Mahabharata · Chapter 12.205

pitāmaha mahāprājña duḥkhaśokasamākule /
saṃsāracakre lokānāṃ nirvedo nāsti kinnvidam //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
nibandhanasya saṃvādaṃ bhogavatyā nṛpottama //

muniṃ nibandhanaṃ śuṣkaṃ dhamanīyākṛtiṃ tathā / nirārambhaṃ nirālambamasajjantaṃ ca karmaṇi /
putraṃ dṛṣṭvā'pyuvācārtaṃ mātā bhogavatī tadā //

uttiṣṭha mūḍha kiṃ śeṣe nirapekṣaḥ suhṛjjanaiḥ /
nirālambo dhanopāye paitṛkaṃ tava kiṃ dhanam //
nibandhana uvāca /

paitṛkaṃ me mahanmātaḥ sarvaduḥkhālayaṃ tviha /
astyetattadvidhātāya yatiṣye tatra mā śucaḥ //

idaṃ śarīramatyugraṃ pitrā dattamasaṃśayam /
tameva pitaraṃ gatvā dhanaṃ tiṣṭhati śāśvatam //

kaścinmahati saṃsāre vartamāna--- /
vanadugamabhiprāpto mahatkravyā----- //

siṃhavyāghragajākārairatighorairmahā----- /
samantātsuparikṣiptaṃ sa dṛṣṭvā vyathate pumān //

sa tadvanaṃ hyanucaranvipradhāvannitastataḥ /
vīkṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ śaraṇārthaṃ pradhāvati //

athāpaśyadvanaṃ rūḍhaṃ samantādvāgurāvṛtam /
vanamadhye ca tatrāsīdudapānaḥ samāvṛtaḥ //

vallibhistṛṇasañchinnairgūḍhābhirabhisaṃvṛtaḥ /
sa papāta dvijastatra vijane salilāśaye //

vilagnaścābhavattasmim̐llatāsantānasaṅkule /
bāhubhyāṃ sampariṣvaktastayā paramasatvayā //

sa tathā lambate tatra ūrdhvapādo hyadhaśśirāḥ /
adhastatraiva jātaśca jambūvṛkṣaḥ sudustaraḥ //

kūpasya tasya velāyā apaśyatsumahāphalam /
vṛkṣaṃ bahuvidhaṃ vyomaṃ vallīpuṣpasamākulam //

nānārūpā madhukarāstasminvukṣa'bhavankila /
teṣāṃ madhūnāṃ bahudhā dhārā pravavṛte tadā //

vilambamānaḥ sa pumāndhārāṃ pibati sarvadā /
na tasya tṛṣṇā viratā pīyamānasya sankaṭe //

parīpsati ca tāṃ nityamatṛptaḥ sa punaḥ punaḥ /
evaṃ sa vasate tatra duḥkhiduḥkhī punaḥ punaḥ //

mayā tu taddhanaṃ deyaṃ tava dāsyāmi cecchasi /
tasya ca prārthitaḥ sotha datvā muktimavāpa saḥ //

sā ca tyaktvā'rthasankalpaṃ jagāma paramāṃ gatim //

evaṃ saṃsāracakrasya svarūpajñā nṛpottama /
paraṃ vairāgyamāgamya gacchanti paramaṃ padam //
yudhiṣṭhira uvāca /

evaṃ saṃsāracakrasya svarūpaṃ viditaṃ na me /
paitṛkaṃ tu dhanaṃ proktaṃ kiṃ tadvidvanmahātmanā //

kāntāramiti kiṃ proktaṃ ko hastī sa tu kūpakaḥ /
kiṃsañjñiko mahāvṛkṣo madhu vā'pi pitāmaha //

evaṃ me saṃśayaṃ viddhi dhanaśabdaṃ kimucyate /
kathaṃ labdhaṃ dhanaṃ tena tathā ca kimidaṃ tviha //
bhīṣma uvāca /

upākhyānamidaṃ sarvaṃ mokṣavidbhirudāhṛtam /
sumatiṃ vindate yena bandhanāśaśca bhārata //

etaduktaṃ hi kāntāraṃ mahānsaṃsāra eva saḥ /
ye te pratiṣṭhitā vyālā vyādhayaste prakīrtitāḥ //

yā sā nārī mahāghorā varṇarūpavināśinī /
tāmāhuśca jarāṃ prājñāḥ pariṣvaktaṃ yayā jagat //

yastatra kūpe vasate mahāhiḥ kāla eva saḥ /
yo vṛkṣaḥ sa ca mṛtyurhi svakṛtaṃ tasya tatphalam //

ye tu kṛṣṇāḥ sitā rājanmūṣikā rātryahāni vai //

dviṣaṭkapadasaṃyukto yo hastī ṣaṇmukhākṛtiḥ /
sa ca saṃvatsaraḥ proktaḥ pāśamāsartavo mukhāḥ //

etatsaṃsāracakrasya svarūpaṃ vyāhṛtaṃ mayā /
evaṃ labdhadhanaṃ rājaṃstatsvarūpaṃ vināśaya //

etajjñātvā tu sā rājanparaṃ vairāgyamāsthitā /
yathoktavidhinā bhūyaḥ paraṃ padamavāpa saḥ //

dhatte dhārayate caiva etasmātkāraṇāddhanam /
tadgaccha cāmṛtaṃ śuddhaṃ hiraṇyamamṛtaṃ tapaḥ //

tatsvarūpo mahādevaḥ kṛṣṇo devakinandanaḥ /
tasya prasādādduḥkhasya nāśaṃ prāpsyasi mānada //

ekaḥ kartā sa kṛṣṇaśca jñānināṃ paramā gatiḥ //

idamāśritya devendro devā rudrāstathā'śvinau /
svesve pade viviśire bhuktimuktivido janāḥ //

bhūtānāmantarātmā'sau sa nityapadasaṃvṛtaḥ /
śrūyatāmasya sadbhāvaḥ samyagjñānaṃ yathā tava //

bhavedetannibodha tvaṃ nāradāya purā hariḥ /
darśayitvā'tmano rūpaṃ yadavocatsvayaṃ vibhuḥ //

purā devaṛṣiḥ śrīmānnāradaḥ paramārthavān /
cacāra pṛthivīṃ kṛtsnāṃ tīrthānyanucaranprabhuḥ //

himavatpādamāśritya vicārya ca punaḥpunaḥ /
sa dadarśa hradaṃ tatra padmotpalasamākulam //

dadarśa kanyāṃ tattīre sarvābharaṇabhūṣitām /
śobhamānāṃ śriyā rājankrīḍantīmutpalaistathā //

sā mahātmānamālokya nāradetyāha bhāminī /
tasyāḥ samīpamāsādya tasthau vismitamānasaḥ //

vīkṣamāṇaṃ tamājñāya sā kanyā cāruvāsinī /
vijajṛmbhe mahābhāgā smayamānā punaḥ punaḥ //

tasmātsamabhavadvakrātpuruṣākṛtisaṃyutaḥ /
ratnavinducitāṅgastu sarvābharaṇabhūṣitaḥ //

ādityasadṛśākāraḥ śirasā dhārayanmaṇim /
punareva tadākārasadṛśaḥ samajāyata //

tṛtīyastu mahārāja vividhābharaṇairyutaḥ /
pradakṣiṇaṃ tu tāṃ kṛtvā vividhadhvanayastu tām //

tataḥ sarveṇa viprarṣiḥ kanyāṃ papraccha tāṃ śubhām //

kā tvaṃ paramakalyāṇi padmendusadṛśānane /
na jāne tvāṃ mahādevi brūhi satyamanindite //
kanyovāca /

sāvitrī nāma viprarṣe śṛṇu bhadraṃ tavāstu vai /
kiṃ kariṣyāmi tadbrūhi tava yaccetasi sthitam //
nārada uvāca /

abhivādaye tvāṃ sāvitri kṛtārtho'hamanindite /
etaṃ me saṃśayaṃ devi vaktumarhasi śobhane //

yastu vai prathamotpannaḥ ko'sau sa puruṣākṛtiḥ /
bindavastu mahādevi mūrdhni jyotirmayākṛtiḥ //
kanyovāca /

agrajaḥ prathamotpanno yajurvedastathā'paraḥ /
tṛtīyaḥ sāmavedastu saṃśayo vyetu te mune //

vedāśca bindusaṃyuktā yajñasya phalasaṃśritāḥ /
yattaddṛṣṭaṃ mahajjyotirjyotirityucyate budhaiḥ //

ṛṣe jñeyaṃ mayā cā'pītyuktvā cāntaradhīyata / tataḥ sa vismayāviṣṭo nāradaḥ puruṣarṣabha /
dhyānayuktaḥ sa tu ciraṃ na bubodha mahāmatiḥ //

tataḥ snātvā mahātejā vāgyato niyatendriyaḥ /
tuṣṭāva puruṣavyāghro jijñāsuśca tadadbhutam //

tato varṣaśate pūrṇe bhagavām̐lokabhāvanaḥ /
prāduścakāra viśvātmā ṛṣeḥ paramasauhṛdāt //

tamāgataṃ jagannāthaṃ sarvakāraṇakāraṇam /
akhilāmaramaulyaṅgarukmāruṇapadadvayam //

vainateyapadasparśakiṇaśobhitajānukam /
pītāmbaralasatkāñcīdāmabaddhakaṭītaṭam //

śrīvatsavakṣasaṃ cārumaṇikaustubhakandharam /
mandasmitamukhāmbhojaṃ caladāyatalocanam //

namracāpānukaraṇanamrabhrūyugaśobhitam /
nānāratnamaṇīvajrasphuranmakarakuṇḍalam //

indranīlanibhāsaṃ taṃ keyūramakuṭojjvalam /
devairindrapurogaiśca ṛṣisaṅaghairabhiṣṭutam //

nārado jayaśabdena vavande śirasā harim //

tataḥ sa bhagavāñśrīmānmeghagambhīrayā girā /
prāheśaḥ sarvabhūtānāṃ nāradaṃ patitaṃ kṣitau //

bhadramastu ṛṣe tubhyaṃ varaṃ varaya suvrata /
yatte manasi suvyaktamasti ca pradadāmi tan //

sa cemaṃ jayaśabdena prasīdetyāturo muniḥ /
provāca hṛdi saṃrūḍhaṃ śaṅkhacakragadādharam //

vivakṣitaṃ jagannātha mayā jñātaṃ tvayā'cyuta /
tatprasīda hṛṣīkeśa śrotumicchāmi taddhare //

tataḥ smayanmahāviṣṇurabhyabhāṣata nāradam /
yaddṛṣṭaṃ mama rūpaṃ tu vedānāṃ śirasi tvayā //

nirdvandvā nirahankārāḥ śucayaḥ śuddhalocanāḥ /
taṃ māṃ paśyanti satataṃ tānpṛccha yadihecchasi //

ye yogino mahāprājñā madaṃśā ye vyavasthitāḥ /
teṣāṃ prasādaṃ devarṣe matprasādamavaihi tat //
bhīṣma uvāca /

ityuktvā sa jagāmātha bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
tasmādvraja hṛṣīkeśaṃ kṛṣṇaṃ devakinandanam //

etamārādhya govindaṃ gatā muktiṃ maharṣayaḥ /
eṣa kartā vikartā ca sarvakāraṇakāraṇam //

mayā'pyetacchrutaṃ rājannāradāttu nibodha tat /
svayameva samācaṣṭa nārado bhagavānmuniḥ //

samastasaṃsāravighātakāraṇaṃ bhajanti ye viṣṇumananyamānasāḥ /
te yānti sāyujyamatīva durlabha mitīva nityaṃ hṛdi varṇayanti //