Mahabharata · Chapter 12.144

atha vṛkṣasya śākhāyāṃ vihangaḥ sasuhṛjjanaḥ /
dīrghakāloṣito rājaṃstatra citratanūruhaḥ //

tasya kalyagatā bhāryā carituṃ nābhyavartata /
prāptāṃ ca rajanīṃ dṛṣṭvā sa pakṣī paryatapyata //

vātavarṣaṃ mahaccāsīnna cāgacchati me priyā /
kinnu tatkāraṇaṃ yena sā'dyāpi na nivartate //

api svasti bhavettasyāḥ priyāyā mama kānane // tayā virahitaṃ hīdaṃ śūnyamadya gṛhaṃ mama /

putrapautravadhūbhṛtyairākīrṇamapi sarvataḥ /
bhāryāhīnaṃ gṛhasthasya śūnyameva gṛhaṃ bhavet //

na gṛhaṃ gṛhamityāhurgṛhiṇī gṛhamucyate /
gṛhaṃ tu gṛhiṇīhīnamaraṇyasadṛśaṃ matam //

yadi sā raktetrāntā citrāṅgī madhurasvarā /
adya nābhyeti me kāntā na kāryaṃ jīvitena me //

na bhuṅkte mayyabhukte yā nāsnāte snāti suvratā /
nātiṣṭhatyupatiṣṭhena śete ca śayite mayi //

hṛṣṭe bhavati sā hṛṣṭā duḥkhite mayi duḥkhitā /
propite dīnavadanā kruddhe ca priyavādinī //

patidharmavratā sādhvī prāṇebhyo'pi garīyasī /
yasya syāttādṛśī bhāryā dhanyaḥ sa puruṣo bhuvi //

sā hi śrāntaṃ kṣudhārtaṃ ca jānīte māṃ tapasvinī /
anuraktā sthirā caiva bhaktā snigdhā yaśasvinī //

vṛkṣamūle'pi dayitā yasya tiṣṭhati tadgṛham /
prāsādopi tayā hīnaḥ kāntāra iti niścitam //

dharmārthakāmakāleṣu bhāryā puṃsaḥ sahāyinī /
videśagamane cāsya saiva viśvāsakārikā //

bhāryā hi paramo hyarthaḥ puruṣasyeha paṭyate /
asahāyasya loke'smim̐llokayātrāsahāyinī //

tathā rogābhibhūtasya nityaṃ kṛcchragatasya ca /
nāsti bhāryāsamaṃ mitraṃ narasyārtasya bheṣajam //

nāsti bhāryāsamo bandhurnāsti bhāryāsamā gatiḥ /
nāsti bhāryāsamo loke sahāyo dharmasangrahe //

yasya bhāryā gṛhe nāsti sādhvī ca priyavādinī /
araṇyaṃ tena gantavyaṃ yathā'raṇyaṃ tathā gṛham //
bhīṣma uvāca /

evaṃ vilapatastasya dvijasyārtasya vai tadā /
gṛhītā śakunighnena bhāryā śuśrāva bhāratīm //
kapotyuvāca /

aho'tīva subhāgyā'haṃ yasyā me dayitaḥ patiḥ /
asato vā sato vā'pi guṇānevaṃ prabhāṣate //

sā hi strītyavagantavyā yasya bhartā tu tuṣyati / tuṣṭe bhartari nārīṇāṃ tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ /
agnisākṣikamapyetadbhartā hi śaraṇaṃ param //

dāvāgnineva nirdagdhā sapuṣpastabakā latā /
bhasmībhavati sā nārī yasyā bhartā na tuṣyati //

iti sañcintya duḥkhārtā bhartāraṃ duḥkhitaṃ tadā /
kapotī lubdhakenāpi gṛhītā vākyamabravīt //

hanta vakṣyāmi te śreyaḥ śrutvā tu kuru tattathā /
śaraṇāgatasantrātā bhava kānta viśeṣataḥ //

eṣa śākunikaḥ śete tava vāsaṃ samāśritaḥ /
śītārtaśca kṣudhārtaśca pūjāmasmai samācara //

yo hi kaściddvijaṃ hanyādgāṃ vā lokasya mātaram /
śaraṇāgataṃ ca yo hanyāttulyaṃ teṣāṃ ca pātakam //

asmākaṃ vihitā vṛttiḥ kāpotī jātidharmataḥ /
sā nyāyyā'tmavatā nityaṃ tvadvidhenānuvartituṃ //

yastu dharmaṃ yathāśakti gṛhastho hyanuvartate /
sa pretya labhate lokānakṣayāniti śuśrum //

sa tvaṃ santānavānadya putravānapi ca dvija / tvaṃ svadehe dayāṃ tyaktvā dharmārthau parigṛhya ya /
pūjāmasmai prayuṅkṣva tvaṃ prīyetāsya mano yathā //

śarīre mā ca santāpaṃ kurvīthāstvaṃ vihagamma /
śarīrayātrāvṛttyarthamanyāndārānupaiṣyasi //

iti sā śakunī vākyaṃ pañjarasthā tapasvinī /
atiduḥkhānvitā proktvā bhartāraṃ samudaikṣata //