Mahabharata · Chapter 12.200
akṣarātkhaṃ tato vāyustato jyotistato jalam /
jalātprasūtā jagatī jagatyā jāyate jagat //
ime śarīrairjalameva gatvā jalācca tejaḥ pavanāntarikṣam /
khādvai nivartanti na bhāvinaste ye bhāvinaste paramāpnuvanti //
noṣṇaṃ na śītaṃ mṛdu nāpi tīkṣṇaṃ nāmlaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ na tiktam /
na śabdavannāpi ca gandhavatta nna rūpavattatparamasvabhāvam //
sparśaṃ tanurveda rasaṃ ca jihvā ghrāṇaṃ ca gandhāñśravaṇe ca śabdān /
rūpāṇi cakṣurnaca tatparaṃ ya dgṛhṇantyanadhyātmavido manuṣyāḥ //
nivartayitvā rasanāṃ rasebhyo ghrāṇaṃ ca gandhācchravaṇe ca śabdāt /
sparśāttanuṃ rūpaguṇāttu cakṣu stataḥ paraṃ paśyati tatsvabhāvam //
yato gṛhītvā hi karoti yacca yasmiṃśca yāmārabhate pravṛttim /
yasmai ca yadyena ca yaśca kartā yatkāraṇaṃ taṃ svamupeyamāhuḥ //
yadvā'pyabhūdvyāpakaṃ sādhakaṃ ca yanmantravatsthāsyati cāpi loke /
yaḥ sarvahetuḥ paramārthakārī tatkāraṇaṃ kāryamato yadanyat //
yathā hi kaścitsukṛtairmanuṣyaḥ śubhāśubhaṃ prāpnute cāvirodhāt /
evaṃ śarīreṣu śubhāśubheṣu svakarmabhirjñānamidaṃ nivaddham //
yathā pradīptaḥ purataḥ pradīpaḥ / prakāśamanyasya karoti dīpyan /
tatheha pañcendriyadīpavṛkṣā jñānapradīptāḥ paravanta eva //
yathā ca rājño bahavo hyamātyāḥ pṛthak pramāṇaṃ pravadanti yuktāḥ /
tadvaccharīreṣu bhavanti pañca jñānaikadeśāḥ paramaḥ sa tebhyaḥ //
yathārciṣo'gneḥ pavanasya vegā marīcayo'rkasya nadīṣu cāpaḥ /
gacchanti cāyānti ca saṃyatāśca tadvaccharīrāṇi śarīriṇāṃ tu //
yathā ca kaścitparaśuṃ gṛhītvā dhūmaṃ na paśyejjvalanaṃ ca kāṣṭhe /
tadvaccharīrodarapāṇipādaṃ chittvā na paśyanti tato yadanya //
tānyeva kāṣṭhāni yathā vimathya dhūmaṃ ca paśyejjvalanaṃ ca yogāt /
tadvatsubuddhiḥ samamindriyārthai rbuddhaḥ paraṃ paśyati tatsvabhāvam //
yathātmano'ṅgaṃ patitaṃ pṛthivyāṃ svapnāntare paśyati cātmano'nyat /
śrotrādiyuktaḥ sumanāḥ subuddhi rliṅgāttathā gacchati liṅgamanyat //
utpattivṛddhikṣayamasannipātai rna yujyate'sau paramaḥ śarīrī /
anena liṅgena tu liṅgamanya dgacchatyadṛṣṭaḥ pratisandhiyogāt //
na cakṣuṣā paśyati rūpamātmano na cāpi saṃsparśamupaiti kiñcit /
na cāpi taiḥ sādhayate svakāryaṃ te taṃ na paśyanti sa paśyate tān //
yathā samīpe jvalato'nalasya santāpajaṃ rūpamupaiti kaścit /
na cāntarā rūpaguṇaṃ bibharti tathaiva taddṛśyate rūpamasya //
tathā manuṣyaḥ parimucya kāya madṛśyamanyadviśate śarīram /
visṛjya bhūteṣu mahatsu dehaṃ tadāśrayaṃ caiva bibharti rūpam //
khaṃ vāyumagniṃ salilaṃ tathorvī samantato'bhyāviśate śarīrī /
nānyāśrayāḥ karmasu vartamānāḥ śrotrādayaḥ pañcaguṇāñśrayante //
śrotraṃ nabho ghrāṇamatho pṛthivyā stejomayaṃ rūpamatho vipākaḥ /
jalāśrayaṃ teja uktaṃ rasaṃ ca vāyvātmakaḥ sparśakṛto guṇaśca //
mahatsu bhūteṣu ca santi pañca pañcendriyārtheṣu tathendriyāṇi /
sarvāṇi caitāni manonugāni buddhiṃ mano'nveti matiḥ svabhāvam //
śubhāśubhaṃ karma kṛtaṃ yadasya tadeva pretyādadate'nyadehe /
mano'nuvartanti parāvarāṇi jalaukasaḥ srota ivānukūlam //
calaṃ yathā dṛṣṭipathaṃ paraiti sūkṣmaṃ mahadrūpamivāvabhāti /
tātapyamāno na patecca dhīraḥ paraṃ tathā buddhipathaṃ paraiti //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0