Mahabharata · Chapter 12.180

kutaḥ sṛṣṭamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
pralaye ca kimabhyeti tanme brūhi pitāmaha //

sasāgaraḥ sagaganaḥ saśailaḥ sabalāhakaḥ /
sabhūmiḥ sāgnipavano loko'yaṃ kena nirmitaḥ //

kathaṃ sṛṣṭāni bhūtāni kathaṃ varṇavibhaktayaḥ /
śocāśaucaṃ kathaṃ teṣāṃ dharmādharmāvatho katham //

kīdṛśo jīvatāṃ jīvaḥ kva vā gacchanti ye mṛtāḥ /
asmāllokādamuṃ lokaṃ sarvaṃ śaṃsatu no bhavān //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
bhṛguṇā'bhihitaṃ śreṣṭhaṃ bharadvājāya pṛcchate //

kailāsaśikhare dṛṣṭvā dīpyamānamivaujasā /
bhṛguṃ maharṣimāsīnaṃ bharadvājo'nvapṛcchata //

sasāgaraḥ sagaganaḥ śaśailaḥ savalāhakaḥ /
sabhūmiḥ sāgnipavano loko'yaṃ kena nirmitaḥ //

kathaṃ sṛṣṭāni bhūtāni kathaṃ varṇavibhaktayaḥ / śaucāśaucaṃ kathaṃ teṣāṃ dharmādharmāvatho katham /

kīdṛśo jīvatāṃ jīvaḥ kva vā gacchanti ye mṛtāḥ /
paralokamimaṃ cāpi sarvaṃ śaṃsitṛmarhasi //

evaṃ sa bhagavānpṛṣṭo bharadvājena saṃśayam /
brahmarpirbrahmasankāśaḥ sarvaṃ tasmai tato'bravīt //
bhṛguruvāca /

nārāyaṇo jaganmūrtirantarātmā sanātanaḥ /
kūṭastho'kṣara avyakto nirlepo vyāpakaḥ prabhuḥ //

prakṛteḥ parato nityamindriyairapyagotaraḥ / sa sisṛkṣuḥ sahasrāṃśādasṛjatpuruṣaṃ prabhuḥ //

mānaso nāma yaḥ pūrvo viśruto vai maharṣibhiḥ /
anādinidhano devastathā'bhedyo'dajarāmaraḥ //

avyakta iti vikhyātaḥ śāśvato'thākṣayo'vyayaḥ /
yataḥ sṛṣṭāni bhūtāni tiṣṭhanti ca mriyanti ca //

so'sṛjatprathamaṃ devo mahāntaṃ nāma nāmataḥ / mahānsasarjāhankāraṃ sa cāpi bhagavānatha /
ākāśamiti vikhyātaṃ sarvabhūtadharaḥ prabhuḥ //

ākāśādabhavadvāri salilādagnimārutau /
agnimārutasaṃyogāttataḥ samabhavanmahī //

tataste gemayaṃ divyaṃ padmaṃ sṛṣṭaṃ svayambhuvā /
tasmātpadmātsamabhavadbrahmā vedamayo nidhiḥ //

ahankāra iti khyātaḥ sarvabhūtātmabhūtakṛt /
brahmā vai sa mahātejā ya ete pañcadhātavaḥ //

śailāstasyāsthisañjñāstu medo māṃsaṃ ca medinī /
samudrāstasya rudhiramākāśamudaraṃ tathā //

pavanaścaiva niḥśvāsastejo'gnirnimnagāḥ sirāḥ /
divākaraśca somaśca nayane tasya viśrute //

nabhaścordhvaṃ śirastasya kṣitiḥ pādau bhujau diśaḥ /
durvijñeyo hyanantātmā siddhairapi na saṃśayaḥ //

sa eṣa bhagavānviṣṇurananta iti viśrutaḥ /
sarvabhūtātmabhūtastho durvijñeyo'kṛtātmābhaḥ //

ahankārasya yaḥ sraṣṭā sarvabhūtodbhavāya vai /
yataḥ samabhavadviśvaṃ pṛṣṭo'haṃ yadiha tvayā //
bharadvāja uvāca /

gaganasya diśāṃ caiva bhūtalasyānilasya ca /
kānyatra parimāṇāni saṃśayaṃ chindhi me'rthitaḥ //
bhṛguruvāca /

anantametadākāśaṃ siddhacāraṇasevitam /
ramyaṃ nānāśrayākīrṇaṃ yasyānto nādhigamyate //

ūrdhvaṃ gateradhastāttu candrādityau na dṛśyataḥ /
tatra devāḥ svayaṃ dīptāḥ sūryabhāso'gnivarcasaḥ //

te cāpyantaṃ na paśyanti nabhasaḥ prathitaujasaḥ /
durgamatvādanantatvāditi vai viddhi mānada //

uparyupari tairdevaiḥ prajvaladbhiḥ svayamprabhaiḥ /
niruddhametadākāśamaprameyaṃ surairapi //

pṛthivyante samudrāstu samudrānte tamaḥ smṛtam /
tapnaso'nte jalaṃ prāhurjalasyānte'gnireva ca //

rasātalānte salilaṃ jalānte pannagādhipāḥ /
tadante punarākāśamākāśānte punarjalam //

evamantaṃ hi nabhasaḥ pramāṇaṃ salilasya ca /
agnimārutayoścaiva durjñeyaṃ daivatairapi //

agnimārutatoyānāṃ varṇāḥ kṣititalasya ca /
ākāśasadṛśā hyete bhidyante'tatvadarśanāt //

paṭhanti caiva munayaḥ śāstreṣu vividheṣu ca /
trailokyasāgare caiva pramāṇaṃ vihitaṃ yathā //

adṛśyatvādagamyatvātkaḥ pramāṇamudāharet / siddhānāṃ devatānāṃ ca yadā parimitā gatiḥ /
tadā gauṇamanantasya nāmānanteti viśrutam //

nāmadheyānurūpasya mānasasya mahātmanaḥ / yadā tu rdivyaṃ yadrūpaṃ hrasate vardhate punaḥ /
ko'nyastadvedituṃ śakto yopi syāttadvidho'paraḥ //

tataḥ puṣkarataḥ sṛṣṭaḥ sarvajño mūrtimānprabhuḥ /
brahmā dharmamayaḥ pūrvaḥ prajāpatiranuttamaḥ //
bharadvāja uvāca /

puṣkarādyadi sambhūto jyeṣṭhaṃ bhavati puṣkaram /
brahmāṇaṃ pūrvajaṃ cāha bhavānsandeha eva me //
bhṛguruvāca /

mānasasyeha yā mūrtirbrahmatvaṃ samupāgatā /
tasyāsanavidhānārthaṃ pṛthivī padmamucyate //

karṇikāṃ tasya padmasya merurgagamucchritaḥ / tasya madhye sthito lokānsṛjate jagataḥ prabhuḥ /
mānasāṃśca tathā devānbhūtāni vividhāni ca //