Mahabharata · Chapter 12.161
yataḥ prabhavati krodhaḥ kāmo vā bharatarṣabha /
śokamohau vidhitsā ca parāsutvaṃ tathā madaḥ //
lobho mātsaryamīrṣyā ca kutsā'sūyā kṛpā bhayam /
etatsarvaṃ mahāprājña yāthātathyena me vada //
bhīṣma uvāca /
trayodaśaite'tibalāḥ śatravaḥ prāṇināṃ smṛtāḥ /
upāsate mahārāja samantātpuruṣāniha //
ete pramattaṃ puruṣamapramattāstudanti ca /
vṛkā iva vilumpanti dṛṣṭveva puruṣetarān //
ebhyaḥ pravartate duḥkhamebhyaḥ pāpaṃ pravartate /
iti martyo vijānīyātsatataṃ puruṣarṣabha //
eteṣāmudayaṃ sthānaṃ kṣayaṃ ca pṛthivīpate / hanta te kathayiṣyāmi krodhasyotpattimāditaḥ /
yathātattvaṃ kṣitipate tanme nigadataḥ śṛṇu //
lobhātkrodhaḥ prabhavati paradoṣairudīryate /
kṣamayā tiṣṭhate rājankṣamayā vinivartate //
sankalpājjāyate kāmaḥ sevyamāno vivardhate /
yadā prājño viramate tadā sadyaḥ praṇaśyati //
[parāmūyā krodhalobhāvantarā pratimucyate / dayayā sarvabhūtānāṃ nirvedādvinivartate.]
avadyadarśanādeti tattvajñānācca naśyati //
ajñānaprabhavo mohaḥ pāpābhyāsātpravartate /
yadā prājñeṣu ramate tadā sadyaḥ praṇaśyati //
viruddhānīha śāstrāṇi ye paśyanti kurūdvaha /
vidhitsā jāyate teṣāṃ tattvajñānānnivartate //
prīteḥ śokaḥ prabhavati viyogāttasya dehinaḥ /
yadā nirarthakaṃ vetti tadā sadyaḥ praṇaśyati //
parāsutā krodhalobhādabhyāsācca pravartate /
dayayā sarvabhūtānāṃ nirvedātsā nivartate //
satyatyāgāttu mātsaryamahitānāṃ ca sevayā /
etattu kṣīyate tāta sādhūnāmupasevanāt //
kulāñjñānāttathaiśvaryānmado bhavati dehinām /
ebhireva tu vijñātairmadaḥ sadyaḥ praṇaśyati //
īrṣyā kāmātprabhavati saṃharṣāccaiva jāyate /
itareṣāṃ tu satvānāṃ prajñayā sā praṇaśyati //
vibhramāllokabāhyānāṃ dveṣyairvākyairasammataiḥ /
kutsā sañjāyate rājam̐llokānprekṣyābhiśāmyati //
pratikartuṃ na śaktā ye balasthāyāpakāriṇe /
asūyā jāyate tīvrā kāruṇyādvinivartate //
kṛpaṇānsatataṃ dṛṣṭvā tataḥ sañjāyate kṛpā /
dharmaniṣṭhāṃ yadā vetti tadā śāmyati sā kṛpā //
ajñānaprabhavo lobho bhūtānāṃ dṛśyate sadā /
asthiratvaṃ ca bhogānāṃ dṛṣṭvā jñātvā nivartate //
etānyeva jitānyāhuḥ praśāntena trayodaśa / ete hi dhārtarāṣṭrāṇāṃ sarve doṣāstrayodaśa /
tvayā satyārthinā nityaṃ vijitā jeṣyatā cate //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0