Mahabharata · Chapter 12.199
kiṃ phalaṃ jñānayogasya vedānāṃ niyamasya ca /
bhūtātmā ca kathaṃ jñeyastanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
manoḥ prajāpatervādaṃ maharṣeśca bṛhaspateḥ //
prajāpatiṃ śreṣṭhatamaṃ prajānāṃ devarṣisaṅapravaro maharṣiḥ /
bṛhaspatiḥ praśnamimaṃ purāṇaṃ prapaccha śiṣyo'tha guruṃ praṇamya //
yatkāraṇaṃ mantravidhiḥ pravṛtto jñāne phalaṃ yatpravadanti viprāḥ /
yanmantraśabdairakṛtaprakāśaṃ taducyatāṃ me bhagavanyathāvat //
yatstotraśāstrāgamamantrividbhi ryajñairanekairatha gopradānaiḥ /
phalaṃ mahadbhiryadupāsyate ca kiṃ tatkathaṃ vā bhavitā kva vā tat //
mahī mahījāḥ pavano'ntarikṣaṃ jalaukasaścaiva jalaṃ tathā dyauḥ /
divaukasaścāpi yataḥ prasūtā staducyatāṃ me bhagavanpurāṇam //
jñānaṃ yataḥ prārthayate naro vai tatastadarthā bhavati pravṛttiḥ /
na cāpyahaṃ veda paraṃ purāṇaṃ mithyāpravṛttiṃ ca kathaṃ nu kuryām //
ṛksāmasaṅghāṃśca yajūṃṣi cāhaṃ chandāṃsi nakṣatragatiṃ niruktam /
adhītya ca vyākaraṇaṃ sakalpaṃ śikṣāṃ ca bhūtaprakṛtiṃ na vedmi //
sa me bhavāñśaṃsatu sarvameta tsāmānyaśabdaiśca viśeṣaṇaiśca /
sa me bhavāñśaṃsatu tāvadeta jjñāne phalaṃ karmaṇi vā yadasti //
yathā ca dehāccyavate śarīrī punaḥ śarīraṃ ca yathā'bhyupaiti /
manuruvāca /
yadyatpriyaṃ yasya sukhaṃ tadāhu stadeva duḥkhaṃ pravadantyaniṣṭam //
iṣṭaṃ ca me syāditaracca na syā detatkṛte karmavidhiḥ pravṛttaḥ /
iṣṭaṃ tvaniṣṭaṃ ca na māṃ bhajete tyetatkṛte jñānavidhiḥ pravṛttaḥ //
[kāmātmakāśchandasi karmayogā ebhirvimuktaḥ paramaśnuvīt /
nānāvidhe karmapathe sukhārthī naraḥ pravṛtto nirayaṃ prayāti.]
bṛhaspatiruvāca / iṣṭaṃ tvaniṣṭaṃ ca sukhāsukhe ca sāśīstapaśchandati karmabhiśca //
manuruvāca /
ebhirvimuktaḥ paramāviveśa etatkṛte karmavidhiḥ pravṛttaḥ /
[kāmātmakāṃśchandati karmayoga ebhirvimuktaḥ paramādadīta // ]
ātmādibhiḥ karmabhiridhyamāno dharme pravṛtto dyutimānsukhārthī /
paraṃ hi tatkarmaphalādapetaṃ nirāśiṣo yatpadamāpnuvanti //
prajāḥ sṛṣṭā manasā karmaṇā ca dvāvevaitau satpathau lokajuṣṭau /
dṛṣṭaṃ karmāśāśvataṃ cāntavacca manastyāge kāraṇaṃ nānyadasti //
kāmātmakau chandasi kāmabhogā vebhirviyuktaḥ paramaśnuvīta /
nānāvidhe karmaphale sukhārthī naraḥ pramatto na paraṃ prayāti / phalaṃ hi tatkarmaphalādapetaṃ nirāśiṣo brahma paraṃ hyupetam //
svenātmanā cakṣuriva praṇetā niśātyaye tamasā saṃvṛtātmā /
jñānaṃ tu vijñānaguṇena yuktaṃ karmāśubhaṃ paśyati varjanīyam //
sarpānkṛśāgrāṇi tathodapānaṃ tvā manuṣyāḥ parivarjayanti /
ajñāmatastatra patanti mūḍhā jñāne phalaṃ paśya yathā viśiṣṭam //
kṛtsnastu mantro vidhivatprayukto yajñā yathoktāstviha dakṣiṇāśca /
annapradānaṃ manasaḥ samādhiḥ pañcātmakaṃ karmaphalaṃ vadanti //
guṇātmakaṃ karma vadanti vedā stasmānmantro mannapūrvaṃ hi karma /
vidhirvidheyaṃ manasopapattiḥ phalasya bhoktā tu tathā śarīrī //
śabdāśca rūpāṇi rasāśca puṇyāḥ / sparśāśca gandhāśca śubhāstathaiva /
naro'tra hi sthānagataḥ prabhuḥ syā detatphalaṃ siddhyati karmaṇo'sya //
yadyaccharīreṇa karoti karma śarīrayuktaḥ samupāśnute tat /
śarīramevāyatanaṃ sukhasya duḥkhasya cāpyāyatanaṃ śarīram //
vācā tu yatkarma karoti kiñci dvācaiva sarvaṃ samupāśnute tat /
manastu yatkarma karoti kiñci nmanaḥstha evāyamupāśnute tat //
yathāyathā karmaguṇāṃ phalārthī karotyayaṃ karmaphale niviṣṭaḥ /
tathātathā'yaṃ guṇasamprayuktaḥ śubhāśubhaṃ karmaphalaṃ bhunasti //
matsyo yathā srota ivābhipātī tathā kṛtaṃ pūrvamupaiti karma /
śubhe tvasau tuṣyati duṣkṛte tu na tuṣyate vai paramaḥ śarīrī //
yato jagatsarvamidaṃ prasūtaṃ jñātvā'tmavanto hyupayānti śāntim /
yanmantraśabderakṛtaprakāśaṃ taducyamānaṃ śaṇu me paraṃ yat //
rasairvimuktaṃ vividhaiśca gandhai raśabdamasparśamarūpavacca /
agrāhyamavyaktamavarṇamekaṃ pañcaprakārānsasṛje prajānām //
na strī pumānnāpi napuṃsakaṃ ca na sanna cāsatsadasacca tanna /
paśyanti tadbrahmavido manuṣyā stadakṣaraṃ na kṣaratīti viddhi //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0