Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.203

12.203.1

duḥkhopaghāte śārīre mānase cāpyupasthite /
yasminna śakyate kartuṃ yatnastaṃ nānucintayet //

12.203.2

bhaiṣajyametadduḥkhasya yadetannānucintayet /
cintyamānaṃ hi cābhyeti bhūyaścāpi pravartate //

12.203.3

prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyācchārīramauṣadhaiḥ /
etadvijñānasāmarthyaṃ na bālaiḥ samatāmiyāt //

12.203.4

anityaṃ yauvanaṃ rūpaṃ jīvitaṃ dravyasañcayaḥ /
ārogyaṃ priyasaṃvāso gṛdhyettatra na paṇḍitaḥ //

12.203.5

na jānapadikaṃ duḥkhamekaḥ śocitumarhati /
aśocanpratikurvīta yadi paśyedupakramam //

12.203.6

sukhādbahutaraṃ duḥkhaṃ jīvite nāsti saṃśayaḥ /
srigdhasya cendriyārtheṣu mohānmaraṇamapriyam //

12.203.7

parityajati yo duḥkhaṃ sukhaṃ vā'pyubhayaṃ naraḥ /
abhyeti brahma sotyantaṃ na te śocanti paṇḍitāḥ //

12.203.8

duḥkhamarthā hi yujyante pālane na ca te sukham /
duḥkhena cādhigamyante nāśameṣāṃ na cintayet //

12.203.9

jñānaṃ jñeyābhirnivṛttaṃ viddhi jñānaguṇaṃ manaḥ /
prajñākaraṇasaṃyuktaṃ tato buddhiḥ pravartate //

12.203.10

yadā karmaguṇopetā buddhirmanasi vartate /
tadā prajñāyate brahma dhyānayogasamādhinā //

12.203.11

seyaṃ guṇavatī buddhirguṇeṣvevābhivartate /
aparādabhiniḥ srauti gireḥ śṛṅgādivodakam //

12.203.12

yadā nirguṇamāpnoti dhyānaṃ manasi pūrvajam /
tadā prajñāyate brahma nikaṣaṃ nikaṣe yathā //

12.203.13

manastvasaṃhṛtaṃ buddhyā hīndriyārthanidarśakam /
na samarthaṃ guṇāpekṣi nirguṇasya nidarśane //

12.203.14

sarvāṇyetāni saṃvārya dvārāṇi manasi sthitaḥ /
manasyekāgratāṃ kṛtvā tatparaṃ pratipadyate //

12.203.15

yathā mahānti bhūtāni nivartante guṇakṣaye /
tathendriyāṇyupādāya buddhirmanasi vartate //

12.203.16

yadā manasi sā buddhirvartate'ntaracāriṇī /
vyavasāyaguṇopetā tadā sampadyate manaḥ //

12.203.17

guṇavadbhirguṇopetaṃ yadā dhyānagataṃ manaḥ /
tadā sarvānguṇānhitvā nirguṇaṃ pratipadyate //

12.203.18

avyaktasyeha vijñāne nāsti tulyaṃ nidarśanam /
yatra nāsti padanyāsaḥ kastaṃ viṣayamāpnuyāt //

12.203.19

tapasā cānumānena guṇairjātyā śrutena ca /
ninīṣetparamaṃ brahma viśuddhenāntarātmanā //

12.203.20

guṇahīno hi taṃ mārgaṃ bahiḥ samanuvartate /
guṇābhāvātprakṛtyā vā nistarkyaṃ jñeyasammitam //

12.203.21

nairguṇyādbrahma cāpnoti saguṇatvānnivartate /
guṇaprasāriṇī buddhirhutāśana ivendhane //

12.203.22

yadā pañca viyuktāni indriyāṇi svakarmabhiḥ /
tadā tatparamaṃ brahma sammuktaṃ prakṛteḥ param //

12.203.23

evaṃ prakṛtitaḥ sarve sambhavanti śarīriṇaḥ /
nivartante nivṛttau ca svarge naivopayānti ca //

12.203.24

puruṣaprakṛtirbuddhirviśeṣāścendriyāṇi ca /
ahankāro'bhimānaśca sambhūto bhūtasañjñakaḥ //

12.203.25

etasyādyā pravṛttistu pradhānātsampravartate /
dvitīyā mithunavyaktimaviśeṣānniyacchati //

12.203.26

dharmādutkṛṣyate śreyastathā dharmo'ṣyadharmataḥ /
rāgavānprakṛtiṃ hyeti virakto jñānavānbhavam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc