam /
ajñānakarma nirdiṣṭametatkāraṇalakṣaṇam //

12.213.8

tatkāraṇena saṃyuktaṃ kāryasangrahakārakam /
yenaitadvartate cakramanādinidhanaṃ mahat //

12.213.9

yena svabhāvasadbhāvaṃ hetubhūtā sakāraṇā / evaṃ prākṛtavistāro hyāśritya puruṣaṃ param //

12.213.10

avyaktanābhaṃ vyaktāraṃ vikāraparimaṇḍalam /
kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ cakraṃ snigdhākṣaṃ vartate dhruvam //

12.213.11

snigdhatvāttilavatsarvaṃ cakre'sminpīḍyate jagat /
tilapīḍairivākramya bhogairajñānasambhavaiḥ //

12.213.12

prāṇenāyaṃ hi śānte tu virodhātpratipālanam /
dehasyeṣūnya āste yaḥ śuddho'cintyaḥ sanātanaḥ //

12.213.13

bhrāmayanneṣato yāti kālacakrasamanvitaḥ /
bhūtāni mohayannityaṃ cakrasya ca rayaṃ gataḥ //

12.213.14

snehadravyasamāyoge kṣetrapācaṃ na vastuṣu / tilavatpīḍite cakre hyādhiyantranipīḍite /
bahiścādhiṣṭhite yadvajjñānināṃ karmasambhavam //

12.213.15

karma tatkurute tarṣādahankāraparigraham /
kāryakāraṇasaṃyoge sa heturupapāditaḥ //

12.213.16

yathā'karṇya ca tacchiṣyastatvajñānamanuttamam / nātyeti kāraṇaṃ kāryaṃ na kāryaṃ kāraṇaṃ tathā /
kāryāṇyamūni karaṇe kālo bhavati hetumān //

12.213.17

hetuyuktāḥ prakṛtayo vikārāśca parasparam /
anyonyamabhivartante puruṣādhiṣṭhitāḥ sadā //

12.213.18

satvarajastāmasairbhāvaiścyuto hetubalānvitaḥ /
kṣetrajñamevānayāti pāṃsurvāterito yathā //

12.213.19

na ca taiḥ spṛśyate bhāvairna te tena mahātmanā /
sarajasko'rajaskaśca sa vai vāyurbhavedyathā //

12.213.20

tathaitadantaraṃ vidyātsatvakṣetrajñayorbudhaḥ /
abhyāsātsa tathā yukto na gacchetprakṛtiṃ punaḥ //

12.213.21

sandehametamutpannamacchinadbhagavānṛṣiḥ /
tathā vārtāṃ samīkṣeta kṛtalakṣaṇasaṃvidam //

12.213.22

bījānyagnyupadagdhāni naro hanti yathā punaḥ /
jñānadagdhaistathā kleśairnātmā sampadyate punaḥ //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc