Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.204

12.204.1

tadeva satataṃ manye na śakyamanuvarṇitum /
yathā nidarśanaṃ vastu na śakyamanubodhitum //

12.204.2

yathāhi sāraṃ jānāti na kathañcana saṃsthitam /
parakāyacchavistadvaddehe'yaṃ cetanastathā //

12.204.3

vinā kāyaṃ na sā cchāyā tāṃ vinā kāyamastyuta /
tadvadeva vinā nāsti prakṛteriha vartanam //

12.204.4

idaṃ vai nāsti nedamasti paraṃ vinā /
jīvātmanā tvasau chinnastveṣa caiva parātmanā //

12.204.5

tattaveti viduḥ kecidatathyamiti cāpare /
ubhayaṃ me mataṃ vidvanmuktihetau samāhitam //

12.204.6

vimuktaiśca mṛgaḥ so'pi dṛśyate saṃyatendriyaḥ /
sarveṣāṃ na hi dṛśyo hi taṭidvatsphurati hyasau //

12.204.7

brāhmaṇasya samādṛśyo vartate so'pi kiṃ punaḥ /
vidyate paramaḥ śuddhaḥ sākṣibhūto vibhāvasuḥ //

12.204.8

śrutireṣā tato nityā tasmādekaḥ paro mataḥ /
na prayojanamuddiśya ceṣṭā tasya mahātmanaḥ //

12.204.9

tādṛśostviti mantavyastathā satyaṃ mahātmanā / nānāsaṃsthena bhedena sadā gativibhedavat /
tasya bhedaḥ samākhyāto bhedo hyasti tathāvidhaḥ //

12.204.10

evaṃ vidvanvijānīhi paramātmānamavyayam /
tattadguṇaviśeṣeṇa sañjñānāmanusaṃyutam //

12.204.11

sarveśvaraḥ sarvamayaḥ sa ca sarvapravartakaḥ /
sarvātmakaḥ sarvaśaktiḥ sarvakāraṇakāraṇam //

12.204.12

sarvasādhāraṇaḥ sarvairupāsyaśca mahātmabhiḥ / vāsudeveti vikhyātastaṃ viditvā'śnute'mṛtam //

12.204.13

yadā te pa़ñcabhiḥ pañca yuktāni manasā saha /
atha taddrakṣyate brahma maṇau sūtramivārpitam //

12.204.14

tadeva ca yathā sūtraṃ suvarṇe vartate punaḥ /
muktāsvatha pravāleṣu mṛnmaye rājate tathā //

12.204.15

tadvadgo'śvamanuṣyeṣu tadvaddhastimṛgādiṣu /
tadvatkīṭapataṅgeṣu prasaktātmā svakarmabhiḥ //

12.204.16

yenayena śarīreṇa yadyatkarma karotyayam /
tenatena śarīreṇa tattatphalamupāśnute //

12.204.17

yathā hyekarasā bhūmiroṣadhyarthānusāriṇī /
tathā karmānugā buddhirantarātmā'nudarśinī //

12.204.18

jñānapūrvodbhavā lipsā lipsāpūrvābhisandhitā /
abhisandhipūrvakaṃ karma karmamūlaṃ tataḥ phalam //

12.204.19

phalaṃ karmatmakaṃ vidyātkarma jñeyātmakaṃ tathā /
jñeyaṃ jñānātmakaṃ vidyājjñānaṃ sadasadātmakam //

12.204.20

tadevamiṣyate brahma saṃkhyānādvinibhidyate / jñānānāṃ ca phalānāṃ ca jñeyānāṃ karmaṇāṃ tathā /
kṣayānte yatphalaṃ vidyājjñānaṃ jñeyapratiṣṭhitam //

12.204.21

mahaddhi paramaṃ bhūtaṃ yuktāḥ paśyanti yoginaḥ /
abudhāstaṃ na paśyanti hyātmasthaṃ guṇabuddhayaḥ //

12.204.22

pṛthivīrupato rūpamapāmiha mahattaram /
adbhyo mahattaraṃ tejastejasaḥ pavano mahān //

12.204.23

pavanācca mahadvyoma tasmātparataraṃ manaḥ /
manaso mahatī buddhirbuddheḥ kālo mahānsmṛtaḥ //

12.204.24

kālātsa bhagavānviṣṇuryasya sarvamidaṃ jagat /
nādirna madhyaṃ naivāntastasya devasya vidyate //

12.204.25

anāditvādamadhyatvādanantatvācca so'vyayaḥ /
atyeti sarvaduḥkhāni duḥkhaṃ hyantavaducyate //

12.204.26

tadbrahma paramaṃ proktaṃ taddhāma paramaṃ padam /
tadgatvā kālaviṣayādvimuktā mokṣamāśritāḥ //

12.204.27

guṇeṣvete prakāśante nirguṇatvāttataḥ param /
nivṛttilakṣaṇo dharmastathā'nantyāya kalpate //

12.204.28

ṛco yajūṃṣi sāmāni śarīrāṇi vyapāśritāḥ /
jihvāgreṣu pravartante yatnasādhyāvināśinaḥ //

12.204.29

na caivamiṣyate brahma śarīrāśrayasambhavam /
na yatnasādhyaṃ tadbrahma nādimadhyaṃ na cāntavan //

12.204.30

ṛcāmādistathā sāmnāṃ yajuṣāmādirucyate /
antaścādimatāṃ dṛṣṭo na tvādirbrahmaṇaḥ smṛtaḥ //

12.204.31

anāditvādanantatvāttadanantamathāvyayam /
avyayatvācca nirduḥkhaṃ dvandvābhāvastataḥ param //

12.204.32

adṛṣṭato'nupāyācca pratisandheśca karmaṇaḥ /
na tena martyāḥ paśyanti yena gacchānta tatpadam //

12.204.33

viṣayeṣu ca saṃsargācchāśvatasya ca saṃśayāt /
manasā cānyadākāṅkṣanparaṃ na pratipadyate //

12.204.34

guṇānyadiha paśyanti tadicchantyapare janāḥ /
paraṃ naivābhikāṅkṣanti nirguṇatvādguṇārthinaḥ //

12.204.35

guṇairyastvavarairyuktaḥ kathaṃ vidyādguṇānimān /
anumānāddhi gantavyaṃ guṇairavayavaiḥ param //

12.204.36

sūkṣmeṇa manasā vidmo vācā vaktuṃ na śaknumaḥ /
mano hi manasā grāhyaṃ darśanena ca darśanam //

12.204.37

jñānena nirmalīkṛtya buddhiṃ buddhyā manastathā /
manasā cendriyagrāmamakṣaraṃ pratipadyate //

12.204.38

buddhiprahīṇo manasā samṛddha stathā'nirāśīrguṇatāmupaiti /
paraṃ tyajantīha vilobhyamānā hutāśanaṃ vāyurivendhanastham //

12.204.39

guṇādāne viprayoge ca teṣāṃ manaḥ sadā viddhi parāvarābhyām /
anenaiva vidhinā sampravṛtto guṇādāne brahma śarīrameti //

12.204.40

avyaktātmā puruṣo'vyaktakarmā so'vyaktatvaṃ gacchati hyantakāle /
tairevāyaṃ cendriyairvardhamānai rglāyadbhirvā vartate'kāmarūpaḥ //

12.204.41

sarvairayaṃ cendriyaiḥ samprayukto dehaṃ prāptaḥ yañcabhūtāśrayaḥ syāt /
na sāmarthyādgacchati karmaṇeha hīnastena parameṇāvyayena //

12.204.42

pṛthvyā naraḥ paśyati nāntamasyā hyantaścāsyā bhavitā ceti viddhi /
paraṃ na yātīha vilobhyamāno yathā plavaṃ vāyurivārṇavastham //

12.204.43

divākaro guṇamupalabhya nirguṇo yathā bhavedapagataraśmimaṇḍalaḥ /
tathāṃ hyasau muniriha nirviśeṣavān sa nirguṇaṃ praviśati brahma cāvyayam //

12.204.44

anāgataṃ sukṛtavatāṃ parāṃ gatiṃ svayambhuvaṃ prabhavanidhānamavyayam /
sanātanaṃ yadamṛtamavyayaṃ dhruvaṃ nicāyya tatparamamṛtatvamaśnute //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc