મહાભારત · અધ્યાય 12.144

અથ વૃક્ષસ્ય શાખાયાં વિહન્ગઃ સસુહૃજ્જનઃ ।
દીર્ઘકાલોષિતો રાજંસ્તત્ર ચિત્રતનૂરુહઃ ॥

તસ્ય કલ્યગતા ભાર્યા ચરિતું નાભ્યવર્તત ।
પ્રાપ્તાં ચ રજનીં દૃષ્ટ્વા સ પક્ષી પર્યતપ્યત ॥

વાતવર્ષં મહચ્ચાસીન્ન ચાગચ્છતિ મે પ્રિયા ।
કિન્નુ તત્કારણં યેન સાઽદ્યાપિ ન નિવર્તતે ॥

અપિ સ્વસ્તિ ભવેત્તસ્યાઃ પ્રિયાયા મમ કાનને ॥ તયા વિરહિતં હીદં શૂન્યમદ્ય ગૃહં મમ ।

પુત્રપૌત્રવધૂભૃત્યૈરાકીર્ણમપિ સર્વતઃ ।
ભાર્યાહીનં ગૃહસ્થસ્ય શૂન્યમેવ ગૃહં ભવેત્ ॥

ન ગૃહં ગૃહમિત્યાહુર્ગૃહિણી ગૃહમુચ્યતે ।
ગૃહં તુ ગૃહિણીહીનમરણ્યસદૃશં મતમ્ ॥

યદિ સા રક્તેત્રાન્તા ચિત્રાઙ્ગી મધુરસ્વરા ।
અદ્ય નાભ્યેતિ મે કાન્તા ન કાર્યં જીવિતેન મે ॥

ન ભુઙ્ક્તે મય્યભુક્તે યા નાસ્નાતે સ્નાતિ સુવ્રતા ।
નાતિષ્ઠત્યુપતિષ્ઠેન શેતે ચ શયિતે મયિ ॥

હૃષ્ટે ભવતિ સા હૃષ્ટા દુઃખિતે મયિ દુઃખિતા ।
પ્રોપિતે દીનવદના ક્રુદ્ધે ચ પ્રિયવાદિની ॥

પતિધર્મવ્રતા સાધ્વી પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ।
યસ્ય સ્યાત્તાદૃશી ભાર્યા ધન્યઃ સ પુરુષો ભુવિ ॥

સા હિ શ્રાન્તં ક્ષુધાર્તં ચ જાનીતે માં તપસ્વિની ।
અનુરક્તા સ્થિરા ચૈવ ભક્તા સ્નિગ્ધા યશસ્વિની ॥

વૃક્ષમૂલેઽપિ દયિતા યસ્ય તિષ્ઠતિ તદ્ગૃહમ્ ।
પ્રાસાદોપિ તયા હીનઃ કાન્તાર ઇતિ નિશ્ચિતમ્ ॥

ધર્માર્થકામકાલેષુ ભાર્યા પુંસઃ સહાયિની ।
વિદેશગમને ચાસ્ય સૈવ વિશ્વાસકારિકા ॥

ભાર્યા હિ પરમો હ્યર્થઃ પુરુષસ્યેહ પટ્યતે ।
અસહાયસ્ય લોકેઽસ્મિઁલ્લોકયાત્રાસહાયિની ॥

તથા રોગાભિભૂતસ્ય નિત્યં કૃચ્છ્રગતસ્ય ચ ।
નાસ્તિ ભાર્યાસમં મિત્રં નરસ્યાર્તસ્ય ભેષજમ્ ॥

નાસ્તિ ભાર્યાસમો બન્ધુર્નાસ્તિ ભાર્યાસમા ગતિઃ ।
નાસ્તિ ભાર્યાસમો લોકે સહાયો ધર્મસન્ગ્રહે ॥

યસ્ય ભાર્યા ગૃહે નાસ્તિ સાધ્વી ચ પ્રિયવાદિની ।
અરણ્યં તેન ગન્તવ્યં યથાઽરણ્યં તથા ગૃહમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવં વિલપતસ્તસ્ય દ્વિજસ્યાર્તસ્ય વૈ તદા ।
ગૃહીતા શકુનિઘ્નેન ભાર્યા શુશ્રાવ ભારતીમ્ ॥
કપોત્યુવાચ ।

અહોઽતીવ સુભાગ્યાઽહં યસ્યા મે દયિતઃ પતિઃ ।
અસતો વા સતો વાઽપિ ગુણાનેવં પ્રભાષતે ॥

સા હિ સ્ત્રીત્યવગન્તવ્યા યસ્ય ભર્તા તુ તુષ્યતિ । તુષ્ટે ભર્તરિ નારીણાં તુષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ ।
અગ્નિસાક્ષિકમપ્યેતદ્ભર્તા હિ શરણં પરમ્ ॥

દાવાગ્નિનેવ નિર્દગ્ધા સપુષ્પસ્તબકા લતા ।
ભસ્મીભવતિ સા નારી યસ્યા ભર્તા ન તુષ્યતિ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય દુઃખાર્તા ભર્તારં દુઃખિતં તદા ।
કપોતી લુબ્ધકેનાપિ ગૃહીતા વાક્યમબ્રવીત્ ॥

હન્ત વક્ષ્યામિ તે શ્રેયઃ શ્રુત્વા તુ કુરુ તત્તથા ।
શરણાગતસન્ત્રાતા ભવ કાન્ત વિશેષતઃ ॥

એષ શાકુનિકઃ શેતે તવ વાસં સમાશ્રિતઃ ।
શીતાર્તશ્ચ ક્ષુધાર્તશ્ચ પૂજામસ્મૈ સમાચર ॥

યો હિ કશ્ચિદ્દ્વિજં હન્યાદ્ગાં વા લોકસ્ય માતરમ્ ।
શરણાગતં ચ યો હન્યાત્તુલ્યં તેષાં ચ પાતકમ્ ॥

અસ્માકં વિહિતા વૃત્તિઃ કાપોતી જાતિધર્મતઃ ।
સા ન્યાય્યાઽત્મવતા નિત્યં ત્વદ્વિધેનાનુવર્તિતું ॥

યસ્તુ ધર્મં યથાશક્તિ ગૃહસ્થો હ્યનુવર્તતે ।
સ પ્રેત્ય લભતે લોકાનક્ષયાનિતિ શુશ્રુમ્ ॥

સ ત્વં સન્તાનવાનદ્ય પુત્રવાનપિ ચ દ્વિજ । ત્વં સ્વદેહે દયાં ત્યક્ત્વા ધર્માર્થૌ પરિગૃહ્ય ય ।
પૂજામસ્મૈ પ્રયુઙ્ક્ષ્વ ત્વં પ્રીયેતાસ્ય મનો યથા ॥

શરીરે મા ચ સન્તાપં કુર્વીથાસ્ત્વં વિહગમ્મ ।
શરીરયાત્રાવૃત્ત્યર્થમન્યાન્દારાનુપૈષ્યસિ ॥

ઇતિ સા શકુની વાક્યં પઞ્જરસ્થા તપસ્વિની ।
અતિદુઃખાન્વિતા પ્રોક્ત્વા ભર્તારં સમુદૈક્ષત ॥