Mahabharata · Chapter 12.210

pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada /
prayāṇakāle kiṃ japyaṃ mokṣibhistattvacintakaiḥ //

kinnu smarankuruśreṣṭha maraṇe samupasthite /
prāpnuyātparamāṃ siddhiṃ śrotumicchāmi tatvataḥ //
bhīṣma uvāca /

tvadyuktaśca hitaḥ sūkṣma uktaḥ praśnastvayā'nagha /
śṛṇuṣvāvahito rājannāradena purā śrutam //

śrīvatsāṅkaṃ jagadbījamanantaṃ lokasākṣiṇam /
purā nārāyaṇaṃ devaṃ nāradaḥ paryapṛcchata //

akṣaraṃ paramaṃ brahma nirguṇaṃ tamasaḥ param /
āhurvaidyaṃ paraṃ dhāma brahmādikamalodbhavam //

bhagavanbhūtabhavyeśa śraddadhānairjitendriyaiḥ /
kathaṃ bhaktairvicintyosi yogibhirmokṣakāṅkṣibhiḥ //

kinnu japyaṃ japennityaṃ kālyamutthāya mānavaḥ /
smarecca mriyamāṇo vai viśeṣeṇa mahādyute //

kathaṃ yuñjansamādhyāyedbrūhi tatvaṃ sanātanam //

śrutvā ca nāradoktaṃ tu devānāmīśvaraḥ svayam /
provāca bhagavānviṣṇurnāradaṃ varadaḥ prabhuḥ //

hanta te kathayiṣyāmi imāṃ divyāmanusmṛtim /
yāmadhītya prayāṇe tu madbhāvayopapadyate //

onkāramagrataḥ kṛtvā māṃ namaskṛtya nārada /
ekāgraḥ prayato bhūtvā imaṃ mantramudīrayet //

oṃ namo bhagavate vāsudevāyeti //

ityukto nāradaḥ prāha prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ /
sarvadeveśvaraṃ viṣṇuṃ sarvātmānaṃ hariṃ prabhum //
nārada uvāca /

avyayaṃ śāśvataṃ devaṃ prabhavaṃ puruṣottamam /
prapadye prāñjalirviṣṇumakṣaraṃ paramaṃ padam //

purāṇaṃ prabhavaṃ viṣṇumakṣayaṃ lokasākṣiṇam /
prapadye puṇḍarīkākṣamīśaṃ bhaktānukampinam //

lokanāthaṃ sahasrākṣamadbhutaṃ paradaṃ padam /
bhagavantaṃ prapanno'smi bhūtabhavyabhavatprabhum //

sraṣṭāraṃ sarvalokānāmanantaṃ sarvatomukham /
padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ prapadye satyamacyutam //

hiraṇyagarbhamamṛtaṃ bhūgarbhaṃ parataḥ param /
prabhoḥ prabhumanādyantaṃ prapadye taṃ raviprabham //

sahasraśīrṣaṃ puruṣaṃ maharṣi tatvabhāvanam /
prapadye sūkṣmamacalaṃ vareṇyamabhayapradam //

nārāyaṇaṃ purāṇarṣi yogātmānaṃ sanātanam /
saṃsthānaṃ sarvatatvānāṃ prapadye dhruvamīśvaram //

yaḥ prabhuḥ sarvabhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam /
parāvaragururviṣṇuḥ sa me devaḥ prasīdatu //

yasmādutpadyate brahmā padmayoniḥ sanātanaḥ /
brahmayonirhi viśvātmā sa me viṣṇuḥ prasīdatu //

yaḥ purā pralaye prāpte naṣṭe sthāvarajaṅgame /
brahmādiṣu pralīneṣu naṣṭe lokaparāvare //

ābhūtasamplave caiva pralīne'prākṛto mahān /
ekastiṣṭhati viśvātmā sa me viṣṇuḥ prasīdatu //

caturbhiśca caturbhiśca dvābhyāṃ pañcabhireva ca /
huyate ca punardvābhyāṃ sa me viṣṇuḥ prasīdatu //

parjanyaḥ pṛthivī sasyaṃ kālo dharmaḥ kriyākriye /
guṇākaraḥ sa me babhrurvāsudevaḥ prasīdatu //

agnīṣomārkatārāṇāṃ brahmarudrendrayoginām /
yastejayati tejāṃsi sa me viṣṇuḥ prasīdatu //

yogāvāsa namastubhyaṃ sarvāvāsa varaprada /
yajñagarbha hiraṇyāṅgaṃ pañcayajña namostu te //

caturmūrte paraṃ dhāma lakṣmyāvāsa parārcita /
sarvāvāsa namaste'stu vāsudeva pradhānakṛt //

ajastvanāmayaḥ panthā hyamūrtirviśvamūrtidhṛt /
vikartaḥ pañcakājña namaste jñānasāgara //

avyaktādvyaktamutpannamavyaktādyaḥ paro'kṣaraḥ /
yasmātparataraṃ nāsti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ //

na pradhāno na ca mahānpuruṣaścetano hyajaḥ /
anayoryaḥ paratarastamasmi śaraṇaṃ gataḥ //

cintayanto hi yaṃ nityaṃ brahmeśānādayaḥ prabhum /
niścayaṃ nādhigacchanti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ //

jitendriyā mahātmāno jñānadhyānaparāyaṇāḥ /
yaṃ prāpya na nivartante tamasmi śaraṇaṃ gataḥ //

ekāṃśena jagatsarvamavaṣṭabhya vibhuḥ sthitaḥ /
agrāhyaṃ nirguṇaṃ nityaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ //

somārkāgnimayaṃ tejo yā ca tāramayī dyutiḥ /
divi sañjāyate yo'yaṃ sa mahātmā prasīdatu //

guṇādirnirguṇaścādyo lakṣmīvāṃścetano hyajaḥ /
sūkṣmaḥ sarvagato yogī sa mahātmā prasīdatu //

sāṅkhyayogāśca ye cānye siddhāśca paramarṣayaḥ /
yaṃ viditvā vimucyante sa mahātmā prasīdatu //

avyaktaḥ samadhiṣṭhātā acintyaḥ sadasatparaḥ /
asthitiḥ prakṛtiśreṣṭhaḥ sa mahātmā prasīdatu //

kṣetrajñaḥ pañcadhā bhuṅkte prakṛtiṃ pañcabhirmukhaiḥ /
mahānguṇāṃśca yo bhuṅkte sa mahātmā prasīdatu //

sūryamadhye sthitaḥ somastasya madhye ca yā sthitā /
bhūtabāhyā ca yā dīptiḥ sa mahātmā prasīdatu //

namaste sarvataḥ sarvaṃ sarvatokṣiśiromukha /
nirvikāra namaste'stu sākṣī kṣetradhruvasthitiḥ //

atīndriya namastubhyaṃ liṅgairvyaktairna mīyase /
ye ca tvāṃ nābhijānanti saṃsāre saṃsaranti te //

kāmakrodhavinirmuktā rāgadveṣavivarjitāḥ /
mānyabhaktā vijānanti na punarbhavakā dvijāḥ //

ekāntino hi nirdvandvā nirāśīḥkarmakāriṇaḥ /
jñānāgnidagdhakarmāṇastvāṃ viśanti vicintakāḥ //

aśarīraṃ śarīrasthaṃ samaṃ sarveṣu dehiṣu /
puṇyapāpavinirmuktā bhaktāstvāṃ prāviśantyuta //

avyaktaṃ buddhyahaṅkāramanobhūtendriyāṇi ca /
tvayi tāni ca teṣu tvaṃ na teṣu tvaṃ na te tvayi //

ekatvānyatvanānātvaṃ ye viduryānti te param /
samosi sarvabhūteṣu na te dveṣyosti na priyaḥ //

samatvamabhikāṅkṣe'haṃ bhaktyā vai nānyacetasā / carācaramidaṃ sarvaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham /
tvayā tvayyeva tatprotaṃ sūtre maṇigaṇā iva //

sraṣṭā bhoktāsi kūṭastho hyatatvaṃ tatvasañjñikaḥ /
akartā heturacalaḥ pṛthagātmanyavasthitaḥ //

na te bhūteṣu saṃyogo bhūtatatvaguṇādhikaḥ /
ahaṅkāreṇa buddhyā vā na te yogastribhirguṇaiḥ //

na mokṣadharmo vā na tvaṃ nārambho janma vā punaḥ /
jarāmaraṇamokṣārthaṃ tvāṃ prapannosmi sarvaga //

īśvarosi jagannātha tataḥ parama ucyase /
bhaktānāṃ yaddhitaṃ deva taddhyāhi tridaśeśvara //

viṣayairindriyairvā'pi na me bhūyaḥ samāgamaḥ /
pṛthivīṃ yātu gandho vai rasaṃ yātu jalaṃ tathā //

tejo hutāśanaṃ yātu sparśo yātu ca mārutam /
śrotramākāśamapyetu mano vaikārikaṃ punaḥ //

indriyāṇyapi saṃyāntu svāsusvāsu ca yoniṣu /
pṛthivī yātu salilamāpognimanalo'nilam //

vāyurākāśamapyetu manaścākāśa eva ca /
ahankāraṃ mano yātu mohanaṃ sarvadehinām //

ahankārastato buddhiṃ buddhiravyaktamacyuta //

pradhāne prakṛtiṃ yāte guṇasāmye vyavasthite /
viyogaḥ sarvakaraṇairguṇairbhūtaiśca me bhavet //

niṣkevalaṃ padaṃ tāta kāṅkṣe'haṃ paramaṃ tava /
ekībhāvastvayā me'stu na me janma bhavetpunaḥ //

tvadbuddhistvadgataprāṇastvadbhaktistvatparāyaṇaḥ /
tvāmevāhaṃ smariṣyāmi maraṇe paryupasthite //

pūrvadehakṛtā ye tu vyādhayaḥ praviśantu mām /
ardayantu ca duḥkhāni ṛṇaṃ me pravimuñcatu //

anudhyāto'si deveśa na me janma bhavetpunaḥ /
tasmādbravīmi karmāṇi ṛṇaṃ me na bhavediti //

nopatiṣṭhantu māṃ sarve vyādhayaḥ pūrvasañcitāḥ /
anṛṇo gantumicchāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam //
śrībhagavānuvāca /

ahaṃ bhagavatastasya mama cāsau sanātanaḥ /
tasyāhaṃ na praṇaśyāsi sa ca me na praṇaśyati //

karmendriyāmi saṃyamya pañca buddhīndriyāṇi ca /
daśendriyāṇi manasi ahankāre tathā manaḥ //

ahankāraṃ tathā buddhau buddhimātmani yojayet /
yatabuddhīndriyaḥ paśyedbuddhyā buddhyetparātpam //

mamāyamiti yasyāhaṃ yena sarvamidaṃ tatatam /
tato buddheḥ paraṃ buddhvā labhate na punarbhavam //

maraṇe samanuprāpte yaścaivaṃ māmanusmaret /
api pāpasamācāraḥ sa yāti paramāṃ gatim //

oṃ namo bhagavate tasmai dehināṃ paramātmane /
nārāyaṇāya bhaktānāmekaniṣṭhāya śāśvate //

imāmanusmṛtiṃ divyāṃ vaiṣṇavīṃ susamāhitaḥ /
svapanvibuddhaśca paṭhedyatra tatra samabhyaset //

paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ dvādaśyāṃ ca viśeṣataḥ /
śrāvayecchraddadhānāṃśca madbhaktāṃśca viśeṣataḥ //

yadyahankāramāśritya yajñadānatapaḥ kriyāḥ /
kurvaṃstatphalamāpnoti punarāvartanaṃ na tu //

abhyarcayanpitṝndevānpaṭhañjuhvanyaliṃ dadat /
jvalannagniṃ smaredyo māṃ sa yāti paramāṃ gatim //

yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni śarīriṇām /
yajñaṃ dānaṃ tapastasmātkuryādāśīrvivarjitaḥ //

nama ityeva yo brūyānmadbhaktaḥ śraddhayānvitaḥ /
tasyākṣayo bhavellokaḥ śvapākasyāpi nārada //

kiṃ punarye yajante māṃ sādhakā vidhipūrvakam /
śraddhāvanto yatātmānaste māṃ yānti madāśritāḥ //

karmāṇyādyantavantīha madbhakto'mṛtamaśnute / māmeva tasmāddevarṣe dhyāhi nityamatandritaḥ /
avāpsyasi tataḥ siddhiṃ drakṣyasyeva padaṃ mama //

ajñānine ca yo jñānaṃ dadyāddharmopadeśanam /
kṛtsnāṃ vā pṛthivīṃ dadyāttena tulyaṃ na tatphalam //

tasmātpredayaṃ sādhubhyo janmabandhabhayāpaham /
evaṃ dattvā naraśreṣṭha śreyo vīryaṃ ca vindati //

aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret /
nāsau padamavāpnoti madbhaktairyadavāpyate //
bhīṣma uvāca /

evaṃ pṛṣṭaḥ purā tena nāradena surarṣiṇā /
yaduvāca tadā'sau bho taduktaṃ tava suvrata //

tvamapyekamanā bhūtvā dhyāhi jñeyaṃ guṇātigam /
bhajasva sarvabhāvena paramātmānamavyayam //

śrutvaitannārado vākyaṃ divyaṃ nārāyaṇeritam /
atyantabhaktimāndeva ekāntatvamupeyivān //

nārāyaṇamṛṣiṃ devaṃ daśavarṣāṇyananyabhāk /
idaṃ japanvai prāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam //

kiṃ tasya bahubhirmantrairbhaktiryasya janārdane /
namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ //

imāṃ rahasyāṃ paramāmanusmṛti madhītya buddhiṃ labhate ca naiṣṭhikīm /
vihāya duḥkhānyavamucya saṅkaṭā tsa vītarāgo vigatajvaraḥ sukhī //