Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.176

12.176.1

īhamānaḥ samārambhānyadi nāsādayeddhanam /
dhanatṛṣṇābhibhūtaśca kiṃ kurvansukhamāpnuyāt //
bhīṣma uvāca /

12.176.2

sarvasāmyamanāyāsaḥ satyavākyaṃ ca bhārata /
nirvedaścāvidhitsā ca yasya syātsa sakhī naraḥ //

12.176.3

etānyeva padānyāhuḥ pañca vṛddhāḥ praśāntaye /
eṣa svargaśca dharmaśca sukhaṃ cānuttamaṃ satām //

12.176.4

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
nirvedānmaṅkinā gītaṃ tannibodha yudhiṣṭhira //

12.176.5

īhamāno dhanaṃ maṅkirbhagnehaśca punaḥ punaḥ /
kenaciddhanaleśena krītavāndamyagoyugam //

12.176.6

susambaddhau tu tau damyau damanāyābhiniḥsṛtau /
āsīnamuṣṭraṃ madhyena sahasaivābhyadhāvatām //

12.176.7

tayoḥ samprāptayoruṣṭraḥ skandhadeśamamarpaṇaḥ /
utthāyotkṣipya tau damyau pasasāra mahājavaḥ //

12.176.8

hriyamāṇau tu tau damyau tenoṣṭreṇa pramāthinā /
priyamāṇau ca samprekṣya maṅkistatrābravīdidam //

12.176.9

na jātvavihitaṃ śakyaṃ dakṣeṇāṣīhituṃ dhanam /
yuktena śraddhayā samyagīhāṃ samanutiṣṭhatā //

12.176.10

pūrvamaryairvihīnasya yuktasyāpyutiṣṭhataḥ /
imaṃ paśyata sangatyā mama daivamupaplavam //

12.176.11

udyamyodyamya me damyau viṣameṇaiva gacchataḥ /
utkṣipya kākatālīyamunmātheneva jambukaḥ //

12.176.12

maṇīvoṣṭrasya lamvete priyau vatsatarau mama /
śudvaṃ hi daivamevedaṃ haṭhe naivāsti pauruṣam //

12.176.13

yadi vā'pyupapadyeta pauruṣaṃ nāma karhicit /
anviṣyamāṇaṃ tadapi daivamevāvatiṣṭhate //

12.176.14

tasmānnirveda eveha gantavyaḥ sukhabhīpsatā /
sukhaṃ svapiti nirviṇṇo nirāśaścārthasādhane //

12.176.15

aho samyakśukenoktaṃ sarvataḥ parimucyatā /
pratiṣṭhatā mahāraṇyaṃ janakasya niveśanāt //

12.176.16

yaḥ kāmānāpnuyātsarvānyaścaitānkevalāṃstyajet /
prāpaṇātsarvakāmānāṃ parityāgo viśiṣyate //

12.176.17

nāntaṃ sarvavidhitsānāṃ gatapūrvo'sti kaścana /
śarīre jīvite caiva tṛṣṇā martyasya vardhate //

12.176.18

nivartasya vidhitsābhyaḥ śāmya nirvidya kāmuka /
asakṛccāsi nikṛto na ca nirvidyase manaḥ //

12.176.19

yadi nāhaṃ vināśyaste yadyevaṃ ramase mayā /
mā māṃ yojaya lobhena vṛthā'tvaṃ vittakāmuka //

12.176.20

sañcitaṃ sañcitaṃ dravyaṃ naṣṭaṃ tava punaḥ punaḥ /
kadā tāṃ mokṣyase mūḍha dhanehāṃ dhanakāmuka //

12.176.21

aho nu mama bāliśyaṃ yo'haṃ krīḍanakastava / kleśairnānāvidhairnityaṃ saṃyojayasi nirghṛṇaḥ /
kiṃ naivaṃ jātu puruṣaḥ pareṣāṃ preṣyatāmiyāt //

12.176.22

na pūrve nāpare jātu kāmānāmantamāpnuvan /
tyaktvā sarvasamārambhānpratibuddho'smi jāgṛmi //

12.176.23

nūnaṃ me hṛdayaṃ kāmaṃ vajrasāramayaṃ dṛḍham /
yadanarthaśatāviṣṭaṃ śatadhā na vidīryate //

12.176.24

tyajāmi kāma tvāṃ caiva yacca kiñcitpriyaṃ tava /
tavāhaṃ priyamanvicchannātmanyupalabhe sukham //

12.176.25

kāma jānāmi te mūlaṃ sankalpātkila jāyase /
na tvāṃ sankalpayiṣyāmi samūlo nabhaviṣyasi //

12.176.26

īhā dhanasya na sukhā lubdhvā cintā ca bhūyasī /
labdhanāśo yathā mṛtyurlabdhaṃ bhavati vā na vā //

12.176.27

parityāge na labhate tato duḥkhataraṃ nu kim /
na ca tuṣyati labdhena bhūya eva ca mārgati //

12.176.28

anutarpula evārthaḥ svādu gāṅgabhivodakam /
madvilāpanametatu pratibuddho'smi santyaja //

12.176.29

ya imaṃ māmakaṃ dehaṃ bhūtagrāmaḥ samāśritaḥ /
sa yātvito yathākāmaṃ vasatāṃ vā yathāsukham //

12.176.30

na yuṣmāsviha me prītiḥ kāmalobhānusāriṣu /
tasmādutsṛjya vaḥ sarvānsatvamevāśrayāmyaham //

12.176.31

sarva bhūtānyahaṃ dehe paśyanmanasi cātmanaḥ /
yoge buddhiṃ śrute satvaṃ mano brahmaṇi dhārayan //

12.176.32

vihariṣyāmyanāsaktaḥ sukhī lokānnirāmayaḥ /
yathā māṃ tvaṃ punarnaivaṃ duḥkheṣu praṇidhāsyasi //

12.176.33

tvayā hi me praṇunnasya gatiranyā na vidyate /
tṛṣṇā śokaśramāṇāṃ hi tvaṃ kāma prabhavaḥ sadā //

12.176.34

dhananāśe'dhikaṃ duḥkhaṃ manye sarvamahattaram /
jñātayo hyavamanyante mitrāṇi ca dhanāccyutam //

12.176.35

avajñānasahasraistu doṣāḥ kaṣṭatarā'dhane /
dhane sukhakalā yā tu sā'pi duḥkhairvidhīyate //

12.176.36

dhanamasyeti puruṣaṃ puro nighnanti dasyavaḥ /
kliśyanti vividhairdaṇḍairnityamudvejayanti ca //

12.176.37

dhanalolupatā duḥkhamiti buddhaṃ cirānmayā /
yadyadālambase kāmaṃ tattadevānurudhyase //

12.176.38

atattvajño'si bālaśca dustoṣo'pūraṇo'nalaḥ /
naiva tvaṃ vettha sulabhaṃ naiva tvaṃ vettha durlabham //

12.176.39

pātāla iva duṣpūro māṃ duḥkhairyoktumicchasi /
nāhamadya samāveṣṭuṃ śakyaḥ kāma punastvayā //

12.176.40

nirvedamahamāsādya dravyanāśādyadṛcchayā /
nivṛttiṃ paramāṃ prāpya nādya kāmānvicintaye //

12.176.41

atikleśānsahāmīha nāhaṃ buddhyāmyabuddhimān /
nikṛto dhananāśena śaye sarvāṅgavijvaraḥ //

12.176.42

parityajāmi kāma tvāṃ hitvā sarvaṃ manogatam /
na tvaṃ mayā punaḥ kāma nasyoteneva raṃsyase //

12.176.43

kṣamiṣye kṣipamāṇānāṃ na hiṃsiṣye vihiṃsitaḥ /
dveṣyamuktaḥ priyaṃ vakṣyāmyanādṛtya tadapriyam //

12.176.44

tṛptaḥ svasthendriyo nityaṃ yathālabdhena vartayan /
na sakāmaṃ kariṣyāmi tvāmahaṃ śatrumātmanaḥ //

12.176.45

nirvedaṃ nirvṛtiṃ tṛptiṃ śāntiṃ satyaṃ damaṃ kṣamām /
sarvabhūtadayāṃ caiva viddhi māṃ śaraṇāgatam //

12.176.46

tasmātkāmaśca lobhaśca tṛṣṇā kārpaṇyameva ca /
tyajantu māṃ pratiṣṭhantaṃ satvastho hyasmi sāmpratam //

12.176.47

prahāya kāmaṃ lobhaṃ ca krodhaṃ pāruṣyameva ca /
nādya lobhavaśaṃ prāpto duḥkhaṃ prāpsyāmyanātmavān //

12.176.48

yadyastyajati kāmānāṃ tatsukhasyābhipūryate /
kāmasya vaśago nityaṃ duḥkhameva prapadyate //

12.176.49

kāmānubandhaṃ nudate yatkiñcitpuruṣo rajaḥ /
kāmakrodhodbhavaṃ duḥkhamahrīraratireva ca //

12.176.50

eṣa brahmapratiṣṭho'haṃ grīṣme śītamiva hradam /
śāmyāmi parinirvāmi sukhamāse ca kevalam //

12.176.51

yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham /
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām //

12.176.52

ātmanā saptamaṃ kāmaṃ hatvā śatrumivottamam /
prāpyāvadhyaṃ brahmapuraṃ rājeva ca vasāmyaham //

12.176.53

etāṃ buddhiṃ samāsthāya maṅkirnirvedamāgataḥ /
sarvānkāmānparityajya prāpya brahma mahatsukham //

12.176.54

damyanāśakṛte maṅkiramṛtatvaṃ kilāgamat /
acchinatkāmamūlaṃ sa tena prāpa parāṃ gatim //

12.176.55

atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ mokṣopasaṃhitam /
gītaṃ videharājena janakena praśāmyatā //

12.176.56

anantamiva me vittaṃ yasya me nāsti kiñcana /
mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiñcana //

12.176.57

atraivodāharantīmaṃ bodhyasya padasañcayam /
nirvedaṃ prati vinyastaṃ taṃ nibodha yudhiṣṭhira //

12.176.58

bodhyaṃ śāntamṛṣiṃ rājā nāhuṣaḥ paryapṛcchata /
nirvedācchāntimāpannaṃ śāstraprajñānatarpitam //

12.176.59

upadeśaṃ mahāprājña śamasyopadiśasva me /
kāṃ buddhiṃ samanuprāpya śāntaścarasi nirvṛtaḥ //
bodhya uvāca /

12.176.60

upadeśena vartāmi nānuśāsmīha kañcana /
lakṣaṇaṃ tasya vakṣye'haṃ tatsvayaṃ parimṛṣyatām //

12.176.61

piṅgalā kuraraḥ sarpaḥ sāraṅgānveṣaṇaṃ vane /
iṣukāraḥ kumārī ca ṣaḍete guravo mama //
[*bhīṣma uvāca /

12.176.62

āśā balavatī rājannairāśyaṃ paramaṃ sukham /
āśāṃ nirāśāṃ kṛtvā tu sukhaṃ svapiti piṅgalā //

12.176.63

sāmiṣaṃ kuraraṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ nirāmiṣaiḥ /
āmiṣasya parityāgātkuraraḥ sukhamedhate //

12.176.64

gṛhārambho hi duḥkhāya na sukhāya kadācana /
sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhamedhate //

12.176.65

sukhaṃ jīvanti munayo bhaikṣyavṛttiṃ samāśritāḥ /
adrohaṇaiva bhūtānāṃ sāraṅga iva pakṣiṇaḥ //

12.176.66

alpebhyaśca mahadbhyaśca śāstrebhyo matimānnaraḥ / sarvataḥ sāramādadyātpuṣpebhya iva ṣaṭ्padaḥ //

12.176.67

iṣukāro naraḥ kaścidipāvāsaktamānasaḥ /
samīpenāpi gacchantaṃ rājānaṃ nāvabuddhavān //

12.176.68

bahūnāṃ kalaho nityaṃ dvayoḥ sankathanaṃ dhruvam / ekākī vicariṣyāni kumārīśaṅkhako yathā // ] //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc