Mahabharata · Chapter 12.204
tadeva satataṃ manye na śakyamanuvarṇitum /
yathā nidarśanaṃ vastu na śakyamanubodhitum //
yathāhi sāraṃ jānāti na kathañcana saṃsthitam /
parakāyacchavistadvaddehe'yaṃ cetanastathā //
vinā kāyaṃ na sā cchāyā tāṃ vinā kāyamastyuta /
tadvadeva vinā nāsti prakṛteriha vartanam //
idaṃ vai nāsti nedamasti paraṃ vinā /
jīvātmanā tvasau chinnastveṣa caiva parātmanā //
tattaveti viduḥ kecidatathyamiti cāpare /
ubhayaṃ me mataṃ vidvanmuktihetau samāhitam //
vimuktaiśca mṛgaḥ so'pi dṛśyate saṃyatendriyaḥ /
sarveṣāṃ na hi dṛśyo hi taṭidvatsphurati hyasau //
brāhmaṇasya samādṛśyo vartate so'pi kiṃ punaḥ /
vidyate paramaḥ śuddhaḥ sākṣibhūto vibhāvasuḥ //
śrutireṣā tato nityā tasmādekaḥ paro mataḥ /
na prayojanamuddiśya ceṣṭā tasya mahātmanaḥ //
tādṛśostviti mantavyastathā satyaṃ mahātmanā / nānāsaṃsthena bhedena sadā gativibhedavat /
tasya bhedaḥ samākhyāto bhedo hyasti tathāvidhaḥ //
evaṃ vidvanvijānīhi paramātmānamavyayam /
tattadguṇaviśeṣeṇa sañjñānāmanusaṃyutam //
sarveśvaraḥ sarvamayaḥ sa ca sarvapravartakaḥ /
sarvātmakaḥ sarvaśaktiḥ sarvakāraṇakāraṇam //
sarvasādhāraṇaḥ sarvairupāsyaśca mahātmabhiḥ / vāsudeveti vikhyātastaṃ viditvā'śnute'mṛtam //
yadā te pa़ñcabhiḥ pañca yuktāni manasā saha /
atha taddrakṣyate brahma maṇau sūtramivārpitam //
tadeva ca yathā sūtraṃ suvarṇe vartate punaḥ /
muktāsvatha pravāleṣu mṛnmaye rājate tathā //
tadvadgo'śvamanuṣyeṣu tadvaddhastimṛgādiṣu /
tadvatkīṭapataṅgeṣu prasaktātmā svakarmabhiḥ //
yenayena śarīreṇa yadyatkarma karotyayam /
tenatena śarīreṇa tattatphalamupāśnute //
yathā hyekarasā bhūmiroṣadhyarthānusāriṇī /
tathā karmānugā buddhirantarātmā'nudarśinī //
jñānapūrvodbhavā lipsā lipsāpūrvābhisandhitā /
abhisandhipūrvakaṃ karma karmamūlaṃ tataḥ phalam //
phalaṃ karmatmakaṃ vidyātkarma jñeyātmakaṃ tathā /
jñeyaṃ jñānātmakaṃ vidyājjñānaṃ sadasadātmakam //
tadevamiṣyate brahma saṃkhyānādvinibhidyate / jñānānāṃ ca phalānāṃ ca jñeyānāṃ karmaṇāṃ tathā /
kṣayānte yatphalaṃ vidyājjñānaṃ jñeyapratiṣṭhitam //
mahaddhi paramaṃ bhūtaṃ yuktāḥ paśyanti yoginaḥ /
abudhāstaṃ na paśyanti hyātmasthaṃ guṇabuddhayaḥ //
pṛthivīrupato rūpamapāmiha mahattaram /
adbhyo mahattaraṃ tejastejasaḥ pavano mahān //
pavanācca mahadvyoma tasmātparataraṃ manaḥ /
manaso mahatī buddhirbuddheḥ kālo mahānsmṛtaḥ //
kālātsa bhagavānviṣṇuryasya sarvamidaṃ jagat /
nādirna madhyaṃ naivāntastasya devasya vidyate //
anāditvādamadhyatvādanantatvācca so'vyayaḥ /
atyeti sarvaduḥkhāni duḥkhaṃ hyantavaducyate //
tadbrahma paramaṃ proktaṃ taddhāma paramaṃ padam /
tadgatvā kālaviṣayādvimuktā mokṣamāśritāḥ //
guṇeṣvete prakāśante nirguṇatvāttataḥ param /
nivṛttilakṣaṇo dharmastathā'nantyāya kalpate //
ṛco yajūṃṣi sāmāni śarīrāṇi vyapāśritāḥ /
jihvāgreṣu pravartante yatnasādhyāvināśinaḥ //
na caivamiṣyate brahma śarīrāśrayasambhavam /
na yatnasādhyaṃ tadbrahma nādimadhyaṃ na cāntavan //
ṛcāmādistathā sāmnāṃ yajuṣāmādirucyate /
antaścādimatāṃ dṛṣṭo na tvādirbrahmaṇaḥ smṛtaḥ //
anāditvādanantatvāttadanantamathāvyayam /
avyayatvācca nirduḥkhaṃ dvandvābhāvastataḥ param //
adṛṣṭato'nupāyācca pratisandheśca karmaṇaḥ /
na tena martyāḥ paśyanti yena gacchānta tatpadam //
viṣayeṣu ca saṃsargācchāśvatasya ca saṃśayāt /
manasā cānyadākāṅkṣanparaṃ na pratipadyate //
guṇānyadiha paśyanti tadicchantyapare janāḥ /
paraṃ naivābhikāṅkṣanti nirguṇatvādguṇārthinaḥ //
guṇairyastvavarairyuktaḥ kathaṃ vidyādguṇānimān /
anumānāddhi gantavyaṃ guṇairavayavaiḥ param //
sūkṣmeṇa manasā vidmo vācā vaktuṃ na śaknumaḥ /
mano hi manasā grāhyaṃ darśanena ca darśanam //
jñānena nirmalīkṛtya buddhiṃ buddhyā manastathā /
manasā cendriyagrāmamakṣaraṃ pratipadyate //
buddhiprahīṇo manasā samṛddha stathā'nirāśīrguṇatāmupaiti /
paraṃ tyajantīha vilobhyamānā hutāśanaṃ vāyurivendhanastham //
guṇādāne viprayoge ca teṣāṃ manaḥ sadā viddhi parāvarābhyām /
anenaiva vidhinā sampravṛtto guṇādāne brahma śarīrameti //
avyaktātmā puruṣo'vyaktakarmā so'vyaktatvaṃ gacchati hyantakāle /
tairevāyaṃ cendriyairvardhamānai rglāyadbhirvā vartate'kāmarūpaḥ //
sarvairayaṃ cendriyaiḥ samprayukto dehaṃ prāptaḥ yañcabhūtāśrayaḥ syāt /
na sāmarthyādgacchati karmaṇeha hīnastena parameṇāvyayena //
pṛthvyā naraḥ paśyati nāntamasyā hyantaścāsyā bhavitā ceti viddhi /
paraṃ na yātīha vilobhyamāno yathā plavaṃ vāyurivārṇavastham //
divākaro guṇamupalabhya nirguṇo yathā bhavedapagataraśmimaṇḍalaḥ /
tathāṃ hyasau muniriha nirviśeṣavān sa nirguṇaṃ praviśati brahma cāvyayam //
anāgataṃ sukṛtavatāṃ parāṃ gatiṃ svayambhuvaṃ prabhavanidhānamavyayam /
sanātanaṃ yadamṛtamavyayaṃ dhruvaṃ nicāyya tatparamamṛtatvamaśnute //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0