Mahabharata · Chapter 12.158
svādhyāyakṛtayatnasya brāhmaṇasya viśeṣataḥ /
dharmakāmasya dharmātmankinnu śreya ihocyate //
bahudhā darśane loke śreyo yadiha manyase /
asmim̐lloke pare caiva tanme brūhi pitāmaha //
mahānayaṃ dharmapatho bahuśākhaśca bhārata /
kiṃsvideveha dharmāṇāmanuṣṭheyatamaṃ matam //
dharmasya mahato rājanbahuśākhasya tattvataḥ /
yanmūlaṃ paramaṃ tāta tatsarvaṃ brūhyatandritaḥ //
bhīṣma uvāca /
hanta te kathayiṣyāmi yena śreyo hyavāpsyasi /
pītvā'mṛtamiva prājño yena tṛpto bhaviṣyasi //
dharmasya vidhayo naike tete proktā maharṣibhiḥ /
svaṃsvaṃ vijñānamāśritya damasteṣāṃ parāyaṇam //
damaṃ niḥśreyasaṃ prāhurvṛddhā niścitadarśinaḥ /
brāhmaṇasya viśeṣeṇa damo dharmaḥ sanātanaḥ //
nādāntasya kriyāsiddhiryathāvadupalabhyate /
damo dānaṃ tathā yajñānadhītaṃ cātivartate //
damastejo vardhayati pavitraṃ ca damaḥ param /
vipāpmā tejasā yuktaḥ puruṣo vindate mahat //
damena sadṛśaṃ dharmaṃ nānyaṃ lokeṣu śuśrum /
damo hi paramo loke praśastaḥ sarvadharmiṇām //
pretya cātra manuṣyendra paramaṃ vindate sukham /
damena hi sadā yukto mahāntaṃ dharmamaśnute //
sukhaṃ dāntaḥ prasvapiti sukhaṃ ca pratibudhyate /
sukhaṃ paryeti lokāṃśca manaścāsya prasīdati //
adāntaḥ puruṣaḥ kleśamabhīkṣṇaṃ pratipadyate /
anarthāṃśca bahūnanyānprasṛjatyātmadoṣajān //
āśrameṣu caturṣvāhurdamamevottamaṃ vratam /
damaliṅgāni vakṣyāmi yeṣāṃ samudayo damaḥ //
kṣamā dhṛtirārhesā ca samatā satyamārjavam /
indriyābhijayo dākṣyaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam //
akārpaṇyamasaṃrambhaḥ santoṣaḥ priyavāditā /
avihasā'nasūyā cāpyeṣāṃ samudayo damaḥ //
gurupūjā ca kauravya dayā bhūteṣvapaiśunam /
janavādamṛṣāvādastutinindāvisarjanam //
kāmaṃ krādhaṃ ca lobhaṃ ca darpaṃ stambhaṃ vikatthanam /
roṣamīrṣyāvamānaṃ ca naiva dānto niṣevate //
anindito hyakāmātmā nālpeṣvarthyanasūyakaḥ /
samudrakalpaḥ sa naro na kathañcana pūryate //
ahaṃ tvayi mama tvaṃ ca mayi te teṣu cāpyaham /
pūrvasambandhisaṃyogaṃ naitaddānto niṣevate //
sarvā grāmyāstathā'raṇyā yāśca loke pravṛttayaḥ /
nindāṃ caiva praśaṃsāṃ ca yo nāśrayati mucyate //
maitro'tha śīlasampannaḥ prasannātmātmavicca yaḥ /
muktasya vividhaiḥ saṅgaistasya pretya phalaṃ mahat //
suvṛttaḥ śīlasampannaḥ prasannātmā'tmavidvudhaḥ /
prāpyeha loke satkāraṃ sugatiṃ pratipadyate //
karma yacchubhameveha sadbhirācaritaṃ ca yat /
tadeva jñānayuktasya munervartma na hīyate //
niṣkramya vanamāsthāya jñānayukto jitendriyaḥ /
kālākāṅgī carannevaṃ brahmabhūyāya kalpate //
abhayaṃ yasya bhūtebhyo bhūtānāmabhayaṃ yataḥ /
tasya dehādvimuktasya bhayaṃ nāsti kutaścana //
avācinoti karmāṇi na ca sampracinoti ha /
samaḥ sarveṣu bhūteṣu maitrāyaṇagatiṃ caret //
śakunīnāmivākāśe matsyānāmmiva codake /
yathā gatirna dṛśyeta tathā tasya sa saṃśayaḥ //
gṛhānutsṛjya yo rājmokṣamevābhipadyate /
lokāstejomayāstasya kalpante śāśvatīḥ samāḥ //
sannyasya sarvakarmāṇi sannyasya vidhivattapaḥ /
sannyasya vividhā vidyāḥ sarvaṃ sannyasya caiva ha //
kāme śuciranāvṛttaḥ prasannātmā'tmavicchuciḥ /
prāpyeha loke satkāraṃ svargaṃ samabhipadyate //
yacca paitāmahaṃ sthānaṃ brahmarāśisamudbhavam /
guhāyāṃ nihitaṃ nityaṃ taddamenābhigamyate //
jñānārāmasya buddhasya sarvabhūtānurodhinaḥ /
nāvṛttibhayamastīha paralokabhayaṃ kutaḥ //
eka eva dame doṣo dvitīyo nopapadyate /
yadenaṃ damasaṃyuktamaśaktaṃ manyate janaḥ //
eko'sya sumahāprājña doṣaḥ syātsumahānguṇaḥ /
kṣamayā vipulā lokā durlabhā hi sahiṣṇutā //
dāntasya kimaraṇyena tathā'dāntasya bhārata /
yatraiva nivaseddāntastadaraṇyaṃ sa cāśramaḥ //
vaiśampāyana uvāca /
etadbhīṣmasya vacanaṃ śrutvā rājā yudhiṣṭhiraḥ /
amṛteneva santṛptaḥ prahṛṣṭaḥ samapadyata //
punaśca paripapraccha bhīṣmaṃ dharmabhṛtāṃ varam /
tataḥ prītaḥ sa covāca tasmai sarvaṃ kurūdvahaḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0