Mahabharata · Chapter 12.176
īhamānaḥ samārambhānyadi nāsādayeddhanam /
dhanatṛṣṇābhibhūtaśca kiṃ kurvansukhamāpnuyāt //
bhīṣma uvāca /
sarvasāmyamanāyāsaḥ satyavākyaṃ ca bhārata /
nirvedaścāvidhitsā ca yasya syātsa sakhī naraḥ //
etānyeva padānyāhuḥ pañca vṛddhāḥ praśāntaye /
eṣa svargaśca dharmaśca sukhaṃ cānuttamaṃ satām //
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
nirvedānmaṅkinā gītaṃ tannibodha yudhiṣṭhira //
īhamāno dhanaṃ maṅkirbhagnehaśca punaḥ punaḥ /
kenaciddhanaleśena krītavāndamyagoyugam //
susambaddhau tu tau damyau damanāyābhiniḥsṛtau /
āsīnamuṣṭraṃ madhyena sahasaivābhyadhāvatām //
tayoḥ samprāptayoruṣṭraḥ skandhadeśamamarpaṇaḥ /
utthāyotkṣipya tau damyau pasasāra mahājavaḥ //
hriyamāṇau tu tau damyau tenoṣṭreṇa pramāthinā /
priyamāṇau ca samprekṣya maṅkistatrābravīdidam //
na jātvavihitaṃ śakyaṃ dakṣeṇāṣīhituṃ dhanam /
yuktena śraddhayā samyagīhāṃ samanutiṣṭhatā //
pūrvamaryairvihīnasya yuktasyāpyutiṣṭhataḥ /
imaṃ paśyata sangatyā mama daivamupaplavam //
udyamyodyamya me damyau viṣameṇaiva gacchataḥ /
utkṣipya kākatālīyamunmātheneva jambukaḥ //
maṇīvoṣṭrasya lamvete priyau vatsatarau mama /
śudvaṃ hi daivamevedaṃ haṭhe naivāsti pauruṣam //
yadi vā'pyupapadyeta pauruṣaṃ nāma karhicit /
anviṣyamāṇaṃ tadapi daivamevāvatiṣṭhate //
tasmānnirveda eveha gantavyaḥ sukhabhīpsatā /
sukhaṃ svapiti nirviṇṇo nirāśaścārthasādhane //
aho samyakśukenoktaṃ sarvataḥ parimucyatā /
pratiṣṭhatā mahāraṇyaṃ janakasya niveśanāt //
yaḥ kāmānāpnuyātsarvānyaścaitānkevalāṃstyajet /
prāpaṇātsarvakāmānāṃ parityāgo viśiṣyate //
nāntaṃ sarvavidhitsānāṃ gatapūrvo'sti kaścana /
śarīre jīvite caiva tṛṣṇā martyasya vardhate //
nivartasya vidhitsābhyaḥ śāmya nirvidya kāmuka /
asakṛccāsi nikṛto na ca nirvidyase manaḥ //
yadi nāhaṃ vināśyaste yadyevaṃ ramase mayā /
mā māṃ yojaya lobhena vṛthā'tvaṃ vittakāmuka //
sañcitaṃ sañcitaṃ dravyaṃ naṣṭaṃ tava punaḥ punaḥ /
kadā tāṃ mokṣyase mūḍha dhanehāṃ dhanakāmuka //
aho nu mama bāliśyaṃ yo'haṃ krīḍanakastava / kleśairnānāvidhairnityaṃ saṃyojayasi nirghṛṇaḥ /
kiṃ naivaṃ jātu puruṣaḥ pareṣāṃ preṣyatāmiyāt //
na pūrve nāpare jātu kāmānāmantamāpnuvan /
tyaktvā sarvasamārambhānpratibuddho'smi jāgṛmi //
nūnaṃ me hṛdayaṃ kāmaṃ vajrasāramayaṃ dṛḍham /
yadanarthaśatāviṣṭaṃ śatadhā na vidīryate //
tyajāmi kāma tvāṃ caiva yacca kiñcitpriyaṃ tava /
tavāhaṃ priyamanvicchannātmanyupalabhe sukham //
kāma jānāmi te mūlaṃ sankalpātkila jāyase /
na tvāṃ sankalpayiṣyāmi samūlo nabhaviṣyasi //
īhā dhanasya na sukhā lubdhvā cintā ca bhūyasī /
labdhanāśo yathā mṛtyurlabdhaṃ bhavati vā na vā //
parityāge na labhate tato duḥkhataraṃ nu kim /
na ca tuṣyati labdhena bhūya eva ca mārgati //
anutarpula evārthaḥ svādu gāṅgabhivodakam /
madvilāpanametatu pratibuddho'smi santyaja //
ya imaṃ māmakaṃ dehaṃ bhūtagrāmaḥ samāśritaḥ /
sa yātvito yathākāmaṃ vasatāṃ vā yathāsukham //
na yuṣmāsviha me prītiḥ kāmalobhānusāriṣu /
tasmādutsṛjya vaḥ sarvānsatvamevāśrayāmyaham //
sarva bhūtānyahaṃ dehe paśyanmanasi cātmanaḥ /
yoge buddhiṃ śrute satvaṃ mano brahmaṇi dhārayan //
vihariṣyāmyanāsaktaḥ sukhī lokānnirāmayaḥ /
yathā māṃ tvaṃ punarnaivaṃ duḥkheṣu praṇidhāsyasi //
tvayā hi me praṇunnasya gatiranyā na vidyate /
tṛṣṇā śokaśramāṇāṃ hi tvaṃ kāma prabhavaḥ sadā //
dhananāśe'dhikaṃ duḥkhaṃ manye sarvamahattaram /
jñātayo hyavamanyante mitrāṇi ca dhanāccyutam //
avajñānasahasraistu doṣāḥ kaṣṭatarā'dhane /
dhane sukhakalā yā tu sā'pi duḥkhairvidhīyate //
dhanamasyeti puruṣaṃ puro nighnanti dasyavaḥ /
kliśyanti vividhairdaṇḍairnityamudvejayanti ca //
dhanalolupatā duḥkhamiti buddhaṃ cirānmayā /
yadyadālambase kāmaṃ tattadevānurudhyase //
atattvajño'si bālaśca dustoṣo'pūraṇo'nalaḥ /
naiva tvaṃ vettha sulabhaṃ naiva tvaṃ vettha durlabham //
pātāla iva duṣpūro māṃ duḥkhairyoktumicchasi /
nāhamadya samāveṣṭuṃ śakyaḥ kāma punastvayā //
nirvedamahamāsādya dravyanāśādyadṛcchayā /
nivṛttiṃ paramāṃ prāpya nādya kāmānvicintaye //
atikleśānsahāmīha nāhaṃ buddhyāmyabuddhimān /
nikṛto dhananāśena śaye sarvāṅgavijvaraḥ //
parityajāmi kāma tvāṃ hitvā sarvaṃ manogatam /
na tvaṃ mayā punaḥ kāma nasyoteneva raṃsyase //
kṣamiṣye kṣipamāṇānāṃ na hiṃsiṣye vihiṃsitaḥ /
dveṣyamuktaḥ priyaṃ vakṣyāmyanādṛtya tadapriyam //
tṛptaḥ svasthendriyo nityaṃ yathālabdhena vartayan /
na sakāmaṃ kariṣyāmi tvāmahaṃ śatrumātmanaḥ //
nirvedaṃ nirvṛtiṃ tṛptiṃ śāntiṃ satyaṃ damaṃ kṣamām /
sarvabhūtadayāṃ caiva viddhi māṃ śaraṇāgatam //
tasmātkāmaśca lobhaśca tṛṣṇā kārpaṇyameva ca /
tyajantu māṃ pratiṣṭhantaṃ satvastho hyasmi sāmpratam //
prahāya kāmaṃ lobhaṃ ca krodhaṃ pāruṣyameva ca /
nādya lobhavaśaṃ prāpto duḥkhaṃ prāpsyāmyanātmavān //
yadyastyajati kāmānāṃ tatsukhasyābhipūryate /
kāmasya vaśago nityaṃ duḥkhameva prapadyate //
kāmānubandhaṃ nudate yatkiñcitpuruṣo rajaḥ /
kāmakrodhodbhavaṃ duḥkhamahrīraratireva ca //
eṣa brahmapratiṣṭho'haṃ grīṣme śītamiva hradam /
śāmyāmi parinirvāmi sukhamāse ca kevalam //
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham /
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām //
ātmanā saptamaṃ kāmaṃ hatvā śatrumivottamam /
prāpyāvadhyaṃ brahmapuraṃ rājeva ca vasāmyaham //
etāṃ buddhiṃ samāsthāya maṅkirnirvedamāgataḥ /
sarvānkāmānparityajya prāpya brahma mahatsukham //
damyanāśakṛte maṅkiramṛtatvaṃ kilāgamat /
acchinatkāmamūlaṃ sa tena prāpa parāṃ gatim //
atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ mokṣopasaṃhitam /
gītaṃ videharājena janakena praśāmyatā //
anantamiva me vittaṃ yasya me nāsti kiñcana /
mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiñcana //
atraivodāharantīmaṃ bodhyasya padasañcayam /
nirvedaṃ prati vinyastaṃ taṃ nibodha yudhiṣṭhira //
bodhyaṃ śāntamṛṣiṃ rājā nāhuṣaḥ paryapṛcchata /
nirvedācchāntimāpannaṃ śāstraprajñānatarpitam //
upadeśaṃ mahāprājña śamasyopadiśasva me /
kāṃ buddhiṃ samanuprāpya śāntaścarasi nirvṛtaḥ //
bodhya uvāca /
upadeśena vartāmi nānuśāsmīha kañcana /
lakṣaṇaṃ tasya vakṣye'haṃ tatsvayaṃ parimṛṣyatām //
piṅgalā kuraraḥ sarpaḥ sāraṅgānveṣaṇaṃ vane /
iṣukāraḥ kumārī ca ṣaḍete guravo mama //
[*bhīṣma uvāca /
āśā balavatī rājannairāśyaṃ paramaṃ sukham /
āśāṃ nirāśāṃ kṛtvā tu sukhaṃ svapiti piṅgalā //
sāmiṣaṃ kuraraṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ nirāmiṣaiḥ /
āmiṣasya parityāgātkuraraḥ sukhamedhate //
gṛhārambho hi duḥkhāya na sukhāya kadācana /
sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhamedhate //
sukhaṃ jīvanti munayo bhaikṣyavṛttiṃ samāśritāḥ /
adrohaṇaiva bhūtānāṃ sāraṅga iva pakṣiṇaḥ //
alpebhyaśca mahadbhyaśca śāstrebhyo matimānnaraḥ / sarvataḥ sāramādadyātpuṣpebhya iva ṣaṭ्padaḥ //
iṣukāro naraḥ kaścidipāvāsaktamānasaḥ /
samīpenāpi gacchantaṃ rājānaṃ nāvabuddhavān //
bahūnāṃ kalaho nityaṃ dvayoḥ sankathanaṃ dhruvam / ekākī vicariṣyāni kumārīśaṅkhako yathā // ] //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0