Mahabharata · Chapter 12.177

kena vṛttena vṛttajña vītaśokaścarenmahīm /
kiñca kurvannaro loke prāpnoti gatimuttamām //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
prahlādasya ca saṃvādaṃ munerājagarasya ca //

carantaṃ brāhmaṇaṃ kañcitkalyacittamanāmayam /
papraccha rājā prahlādo buddhimānprājñasattamaḥ //
prahlāda uvāca /

svasthaḥ śakto mṛdurdānto nirvidhitso'nasūyakaḥ /
suvāgbahumato loke prājñaścarasi bālavat //

naiva prārthayase lābhaṃ nālābheṣvanuśocasi /
nityatṛpta iva brahmanna kiñcidiva manyase //

srotasā hriyamāṇāsu prajāsu vimanā iva /
dharmakāmārthakāryeṣu kūṭastha iva lakṣyase //

nānutiṣṭhasi dharmārthau na kāme cāpi vartase /
indriyārthānanādṛtya muktaścarasi sākṣivat //

kā nu prajñā śrutaṃ vā kiṃ vṛttirvā kā nu te mune /
kṣipramācakṣva me brahmañśreyo yadiha manyase //
bhīṣma uvāca /

anuyuktaḥ sa medhāvī lokadharmavidhānavit /
uvāca ślakṣṇayā vācā prahlādamanapārthayā //

paśya prahlāda bhūtānāmutpattimanimittataḥ /
hrāsaṃ vṛddhiṃ vināśaṃ ca na prahṛṣye na ca vyathe //

svabhāvādeva sandṛśyā vartamānāḥ pravṛttayaḥ /
svabhāvaniratāḥ sarvāḥ pratipādyā na kenacit //

paśya prahlāda saṃyogānviprayogaparāyaṇān /
sañcayāṃśca vināśāntānna kvacidvidadhe manaḥ //

antavanti ca bhūtāni guṇayuktāni paśyataḥ / utpattinidhanajñasya kiṃ paryāyeṇopalakṣaye /

jalajānāmapi hyantaṃ paryāyeṇopalakṣaye /
mahatāmapi kāyānāṃ sūkṣmāṇāṃ ca mahodadhau //

jaṅgamasthāvarāṇāṃ ca bhūtānāmasurādhipa /
pārthivānāmapi vyaktaṃ mṛtyuṃ paśyāmi sarvaśaḥ //

antarikṣacarāṇāṃ ca dānavottamapakṣiṇām /
uttiṣṭhate yathākālaṃ mṛtyurbalavatāmapi //

divi sañcaramāṇāni hrasvāni ca mahānti ca /
jyotīṃṣyapi yathākālaṃ patamānāni lakṣaye //

iti bhūtāni sampaśyannanuṣaktāni mṛtyunā /
sarvaṃ sāmānyato vidvānkṛtakṛtyaḥ sukhaṃ svape //

sumahāntamapi grāsaṃ grase labdhaṃ yadṛcchayā /
śaye punarabhuñjāno divasāni bahūnyapi //

āśayantyapi māmannaṃ punarbahuguṇaṃ bahu /
punaralpaṃ punastokaṃ punarnaivopapadyate //

kaṇaṃ kadācitkhādāmi piṇyākamapi ca grase /
bhakṣaye śālimāṃsāni bhakṣāṃścoccāvacānpunaḥ //

śaye kadācitparyaṅke bhūmāvapi punaḥ śaye /
prāsāde cāpi me śayyā kadācidupapadyate //

dhārayāmi ca cīrāṇi śāṇakṣaumājināni ca /
mahārhāṇi ca vāsāṃsi dhārayāmyahamekadā //

na sannipatitaṃ dharmyamupabhogaṃ yadṛcchayā /
pratyācakṣe na cāpyenamanurudhye sudurlabham //

acalamanidhanaṃ śivaṃ viśokaṃ śucimatulaṃ viduṣāṃ mate praviṣṭam /
anabhimatamasevitaṃ vimūḍhai rvratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

acalitamatiracyutaḥ svadharmā tparimitasaṃsaraṇaḥ parāvarajñaḥ /
vigatabhayakaṣāyalobhamoho vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

aniyataphalabhakṣyabhojyapeyaṃ vidhipariṇāmavibhaktadeśakālam /
hṛdayasukhamasevitaṃ kadaryai rvratamidamājagaraṃ suciścarāmi //

idamidamiti tṛṣṇayā'bhibhūtaṃ janamanavāptadhanaṃ viṣīdamānam /
nipuṇamanuniśāmya tattvabuddhyā vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

bahuvidhamanudṛśya cārthahetoḥ kṛpaṇamihāryamanāryamāśrayaṃ tam /
upaśamarucirātmavānpraśānto vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

sukhamasukhamalābhamarthalābhaṃ ratimaratiṃ maraṇaṃ ca jīvitaṃ ca /
vidhiniyatamavekṣya tattvato'haṃ vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

apagatabhayarāgamohadarpo dhṛtimatibuddhisamanvitaḥ praśāntaḥ /
upagataphalabhogino niśāmya vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

aniyataśayanāsanaḥ prakṛtyā damaniyamavratasatyaśaucayuktaḥ /
apagataphalasañcayaḥ prahṛṣṭo vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

apagatamasukhārthamīhanārthai rupagatabuddhiravekṣya cātmasaṃstham /
tṛpitamaniyataṃ mano niyantuṃ vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

na hṛdayamanurudhyate mano vā priyasukhadurlabhatāmanityatāṃ ca /
tadubhayamupalakṣayannivāhaṃ vratamidamājagaraṃ śuciścarāmi //

bahu kathitamidaṃ hi buddhimadbhiḥ kavibhirapi prathayadbhirātmakīrtim /
idamidamiti tatratatra hanta svaparamatairgahanaṃ pratarkayadbhiḥ //

tadidamanuniśāmya viprapātaṃ pṛthagabhipannamihābudhairmanuṣyaiḥ /
anavasitamanantadoṣapāraṃ nṛpu viharāmi vinītadoṣatṛṣṇaḥ //
bhīṣma uvāca /

ajagaracaritaṃ vrataṃ mahātmā ya iha naro'nucaredvinītarāgaḥ /
apagatabhayalobhamohamanyuḥ sa khalu sukhī vicaredimaṃ vihāram //