Mahabharata · Chapter 12.155

evamuktvā tu rājendra śālmaliṃ brahmavittamaḥ /
nāradaḥ pavane sarvaṃ śālmalervākyamabravīt //
nārada uvāca /

himavatpṛṣṭhajaḥ kaścicchālmaliḥ parivāravān /
bṛhanmūlo bṛhacchāyaḥ sa tvāṃ vāyo'vamanyate //

bahuvyākṣepayuktāni tvāmāha vacanāni saḥ /
na yuktāni mayā vāyo tāni vaktuṃ tavāgrataḥ //

jānāmi tvāmahaṃ vāyo sarvaprāṇabhṛtāṃ varam /
variṣṭhaṃ ca gariṣṭhaṃ ca sarvalokeśvaraṃ prabhum //
bhīṣma uvāca /

etattu vacanaṃ śrutvā nāradasya samīraṇaḥ /
śālmaliṃ tamupāgamya kruddho vacanamabravīt //
vāyuruvāca /

śālmale nārado gacchaṃstvayokto madvigarhaṇam /
ahaṃ vāyuḥ prabhāvaṃ te darśayāmyātmano balam //

nāhaṃ tvāṃ nābhijānāmi viditaścāsi me drum /
pitāmahaḥ prajāsarge tvayi viśrāntavānprabhuḥ //

tasya viśramaṇādeva prasādau matkṛtastava /
abhūttasya prasādāttvāṃ na bhajyāmi drumādham //

yanmāṃ tvamavajānīṣe yathā'nyaṃ prākṛtaṃ tathā /
darśayāmyeṣa cātmānaṃ yathā māṃ nāvamanyase //
bhīṣma uvāca /

evamuktastataḥ prāha śālmaliḥ prahasanniva /
pavana tvaṃ vane kruddho darśayātmānamātmanā //

mayi vai mucyatāṃ krodhaḥ kiṃ me kruddhaḥ kariṣyasi / na te bibhemi pavana yadyapi tvaṃ svayaṃ prabhuḥ /
balādhiko'haṃ tvattaśca na bhīḥ kāryā mayā tava //

ye tu buddhyā hi balinaste bhavanti balīyasaḥ /
prāṇamātrabalā ye vai naiva te balino matāḥ //

ityevamuktaḥ pavanaḥ śva ityevābravīdvacaḥ /
darśayiṣyāmi te tejastato rātrirupāgamat //

atha niścitya manasā śālmalirvairadhāraṇam /
paśyamānastadātmānamasamaṃ mātariśvanā //

nārade yanmayā proktaṃ vacanaṃ prati tanmṛṣā /
asamartho hyahaṃ vāyorbalena balavānhi saḥ //

māruto balyānnityaṃ yathā vai nārado'bravīt /
ahaṃ tu durbalo'nyebhyo vṛkṣebhyo nātra saṃśayaḥ //

kiṃ tu buddhyā samo nāsti mama kaścidvanaspatiḥ /
tadahaṃ buddhimāsthāya bhayaṃ tyakṣye samīraṇāt //

yadi tāṃ buddhimāsthāya tiṣṭheyuḥ parṇino vane /
ariṣṭāḥ syuḥ sadā kruddhātpavanānnātra saṃśayaḥ //

te tu bālā na jānanti yathā naitānsamīraṇaḥ /
samīrayeta sankruddho yathā jānāmyahaṃ tathā //
bhīṣma uvāca /

tato niścitya manasā śālmaliḥ kṣubhitastadā /
śākhāḥ skandhānpraśākhāśca svayameva vyaśātayat //

sa parityajya śākhāśca patrāṇi kusumāni ca /
prabhāte vāyumāyāntaṃ prekṣate sma vanaspatiḥ //

tataḥ kruddhaḥ śvasanvāyuḥ pātayanvai mahādrumān /
ājagāmātha taṃ deśamāste yatra sa śālmaliḥ //

taṃ hīnaparṇaṃ patitāgraśākhaṃ niśīrṇapuṣpaṃ prasamīkṣya vāyuḥ /
uvāca vākyaṃ syayamāna evaṃ mudāyutaḥ śālmaliṃ rugṇaśākham //
vāyuruvāca /

ahamapyevameva tvāṃ kuryāṃ vai śālmale rupā /
ātmanā yatkṛtaṃ kṛcchraṃ śākhānāmapakarpaṇam //

hīnapuṣpāgraśākhastvaṃ śīrṇāṅkurapalāśakaḥ /
ātmadurmantriteneha madvīryavaśagaḥ kṛtaḥ //
bhīṣma uvāca /

etacchrutvā vaco vāyoḥ śālmalirvrīḍitastadā /
atapyata vacaḥ smṛtvā nārado yattadā'bravīt //

evaṃ hi rājaśārdūla durbalaḥ sanvalīyasā /
vairamāsañjate bālastapyate śālmaliryathā //

tasmādvairaṃ na kurvīta durbalo balavattaraiḥ /
śoceddhi vairaṃ kurvāṇo yathā vai śālmalistathā //

na hi vairaṃ mahātmāno vivṛṇvantyapakāriṣu /
śanaiḥ śanairmahārāja darśayanti sma te balam //

vairaṃ na kurvīta naro durbuddhirbuddhijīvinā /
buddhirvuddhimato yāti tūlaṣviva hutāśanaḥ //

na hi buddhyā samaṃ kiñcidvidyate puruṣe nṛpa /
tathā balena rājendra na samo'stīha kaścana //

tasmātkṣameta bālāya jaḍāndhavadhirāya ca /
balādhikāya rājendra taddṛṣṭaṃ tvayi śatruhan //

akṣauhiṇyo daśaikā ca sapta caiva mahādyute /
balena na samā rājannarjunasya mahātmanaḥ //

nihatāścaiva bhagnāśca pāṇḍavena yaśasvinā /
caratā balamāsthāya pākaśāsaninā mṛdhe //

uktāśca te rājadharmā āpaddharmāśca bhārata /
vistareṇa mahārāja kiṃ bhūyaḥ pravravīmi te //